प्र ते॒ रथं॑ मिथू॒कृत॒मिन्द्रो॑ऽवतु धृष्णु॒या ।
अ॒स्मिन्ना॒जौ पु॑रुहूत श्र॒वाय्ये॑ धनभ॒क्षेषु॑ नोऽव
pra te rathaṃ mithūkṛtamindro'vatu dhṛṣṇuyā |
asminnājau puruhūta śravāyye dhanabhakṣeṣu no'va
Mandala 10
Sukta 102: Mudgala's race won with a wooden club
Rishi: मुद्गलो भार्म्यश्व- · Devata: द्रुघण, इन्द्रो वा · Metre: त्रिष्टुप्, १, ३,१२ बृहती
12 verses · 102 of 191
What happens in this chapter
Mudgala's race won with a wooden club
Mudgala Bharmyashva tells, in trishtubh and brihati, how he won a race. Indra is asked to guard his ill-matched chariot. The wind lifted the garment of his wife Mudgalani as she drove; she became the charioteer and won a thousand cows. Mudgala yoked a bull with a wooden club, the drughana, tied in place of a second animal. The bull drank a pool of water, and mid-contest Mudgala won a hundred thousand cows. "See the bull's yokemate, the club lying in the middle of the course." Indra is praised as the eye of all that moves, who wins with a weak companion.
उत्स्म॒ वातो॑ वहति॒ वासो॑ऽस्या॒ अधि॑रथं॒ यदज॑यत्स॒हस्र॑म् ।
र॒थीर॑भून्मुद्ग॒लानी॒ गवि॑ष्टौ॒ भरे॑ कृ॒तं व्य॑चेदिन्द्रसे॒ना
utsma vāto vahati vāso'syā adhirathaṃ yadajayatsahasram |
rathīrabhūnmudgalānī gaviṣṭau bhare kṛtaṃ vyacedindrasenā
अ॒न्तर्य॑च्छ॒ जिघां॑सतो॒ वज्र॑मिन्द्राभि॒दास॑तः ।
दास॑स्य वा मघव॒न्नार्य॑स्य वा सनु॒तर्य॑वया व॒धम्
antaryaccha jighāṃsato vajramindrābhidāsataḥ |
dāsasya vā maghavannāryasya vā sanutaryavayā vadham
उ॒द्नो ह्र॒दम॑पिब॒ज्जर्हृ॑षाण॒ः कूटं॑ स्म तृं॒हद॒भिमा॑तिमेति ।
प्र मु॒ष्कभा॑र॒ः श्रव॑ इ॒च्छमा॑नोऽजि॒रं बा॒हू अ॑भर॒त्सिषा॑सन्
udno hradamapibajjarhṛṣāṇaḥ kūṭaṃ sma tṛṃhadabhimātimeti |
pra muṣkabhāraḥ śrava icchamāno'jiraṃ bāhū abharatsiṣāsan
न्य॑क्रन्दयन्नुप॒यन्त॑ एन॒ममे॑हयन्वृष॒भं मध्य॑ आ॒जेः ।
तेन॒ सूभ॑र्वं श॒तव॑त्स॒हस्रं॒ गवां॒ मुद्ग॑लः प्र॒धने॑ जिगाय
nyakrandayannupayanta enamamehayanvṛṣabhaṃ madhya ājeḥ |
tena sūbharvaṃ śatavatsahasraṃ gavāṃ mudgalaḥ pradhane jigāya
क॒कर्द॑वे वृष॒भो यु॒क्त आ॑सी॒दवा॑वची॒त्सार॑थिरस्य के॒शी ।
दुधे॑र्यु॒क्तस्य॒ द्रव॑तः स॒हान॑स ऋ॒च्छन्ति॑ ष्मा नि॒ष्पदो॑ मुद्ग॒लानी॑म्
kakardave vṛṣabho yukta āsīdavāvacītsārathirasya keśī |
dudheryuktasya dravataḥ sahānasa ṛcchanti ṣmā niṣpado mudgalānīm
उ॒त प्र॒धिमुद॑हन्नस्य वि॒द्वानुपा॑युन॒ग्वंस॑ग॒मत्र॒ शिक्ष॑न् ।
इन्द्र॒ उदा॑व॒त्पति॒मघ्न्या॑ना॒मरं॑हत॒ पद्या॑भिः क॒कुद्मा॑न्
uta pradhimudahannasya vidvānupāyunagvaṃsagamatra śikṣan |
indra udāvatpatimaghnyānāmaraṃhata padyābhiḥ kakudmān
शु॒नम॑ष्ट्रा॒व्य॑चरत्कप॒र्दी व॑र॒त्रायां॒ दार्वा॒नह्य॑मानः ।
नृ॒म्णानि॑ कृ॒ण्वन्ब॒हवे॒ जना॑य॒ गाः प॑स्पशा॒नस्तवि॑षीरधत्त
śunamaṣṭrāvyacaratkapardī varatrāyāṃ dārvānahyamānaḥ |
nṛmṇāni kṛṇvanbahave janāya gāḥ paspaśānastaviṣīradhatta
इ॒मं तं प॑श्य वृष॒भस्य॒ युञ्जं॒ काष्ठा॑या॒ मध्ये॑ द्रुघ॒णं शया॑नम् ।
येन॑ जि॒गाय॑ श॒तव॑त्स॒हस्रं॒ गवां॒ मुद्ग॑लः पृत॒नाज्ये॑षु
imaṃ taṃ paśya vṛṣabhasya yuñjaṃ kāṣṭhāyā madhye drughaṇaṃ śayānam |
yena jigāya śatavatsahasraṃ gavāṃ mudgalaḥ pṛtanājyeṣu
आ॒रे अ॒घा को न्वि१॒॑त्था द॑दर्श॒ यं यु॒ञ्जन्ति॒ तम्वा स्था॑पयन्ति ।
नास्मै॒ तृणं॒ नोद॒कमा भ॑र॒न्त्युत्त॑रो धु॒रो व॑हति प्र॒देदि॑शत्
āre aghā ko nvitthā dadarśa yaṃ yuñjanti tamvā sthāpayanti |
nāsmai tṛṇaṃ nodakamā bharantyuttaro dhuro vahati pradediśat
प॒रि॒वृ॒क्तेव॑ पति॒विद्य॑मान॒ट् पीप्या॑ना॒ कूच॑क्रेणेव सि॒ञ्चन् ।
ए॒षै॒ष्या॑ चिद्र॒थ्या॑ जयेम सुम॒ङ्गलं॒ सिन॑वदस्तु सा॒तम्
parivṛkteva patividyamānaṭ pīpyānā kūcakreṇeva siñcan |
eṣaiṣyā cidrathyā jayema sumaṅgalaṃ sinavadastu sātam
त्वं विश्व॑स्य॒ जग॑त॒श्चक्षु॑रिन्द्रासि॒ चक्षु॑षः ।
वृषा॒ यदा॒जिं वृष॑णा॒ सिषा॑ससि चो॒दय॒न्वध्रि॑णा यु॒जा
tvaṃ viśvasya jagataścakṣurindrāsi cakṣuṣaḥ |
vṛṣā yadājiṃ vṛṣaṇā siṣāsasi codayanvadhriṇā yujā
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)