Mandala 1

Sukta 116: The Ashvins' great rescues, Bhujyu first

Rishi: कक्षीवान् दैर्घतमस औशिजः · Devata: अश्विनौ · Metre: त्रिष्टुप्

25 verses · 116 of 191

What happens in this chapter

The Ashvins' great rescues, Bhujyu first

Kakshivant, son of Dirghatamas, strews praise for the Nasatyas like barhis grass and sets out their deeds in twenty-five trishtubh verses. Bhujyu, abandoned by Tugra in the sea, is carried home on winged ships for three nights and days. Atri is lifted from the scorching pit, Chyavana's worn skin is stripped away and he becomes a husband again, Gotama gets a tilted well, and Vishpala, her leg lost in battle, is given a leg of iron. Dadhyanch, with a horse's head, tells them the madhu. Rijrashva gets back his eyes. The poet asks for cattle, heroes and a long life.

116.1

नास॑त्याभ्यां ब॒र्हिरि॑व॒ प्र वृ॑ञ्जे॒ स्तोमाँ॑ इयर्म्य॒भ्रिये॑व॒ वात॑ः ।
यावर्भ॑गाय विम॒दाय॑ जा॒यां से॑ना॒जुवा॑ न्यू॒हतू॒ रथे॑न

nāsatyābhyāṃ barhiriva pra vṛñje stomām̐ iyarmyabhriyeva vātaḥ |
yāvarbhagāya vimadāya jāyāṃ senājuvā nyūhatū rathena

116.2

वी॒ळु॒पत्म॑भिराशु॒हेम॑भिर्वा दे॒वानां॑ वा जू॒तिभि॒ः शाश॑दाना ।
तद्रास॑भो नासत्या स॒हस्र॑मा॒जा य॒मस्य॑ प्र॒धने॑ जिगाय

vīḻupatmabhirāśuhemabhirvā devānāṃ vā jūtibhiḥ śāśadānā |
tadrāsabho nāsatyā sahasramājā yamasya pradhane jigāya

116.3

तुग्रो॑ ह भु॒ज्युम॑श्विनोदमे॒घे र॒यिं न कश्चि॑न्ममृ॒वाँ अवा॑हाः ।
तमू॑हथुर्नौ॒भिरा॑त्म॒न्वती॑भिरन्तरिक्ष॒प्रुद्भि॒रपो॑दकाभिः

tugro ha bhujyumaśvinodameghe rayiṃ na kaścinmamṛvām̐ avāhāḥ |
tamūhathurnaubhirātmanvatībhirantarikṣaprudbhirapodakābhiḥ

116.4

ति॒स्रः क्षप॒स्त्रिरहा॑ति॒व्रज॑द्भि॒र्नास॑त्या भु॒ज्युमू॑हथुः पतं॒गैः ।
स॒मु॒द्रस्य॒ धन्व॑न्ना॒र्द्रस्य॑ पा॒रे त्रि॒भी रथै॑ः श॒तप॑द्भि॒ः षळ॑श्वैः

tisraḥ kṣapastrirahātivrajadbhirnāsatyā bhujyumūhathuḥ pataṃgaiḥ |
samudrasya dhanvannārdrasya pāre tribhī rathaiḥ śatapadbhiḥ ṣaḻaśvaiḥ

116.5

अ॒ना॒र॒म्भ॒णे तद॑वीरयेथामनास्था॒ने अ॑ग्रभ॒णे स॑मु॒द्रे ।
यद॑श्विना ऊ॒हथु॑र्भु॒ज्युमस्तं॑ श॒तारि॑त्रां॒ नाव॑मातस्थि॒वांस॑म्

anārambhaṇe tadavīrayethāmanāsthāne agrabhaṇe samudre |
yadaśvinā ūhathurbhujyumastaṃ śatāritrāṃ nāvamātasthivāṃsam

116.6

यम॑श्विना द॒दथु॑ः श्वे॒तमश्व॑म॒घाश्वा॑य॒ शश्व॒दित्स्व॒स्ति ।
तद्वां॑ दा॒त्रं महि॑ की॒र्तेन्यं॑ भूत्पै॒द्वो वा॒जी सद॒मिद्धव्यो॑ अ॒र्यः

yamaśvinā dadathuḥ śvetamaśvamaghāśvāya śaśvaditsvasti |
tadvāṃ dātraṃ mahi kīrtenyaṃ bhūtpaidvo vājī sadamiddhavyo aryaḥ

116.7

यु॒वं न॑रा स्तुव॒ते प॑ज्रि॒याय॑ क॒क्षीव॑ते अरदतं॒ पुरं॑धिम् ।
का॒रो॒त॒राच्छ॒फादश्व॑स्य॒ वृष्ण॑ः श॒तं कु॒म्भाँ अ॑सिञ्चतं॒ सुरा॑याः

yuvaṃ narā stuvate pajriyāya kakṣīvate aradataṃ puraṃdhim |
kārotarācchaphādaśvasya vṛṣṇaḥ śataṃ kumbhām̐ asiñcataṃ surāyāḥ

116.8

हि॒मेना॒ग्निं घ्रं॒सम॑वारयेथां पितु॒मती॒मूर्ज॑मस्मा अधत्तम् ।
ऋ॒बीसे॒ अत्रि॑मश्वि॒नाव॑नीत॒मुन्नि॑न्यथु॒ः सर्व॑गणं स्व॒स्ति

himenāgniṃ ghraṃsamavārayethāṃ pitumatīmūrjamasmā adhattam |
ṛbīse atrimaśvināvanītamunninyathuḥ sarvagaṇaṃ svasti

116.9

परा॑व॒तं ना॑सत्यानुदेथामु॒च्चाबु॑ध्नं चक्रथुर्जि॒ह्मबा॑रम् ।
क्षर॒न्नापो॒ न पा॒यना॑य रा॒ये स॒हस्रा॑य॒ तृष्य॑ते॒ गोत॑मस्य

parāvataṃ nāsatyānudethāmuccābudhnaṃ cakrathurjihmabāram |
kṣarannāpo na pāyanāya rāye sahasrāya tṛṣyate gotamasya

116.10

जु॒जु॒रुषो॑ नासत्यो॒त व॒व्रिं प्रामु॑ञ्चतं द्रा॒पिमि॑व॒ च्यवा॑नात् ।
प्राति॑रतं जहि॒तस्यायु॑र्द॒स्रादित्पति॑मकृणुतं क॒नीना॑म्

jujuruṣo nāsatyota vavriṃ prāmuñcataṃ drāpimiva cyavānāt |
prātirataṃ jahitasyāyurdasrāditpatimakṛṇutaṃ kanīnām

116.11

तद्वां॑ नरा॒ शंस्यं॒ राध्यं॑ चाभिष्टि॒मन्ना॑सत्या॒ वरू॑थम् ।
यद्वि॒द्वांसा॑ नि॒धिमि॒वाप॑गूळ्ह॒मुद्द॑र्श॒तादू॒पथु॒र्वन्द॑नाय

tadvāṃ narā śaṃsyaṃ rādhyaṃ cābhiṣṭimannāsatyā varūtham |
yadvidvāṃsā nidhimivāpagūḻhamuddarśatādūpathurvandanāya

116.12

तद्वां॑ नरा स॒नये॒ दंस॑ उ॒ग्रमा॒विष्कृ॑णोमि तन्य॒तुर्न वृ॒ष्टिम् ।
द॒ध्यङ्ह॒ यन्मध्वा॑थर्व॒णो वा॒मश्व॑स्य शी॒र्ष्णा प्र यदी॑मु॒वाच॑

tadvāṃ narā sanaye daṃsa ugramāviṣkṛṇomi tanyaturna vṛṣṭim |
dadhyaṅha yanmadhvātharvaṇo vāmaśvasya śīrṣṇā pra yadīmuvāca

116.13

अजो॑हवीन्नासत्या क॒रा वां॑ म॒हे याम॑न्पुरुभुजा॒ पुरं॑धिः ।
श्रु॒तं तच्छासु॑रिव वध्रिम॒त्या हिर॑ण्यहस्तमश्विनावदत्तम्

ajohavīnnāsatyā karā vāṃ mahe yāmanpurubhujā puraṃdhiḥ |
śrutaṃ tacchāsuriva vadhrimatyā hiraṇyahastamaśvināvadattam

116.14

आ॒स्नो वृक॑स्य॒ वर्ति॑काम॒भीके॑ यु॒वं न॑रा नासत्यामुमुक्तम् ।
उ॒तो क॒विं पु॑रुभुजा यु॒वं ह॒ कृप॑माणमकृणुतं वि॒चक्षे॑

āsno vṛkasya vartikāmabhīke yuvaṃ narā nāsatyāmumuktam |
uto kaviṃ purubhujā yuvaṃ ha kṛpamāṇamakṛṇutaṃ vicakṣe

116.15

च॒रित्रं॒ हि वेरि॒वाच्छे॑दि प॒र्णमा॒जा खे॒लस्य॒ परि॑तक्म्यायाम् ।
स॒द्यो जङ्घा॒माय॑सीं वि॒श्पला॑यै॒ धने॑ हि॒ते सर्त॑वे॒ प्रत्य॑धत्तम्

caritraṃ hi verivācchedi parṇamājā khelasya paritakmyāyām |
sadyo jaṅghāmāyasīṃ viśpalāyai dhane hite sartave pratyadhattam

116.16

श॒तं मे॒षान्वृ॒क्ये॑ चक्षदा॒नमृ॒ज्राश्वं॒ तं पि॒तान्धं च॑कार ।
तस्मा॑ अ॒क्षी ना॑सत्या वि॒चक्ष॒ आध॑त्तं दस्रा भिषजावन॒र्वन्

śataṃ meṣānvṛkye cakṣadānamṛjrāśvaṃ taṃ pitāndhaṃ cakāra |
tasmā akṣī nāsatyā vicakṣa ādhattaṃ dasrā bhiṣajāvanarvan

116.17

आ वां॒ रथं॑ दुहि॒ता सूर्य॑स्य॒ कार्ष्मे॑वातिष्ठ॒दर्व॑ता॒ जय॑न्ती ।
विश्वे॑ दे॒वा अन्व॑मन्यन्त हृ॒द्भिः समु॑ श्रि॒या ना॑सत्या सचेथे

ā vāṃ rathaṃ duhitā sūryasya kārṣmevātiṣṭhadarvatā jayantī |
viśve devā anvamanyanta hṛdbhiḥ samu śriyā nāsatyā sacethe

116.18

यदया॑तं॒ दिवो॑दासाय व॒र्तिर्भ॒रद्वा॑जायाश्विना॒ हय॑न्ता ।
रे॒वदु॑वाह सच॒नो रथो॑ वां वृष॒भश्च॑ शिंशु॒मार॑श्च यु॒क्ता

yadayātaṃ divodāsāya vartirbharadvājāyāśvinā hayantā |
revaduvāha sacano ratho vāṃ vṛṣabhaśca śiṃśumāraśca yuktā

116.19

र॒यिं सु॑क्ष॒त्रं स्व॑प॒त्यमायु॑ः सु॒वीर्यं॑ नासत्या॒ वह॑न्ता ।
आ ज॒ह्नावीं॒ सम॑न॒सोप॒ वाजै॒स्त्रिरह्नो॑ भा॒गं दध॑तीमयातम्

rayiṃ sukṣatraṃ svapatyamāyuḥ suvīryaṃ nāsatyā vahantā |
ā jahnāvīṃ samanasopa vājaistrirahno bhāgaṃ dadhatīmayātam

116.20

परि॑विष्टं जाहु॒षं वि॒श्वत॑ः सीं सु॒गेभि॒र्नक्त॑मूहथू॒ रजो॑भिः ।
वि॒भि॒न्दुना॑ नासत्या॒ रथे॑न॒ वि पर्व॑ताँ अजर॒यू अ॑यातम्

pariviṣṭaṃ jāhuṣaṃ viśvataḥ sīṃ sugebhirnaktamūhathū rajobhiḥ |
vibhindunā nāsatyā rathena vi parvatām̐ ajarayū ayātam

116.21

एक॑स्या॒ वस्तो॑रावतं॒ रणा॑य॒ वश॑मश्विना स॒नये॑ स॒हस्रा॑ ।
निर॑हतं दु॒च्छुना॒ इन्द्र॑वन्ता पृथु॒श्रव॑सो वृषणा॒वरा॑तीः

ekasyā vastorāvataṃ raṇāya vaśamaśvinā sanaye sahasrā |
nirahataṃ ducchunā indravantā pṛthuśravaso vṛṣaṇāvarātīḥ

116.22

श॒रस्य॑ चिदार्च॒त्कस्या॑व॒तादा नी॒चादु॒च्चा च॑क्रथु॒ः पात॑वे॒ वाः ।
श॒यवे॑ चिन्नासत्या॒ शची॑भि॒र्जसु॑रये स्त॒र्यं॑ पिप्यथु॒र्गाम्

śarasya cidārcatkasyāvatādā nīcāduccā cakrathuḥ pātave vāḥ |
śayave cinnāsatyā śacībhirjasuraye staryaṃ pipyathurgām

116.23

अ॒व॒स्य॒ते स्तु॑व॒ते कृ॑ष्णि॒याय॑ ऋजूय॒ते ना॑सत्या॒ शची॑भिः ।
प॒शुं न न॒ष्टमि॑व॒ दर्श॑नाय विष्णा॒प्वं॑ ददथु॒र्विश्व॑काय

avasyate stuvate kṛṣṇiyāya ṛjūyate nāsatyā śacībhiḥ |
paśuṃ na naṣṭamiva darśanāya viṣṇāpvaṃ dadathurviśvakāya

116.24

दश॒ रात्री॒रशि॑वेना॒ नव॒ द्यूनव॑नद्धं श्नथि॒तम॒प्स्व१॒॑न्तः ।
विप्रु॑तं रे॒भमु॒दनि॒ प्रवृ॑क्त॒मुन्नि॑न्यथु॒ः सोम॑मिव स्रु॒वेण॑

daśa rātrīraśivenā nava dyūnavanaddhaṃ śnathitamapsvantaḥ |
viprutaṃ rebhamudani pravṛktamunninyathuḥ somamiva sruveṇa

116.25

प्र वां॒ दंसां॑स्यश्विनाववोचम॒स्य पति॑ः स्यां सु॒गव॑ः सु॒वीर॑ः ।
उ॒त पश्य॑न्नश्नु॒वन्दी॒र्घमायु॒रस्त॑मि॒वेज्ज॑रि॒माणं॑ जगम्याम्

pra vāṃ daṃsāṃsyaśvināvavocamasya patiḥ syāṃ sugavaḥ suvīraḥ |
uta paśyannaśnuvandīrghamāyurastamivejjarimāṇaṃ jagamyām

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)