Mandala 1

Sukta 113: Ushas, best of lights, has come

Rishi: कुत्स आङ्गिरसः · Devata: १ उषाः (उत्तरार्धस्य) रात्रिश्च, २-२० उषाः · Metre: त्रिष्टुप्

20 verses · 113 of 191

What happens in this chapter

Ushas, best of lights, has come

Idaṃ śreṣṭhaṃ jyotiṣāṃ jyotir āgāt: this best of lights has come. Kutsa Angirasa's trishtubh sukta to Ushas, its first verse also to Ratri, is the fullest dawn hymn of the Veda. Night has made room for Dawn at Savitar's command; the two sisters share one endless path, never clashing, never resting. Ushas wakes each creature to its work, the king to rule, the seeker to wealth. Mortals who saw her before are gone; others will see her after. Rise, the breath of life has come, darkness has gone. She is mother of the gods and face of Aditi; the rishi asks for life and offspring.

113.1

इ॒दं श्रेष्ठं॒ ज्योति॑षां॒ ज्योति॒रागा॑च्चि॒त्रः प्र॑के॒तो अ॑जनिष्ट॒ विभ्वा॑ ।
यथा॒ प्रसू॑ता सवि॒तुः स॒वायँ॑ ए॒वा रात्र्यु॒षसे॒ योनि॑मारैक्

idaṃ śreṣṭhaṃ jyotiṣāṃ jyotirāgāccitraḥ praketo ajaniṣṭa vibhvā |
yathā prasūtā savituḥ savāyam̐ evā rātryuṣase yonimāraik

113.2

रुश॑द्वत्सा॒ रुश॑ती श्वे॒त्यागा॒दारै॑गु कृ॒ष्णा सद॑नान्यस्याः ।
स॒मा॒नब॑न्धू अ॒मृते॑ अनू॒ची द्यावा॒ वर्णं॑ चरत आमिना॒ने

ruśadvatsā ruśatī śvetyāgādāraigu kṛṣṇā sadanānyasyāḥ |
samānabandhū amṛte anūcī dyāvā varṇaṃ carata āmināne

113.3

स॒मा॒नो अध्वा॒ स्वस्रो॑रन॒न्तस्तम॒न्यान्या॑ चरतो दे॒वशि॑ष्टे ।
न मे॑थेते॒ न त॑स्थतुः सु॒मेके॒ नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे

samāno adhvā svasroranantastamanyānyā carato devaśiṣṭe |
na methete na tasthatuḥ sumeke naktoṣāsā samanasā virūpe

113.4

भास्व॑ती ने॒त्री सू॒नृता॑ना॒मचे॑ति चि॒त्रा वि दुरो॑ न आवः ।
प्रार्प्या॒ जग॒द्व्यु॑ नो रा॒यो अ॑ख्यदु॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑

bhāsvatī netrī sūnṛtānāmaceti citrā vi duro na āvaḥ |
prārpyā jagadvyu no rāyo akhyaduṣā ajīgarbhuvanāni viśvā

113.5

जि॒ह्म॒श्ये॒३॒॑ चरि॑तवे म॒घोन्या॑भो॒गय॑ इ॒ष्टये॑ रा॒य उ॑ त्वम् ।
द॒भ्रं पश्य॑द्भ्य उर्वि॒या वि॒चक्ष॑ उ॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑

jihmaśye caritave maghonyābhogaya iṣṭaye rāya u tvam |
dabhraṃ paśyadbhya urviyā vicakṣa uṣā ajīgarbhuvanāni viśvā

113.6

क्ष॒त्राय॑ त्वं॒ श्रव॑से त्वं मही॒या इ॒ष्टये॑ त्व॒मर्थ॑मिव त्वमि॒त्यै ।
विस॑दृशा जीवि॒ताभि॑प्र॒चक्ष॑ उ॒षा अ॑जीग॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑

kṣatrāya tvaṃ śravase tvaṃ mahīyā iṣṭaye tvamarthamiva tvamityai |
visadṛśā jīvitābhipracakṣa uṣā ajīgarbhuvanāni viśvā

113.7

ए॒षा दि॒वो दु॑हि॒ता प्रत्य॑दर्शि व्यु॒च्छन्ती॑ युव॒तिः शु॒क्रवा॑साः ।
विश्व॒स्येशा॑ना॒ पार्थि॑वस्य॒ वस्व॒ उषो॑ अ॒द्येह सु॑भगे॒ व्यु॑च्छ

eṣā divo duhitā pratyadarśi vyucchantī yuvatiḥ śukravāsāḥ |
viśvasyeśānā pārthivasya vasva uṣo adyeha subhage vyuccha

113.8

प॒रा॒य॒ती॒नामन्वे॑ति॒ पाथ॑ आयती॒नां प्र॑थ॒मा शश्व॑तीनाम् ।
व्यु॒च्छन्ती॑ जी॒वमु॑दी॒रय॑न्त्यु॒षा मृ॒तं कं च॒न बो॒धय॑न्ती

parāyatīnāmanveti pātha āyatīnāṃ prathamā śaśvatīnām |
vyucchantī jīvamudīrayantyuṣā mṛtaṃ kaṃ cana bodhayantī

113.9

उषो॒ यद॒ग्निं स॒मिधे॑ च॒कर्थ॒ वि यदाव॒श्चक्ष॑सा॒ सूर्य॑स्य ।
यन्मानु॑षान्य॒क्ष्यमा॑णाँ॒ अजी॑ग॒स्तद्दे॒वेषु॑ चकृषे भ॒द्रमप्न॑ः

uṣo yadagniṃ samidhe cakartha vi yadāvaścakṣasā sūryasya |
yanmānuṣānyakṣyamāṇām̐ ajīgastaddeveṣu cakṛṣe bhadramapnaḥ

113.10

किया॒त्या यत्स॒मया॒ भवा॑ति॒ या व्यू॒षुर्याश्च॑ नू॒नं व्यु॒च्छान् ।
अनु॒ पूर्वा॑ः कृपते वावशा॒ना प्र॒दीध्या॑ना॒ जोष॑म॒न्याभि॑रेति

kiyātyā yatsamayā bhavāti yā vyūṣuryāśca nūnaṃ vyucchān |
anu pūrvāḥ kṛpate vāvaśānā pradīdhyānā joṣamanyābhireti

113.11

ई॒युष्टे ये पूर्व॑तरा॒मप॑श्यन्व्यु॒च्छन्ती॑मु॒षसं॒ मर्त्या॑सः ।
अ॒स्माभि॑रू॒ नु प्र॑ति॒चक्ष्या॑भू॒दो ते य॑न्ति॒ ये अ॑प॒रीषु॒ पश्या॑न्

īyuṣṭe ye pūrvatarāmapaśyanvyucchantīmuṣasaṃ martyāsaḥ |
asmābhirū nu praticakṣyābhūdo te yanti ye aparīṣu paśyān

113.12

या॒व॒यद्द्वे॑षा ऋत॒पा ऋ॑ते॒जाः सु॑म्ना॒वरी॑ सू॒नृता॑ ई॒रय॑न्ती ।
सु॒म॒ङ्ग॒लीर्बिभ्र॑ती दे॒ववी॑तिमि॒हाद्योष॒ः श्रेष्ठ॑तमा॒ व्यु॑च्छ

yāvayaddveṣā ṛtapā ṛtejāḥ sumnāvarī sūnṛtā īrayantī |
sumaṅgalīrbibhratī devavītimihādyoṣaḥ śreṣṭhatamā vyuccha

113.13

शश्व॑त्पु॒रोषा व्यु॑वास दे॒व्यथो॑ अ॒द्येदं व्या॑वो म॒घोनी॑ ।
अथो॒ व्यु॑च्छा॒दुत्त॑राँ॒ अनु॒ द्यून॒जरा॒मृता॑ चरति स्व॒धाभि॑ः

śaśvatpuroṣā vyuvāsa devyatho adyedaṃ vyāvo maghonī |
atho vyucchāduttarām̐ anu dyūnajarāmṛtā carati svadhābhiḥ

113.14

व्य१॒॑ञ्जिभि॑र्दि॒व आता॑स्वद्यौ॒दप॑ कृ॒ष्णां नि॒र्णिजं॑ दे॒व्या॑वः ।
प्र॒बो॒धय॑न्त्यरु॒णेभि॒रश्वै॒रोषा या॑ति सु॒युजा॒ रथे॑न

vyañjibhirdiva ātāsvadyaudapa kṛṣṇāṃ nirṇijaṃ devyāvaḥ |
prabodhayantyaruṇebhiraśvairoṣā yāti suyujā rathena

113.15

आ॒वह॑न्ती॒ पोष्या॒ वार्या॑णि चि॒त्रं के॒तुं कृ॑णुते॒ चेकि॑ताना ।
ई॒युषी॑णामुप॒मा शश्व॑तीनां विभाती॒नां प्र॑थ॒मोषा व्य॑श्वैत्

āvahantī poṣyā vāryāṇi citraṃ ketuṃ kṛṇute cekitānā |
īyuṣīṇāmupamā śaśvatīnāṃ vibhātīnāṃ prathamoṣā vyaśvait

113.16

उदी॑र्ध्वं जी॒वो असु॑र्न॒ आगा॒दप॒ प्रागा॒त्तम॒ आ ज्योति॑रेति ।
आरै॒क्पन्थां॒ यात॑वे॒ सूर्या॒याग॑न्म॒ यत्र॑ प्रति॒रन्त॒ आयु॑ः

udīrdhvaṃ jīvo asurna āgādapa prāgāttama ā jyotireti |
āraikpanthāṃ yātave sūryāyāganma yatra pratiranta āyuḥ

113.17

स्यूम॑ना वा॒च उदि॑यर्ति॒ वह्नि॒ः स्तवा॑नो रे॒भ उ॒षसो॑ विभा॒तीः ।
अ॒द्या तदु॑च्छ गृण॒ते म॑घोन्य॒स्मे आयु॒र्नि दि॑दीहि प्र॒जाव॑त्

syūmanā vāca udiyarti vahniḥ stavāno rebha uṣaso vibhātīḥ |
adyā taduccha gṛṇate maghonyasme āyurni didīhi prajāvat

113.18

या गोम॑तीरु॒षस॒ः सर्व॑वीरा व्यु॒च्छन्ति॑ दा॒शुषे॒ मर्त्या॑य ।
वा॒योरि॑व सू॒नृता॑नामुद॒र्के ता अ॑श्व॒दा अ॑श्नवत्सोम॒सुत्वा॑

yā gomatīruṣasaḥ sarvavīrā vyucchanti dāśuṣe martyāya |
vāyoriva sūnṛtānāmudarke tā aśvadā aśnavatsomasutvā

113.19

मा॒ता दे॒वाना॒मदि॑ते॒रनी॑कं य॒ज्ञस्य॑ के॒तुर्बृ॑ह॒ती वि भा॑हि ।
प्र॒श॒स्ति॒कृद्ब्रह्म॑णे नो॒ व्यु१॒॑च्छा नो॒ जने॑ जनय विश्ववारे

mātā devānāmaditeranīkaṃ yajñasya keturbṛhatī vi bhāhi |
praśastikṛdbrahmaṇe no vyucchā no jane janaya viśvavāre

113.20

यच्चि॒त्रमप्न॑ उ॒षसो॒ वह॑न्तीजा॒नाय॑ शशमा॒नाय॑ भ॒द्रम् ।
तन्नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो मामहन्ता॒मदि॑ति॒ः सिन्धु॑ः पृथि॒वी उ॒त द्यौः

yaccitramapna uṣaso vahantījānāya śaśamānāya bhadram |
tanno mitro varuṇo māmahantāmaditiḥ sindhuḥ pṛthivī uta dyauḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)