वर्णानामर्थसंघानां रसानां छन्दसामपि ।
मङ्गलानां च कर्त्तारौ वन्दे वाणीविनायकौ ॥
varṇānāmarthasaṃghānāṃ rasānāṃ chandasāmapi |
maṅgalānāṃ ca karttārau vande vāṇīvināyakau ||
Bala Kanda
Chapter 1: Mangalacharana, five sorathas and the guru's dust
17 verses · 1 of 361
What happens in this chapter
Mangalacharana, five sorathas and the guru's dust
Tulsidas opens with seven Sanskrit shlokas. He bows to Vani and Vinayaka, to Bhavani and Shankar as faith and trust, to the guru, to Valmiki and Hanuman, to Sita, and to Rama, whose maya makes the world seem real as a rope seems a snake. He writes for his own inner joy. Five sorathas follow, praying to Ganesha, to the Lord who makes the mute speak, to Vishnu on the ocean of milk, to Shiva beloved of Uma, and to the guru, Hari in human form. Then he praises the dust of the guru's feet, a healing powder for worldly ills that cleans the mirror of the mind and opens the inner eyes, like the siddhas' collyrium that reveals buried treasure.
भवानीशङ्करौ वन्दे श्रद्धाविश्वासरूपिणौ ।
याभ्यां विना न पश्यन्ति सिद्धाः स्वान्तःस्थमीश्वरम् ॥
bhavānīśaṅkarau vande śraddhāviśvāsarūpiṇau |
yābhyāṃ vinā na paśyanti siddhāḥ svāntaḥsthamīśvaram ||
वन्दे बोधमयं नित्यं गुरुं, शङ्कररूपिणम् ।
यमाश्रितो हि वक्रोऽपि चन्द्रः सर्वत्र वन्द्यते ॥
vande bodhamayaṃ nityaṃ guruṃ, śaṅkararūpiṇam |
yamāśrito hi vakro'pi candraḥ sarvatra vandyate ||
सीतारामगुणग्रामपुण्यारण्यविहारिणौ ।
वन्दे विशुद्धविज्ञानौ कवीश्वरकपीश्वरौ ॥
sītārāmaguṇagrāmapuṇyāraṇyavihāriṇau |
vande viśuddhavijñānau kavīśvarakapīśvarau ||
उद्भवस्थितिसंहारकारिणीं क्लेशहारिणीम् ।
सर्वश्रेयस्करीं सीतां नतोऽहं रामवल्लभाम् ॥
udbhavasthitisaṃhārakāriṇīṃ kleśahāriṇīm |
sarvaśreyaskarīṃ sītāṃ nato'haṃ rāmavallabhām ||
यन्मायावशवर्तिं विश्वमखिलं ब्रह्मादिदेवासुरा ।
यत्सत्वादमृषैव भाति सकलं रज्जौ यथाहेर्भ्रमः ॥
यत्पादप्लवमेकमेव हि भवाम्भोधेस्तितीर्षावतां ।
वन्देऽहं तमशेषकारणपरं रामाख्यमीशं हरिम् ॥
yanmāyāvaśavartiṃ viśvamakhilaṃ brahmādidevāsurā |
yatsatvādamṛṣaiva bhāti sakalaṃ rajjau yathāherbhramaḥ ||
yatpādaplavamekameva hi bhavāmbhodhestitīrṣāvatāṃ |
vande'haṃ tamaśeṣakāraṇaparaṃ rāmākhyamīśaṃ harim ||
नानापुराणनिगमागमसम्मतं यद् ।
रामायणे निगदितं क्वचिदन्यतोऽपि ॥
स्वान्तःसुखाय तुलसी रघुनाथगाथा ।
भाषानिबन्धमतिमञ्जुलमातनोति ॥
nānāpurāṇanigamāgamasammataṃ yad |
rāmāyaṇe nigaditaṃ kvacidanyato'pi ||
svāntaḥsukhāya tulasī raghunāthagāthā |
bhāṣānibandhamatimañjulamātanoti ||
जेहि सुमिरत सिधि होइ, गन-नायक करि-बर-बदन ।
करउ अनुग्रह सोइ, बुद्धि-रासि सुभ-गुन-सदन ॥
jehi sumirata sidhi hoi, gana-nāyaka kari-bara-badana |
karau anugraha soi, buddhi-rāsi subha-guna-sadana ||
मूक होइ बाचाल, पङ्गु चढ़इ गिरिवर गहन ।
जासु कृपाँ सो दयाल, द्रवउ सकल-कलि मल दहन ॥
mūka hoi bācāla, paṅgu car̤hai girivara gahana |
jāsu kṛpām̐ so dayāla, dravau sakala-kali mala dahana ||
नील-सरोरुह-स्याम, तरुन-अरुन-बारिज नयन ।
करउ सो मम उर धाम, सदा छीर-सागर-सयन ॥
nīla-saroruha-syāma, taruna-aruna-bārija nayana |
karau so mama ura dhāma, sadā chīra-sāgara-sayana ||
कुन्द-इन्दु-सम देह, उमा-रमन करुना-अयन ।
जाहि दीन पर नेह, करउ कृपा मर्दन-मयन ॥
kunda-indu-sama deha, umā-ramana karunā-ayana |
jāhi dīna para neha, karau kṛpā mardana-mayana ||
बन्दउँ गुरु-पद-कञ्ज, कृपा-सिन्धु नर-रूप-हरि ।
महामोह-तम-पुञ्ज, जासु बचन-रबि-कर-निकर ॥
bandaum̐ guru-pada-kañja, kṛpā-sindhu nara-rūpa-hari |
mahāmoha-tama-puñja, jāsu bacana-rabi-kara-nikara ||
बन्दउँ गुरु-पद-पदुम-परागा । सुरुचि-सुबास सरस अनुरागा ॥
अमिय मूरिमय चूरन चारू । समन सकल-भव-रुज-परिवारू ॥
bandaum̐ guru-pada-paduma-parāgā | suruci-subāsa sarasa anurāgā ||
amiya mūrimaya cūrana cārū | samana sakala-bhava-ruja-parivārū ||
सुकृत सम्भु-तन बिमल बिभूती । मञ्जुल मङ्गल-मोद-प्रसूती ॥
जन मन मज्जु मुकुर मल हरनी । किये तिलक गुन-गन बस करनी ॥
sukṛta sambhu-tana bimala bibhūtī | mañjula maṅgala-moda-prasūtī ||
jana mana majju mukura mala haranī | kiye tilaka guna-gana basa karanī ||
श्रीगुरु-पद-नख मनि-गन-जोती । सुमिरत दिव्य-द्रृष्टि हियँ होती ॥
दलन मोह-तम सो सप्रकासू । बड़े भाग उर आवइ जासू ॥
śrīguru-pada-nakha mani-gana-jotī | sumirata divya-drṛṣṭi hiyam̐ hotī ||
dalana moha-tama so saprakāsū | bar̤e bhāga ura āvai jāsū ||
उघरहिँ बिमल बिलोचन ही के । मिटहिँ दोष दुख भव-रजनी के ॥
सूझहिँ राम चरित मनि-मानिक । गुपुत प्रगट जहँ जो जेहि खानिक ॥
ugharahim̐ bimala bilocana hī ke | miṭahim̐ doṣa dukha bhava-rajanī ke ||
sūjhahim̐ rāma carita mani-mānika | guputa pragaṭa jaham̐ jo jehi khānika ||
जथा सुअञ्जन अञ्जि दृग, साधक सिद्ध सुजान ।
कौतुक देखहिँ सैल बन, भूतल भूरि निधान ॥
jathā suañjana añji dṛga, sādhaka siddha sujāna |
kautuka dekhahim̐ saila bana, bhūtala bhūri nidhāna ||
Text source: Wikisource · Public domain (Tulsidas, 16th c.; 1925 edition, Wikisource PD-1996 tag); transcription CC BY-SA 4.0