Sarga 90: Lakshmana Slays Indrajit

स हताश्वो महातेजा भूमौ तिष्ठन् निशाचरः ।
इन्द्रजित् परमक्रुद्धः सम्प्रजज्वाल तेजसा

sa hatāśvo mahātejā bhūmau tiṣṭhan niśācaraḥ |
indrajit paramakruddhaḥ samprajajvāla tejasā

तौ धन्विनौ जिघांसन्तावन्योन्यमिषुभिर्भृशम् ।
विजयेनाभिनिष्क्रान्तौ वने गजवृषाविव

tau dhanvinau jighāṃsantāvanyonyamiṣubhirbhṛśam |
vijayenābhiniṣkrāntau vane gajavṛṣāviva

निबर्हयन्तश्चान्योन्यं ते राक्षसवनौकसः ।
भर्तारं न जहुर्युद्धे सम्पतन्तस्ततस्ततः

nibarhayantaścānyonyaṃ te rākṣasavanaukasaḥ |
bhartāraṃ na jahuryuddhe sampatantastatastataḥ

ततस्तान् राक्षसान् सर्वान् हर्षयन् रावणात्मजः ।
स्तुन्वानो हर्षमाणश्च इदं वचनमब्रवीत्

tatastān rākṣasān sarvān harṣayan rāvaṇātmajaḥ |
stunvāno harṣamāṇaśca idaṃ vacanamabravīt

तमसा बहुलेनेमाः संसक्ताः सर्वतो दिशः ।
नेह विज्ञायते स्वो वा परो वा राक्षसोत्तमाः

tamasā bahulenemāḥ saṃsaktāḥ sarvato diśaḥ |
neha vijñāyate svo vā paro vā rākṣasottamāḥ

धृष्टं भवन्तो युध्यन्तु हरीणां मोहनाय वै ।
अहं तु रथमास्थाय आगमिष्यामि संयुगे

dhṛṣṭaṃ bhavanto yudhyantu harīṇāṃ mohanāya vai |
ahaṃ tu rathamāsthāya āgamiṣyāmi saṃyuge

तथा भवन्तः कुर्वन्तु यथेमे हि वनौकसः ।
न युध्येयुर्महात्मानः प्रविष्टे नगरं मयि

tathā bhavantaḥ kurvantu yatheme hi vanaukasaḥ |
na yudhyeyurmahātmānaḥ praviṣṭe nagaraṃ mayi

इत्युक्त्वा रावणसुतो वञ्चयित्वा वनौकसः ।
प्रविवेश पुरीं लङ्कां रथहेतोरमित्रहा

ityuktvā rāvaṇasuto vañcayitvā vanaukasaḥ |
praviveśa purīṃ laṅkāṃ rathahetoramitrahā

स रथं भूषयित्वाथ रुचिरं हेमभूषितम् ।
प्रासासिशरसंयुक्तं युक्तं परमवाजिभिः

sa rathaṃ bhūṣayitvātha ruciraṃ hemabhūṣitam |
prāsāsiśarasaṃyuktaṃ yuktaṃ paramavājibhiḥ

अधिष्ठितं हयज्ञेन सूतेनाप्तोपदेशिना ।
आरुरोह महातेजा रावणिः समितिंजयः

adhiṣṭhitaṃ hayajñena sūtenāptopadeśinā |
āruroha mahātejā rāvaṇiḥ samitiṃjayaḥ

स राक्षसगणैर्मुख्यैर्वृतो मन्दोदरीसुतः ।
निर्ययौ नगराद् वीरः कृतान्तबलचोदितः

sa rākṣasagaṇairmukhyairvṛto mandodarīsutaḥ |
niryayau nagarād vīraḥ kṛtāntabalacoditaḥ

सोऽभिनिष्क्रम्य नगरादिन्द्रजित् परमौजसा ।
अभ्ययाज्जवनैरश्वैर्लक्ष्मणं सविभीषणम्

so'bhiniṣkramya nagarādindrajit paramaujasā |
abhyayājjavanairaśvairlakṣmaṇaṃ savibhīṣaṇam

ततो रथस्थमालोक्य सौमित्री रावणात्मजम् ।
वानराश्च महावीर्या राक्षसश्च विभीषणः

tato rathasthamālokya saumitrī rāvaṇātmajam |
vānarāśca mahāvīryā rākṣasaśca vibhīṣaṇaḥ

विस्मयं परमं जग्मुर्लाघवात् तस्य धीमतः ।
रावणिश्चापि संक्रुद्धो रणे वानरयूथपान्

vismayaṃ paramaṃ jagmurlāghavāt tasya dhīmataḥ |
rāvaṇiścāpi saṃkruddho raṇe vānarayūthapān

पातयामास बाणौघैः शतशोऽथ सहस्रशः ।
स मण्डलीकृतधनू रावणिः समितिंजयः

pātayāmāsa bāṇaughaiḥ śataśo'tha sahasraśaḥ |
sa maṇḍalīkṛtadhanū rāvaṇiḥ samitiṃjayaḥ

हरीनभ्यहनत् क्रुद्धः परं लाघवमास्थितः ।
ते वध्यमाना हरयो नाराचैर्भीमविक्रमाः

harīnabhyahanat kruddhaḥ paraṃ lāghavamāsthitaḥ |
te vadhyamānā harayo nārācairbhīmavikramāḥ

सौमित्रिं शरणं प्राप्ताः प्रजापतिमिव प्रजाः ।
ततः समरकोपेन ज्वलितो रघुनन्दनः ।
चिच्छेद कार्मुकं तस्य दर्शयन् पाणिलाघवम्

saumitriṃ śaraṇaṃ prāptāḥ prajāpatimiva prajāḥ |
tataḥ samarakopena jvalito raghunandanaḥ |
ciccheda kārmukaṃ tasya darśayan pāṇilāghavam

सोऽन्यत्कार्मुकमादाय सज्यं चक्रे त्वरन्निव ।
तदप्यस्य त्रिभिर्बाणैर्लक्ष्मणो निरकृन्तत

so'nyatkārmukamādāya sajyaṃ cakre tvaranniva |
tadapyasya tribhirbāṇairlakṣmaṇo nirakṛntata

अथैनं छिन्नधन्वानमाशीविषविषोपमैः ।
विव्याधोरसि सौमित्री रावणिं पञ्चभिः शरैः

athainaṃ chinnadhanvānamāśīviṣaviṣopamaiḥ |
vivyādhorasi saumitrī rāvaṇiṃ pañcabhiḥ śaraiḥ

ते तस्य कायं निर्भिद्य महाकार्मुकनिःसृताः ।
निपेतुर्धरणीं बाणा रक्ता इव महोरगाः

te tasya kāyaṃ nirbhidya mahākārmukaniḥsṛtāḥ |
nipeturdharaṇīṃ bāṇā raktā iva mahoragāḥ

स च्छिन्नधन्वा रुधिरं वमन् वक्त्रेण रावणिः ।
जग्राह कार्मुकश्रेष्ठं दृढज्यं बलवत्तरम्

sa cchinnadhanvā rudhiraṃ vaman vaktreṇa rāvaṇiḥ |
jagrāha kārmukaśreṣṭhaṃ dṛḍhajyaṃ balavattaram

स लक्ष्मणं समुद्दिश्य परं लाघवमास्थितः ।
ववर्ष शरवर्षाणि वर्षाणीव पुरंदरः

sa lakṣmaṇaṃ samuddiśya paraṃ lāghavamāsthitaḥ |
vavarṣa śaravarṣāṇi varṣāṇīva puraṃdaraḥ

मुक्तमिन्द्रजिता तत्तु शरवर्षमरिंदमः ।
आवारयदसम्भ्रान्तो लक्ष्मणः सुदुरासदम्

muktamindrajitā tattu śaravarṣamariṃdamaḥ |
āvārayadasambhrānto lakṣmaṇaḥ sudurāsadam

संदर्शयामास तदा रावणिं रघुनन्दनः ।
असम्भ्रान्तो महातेजास्तदद्भुतमिवाभवत्

saṃdarśayāmāsa tadā rāvaṇiṃ raghunandanaḥ |
asambhrānto mahātejāstadadbhutamivābhavat

ततस्तान् राक्षसान् सर्वांस्त्रिभिरेकैकमाहवे ।
अविध्यत् परमक्रुद्धः शीघ्रास्त्रं सम्प्रदर्शयन् ।
राक्षसेन्द्रसुतं चापि बाणौघैः समताडयत्

tatastān rākṣasān sarvāṃstribhirekaikamāhave |
avidhyat paramakruddhaḥ śīghrāstraṃ sampradarśayan |
rākṣasendrasutaṃ cāpi bāṇaughaiḥ samatāḍayat

सोऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुघातिना ।
असक्तं प्रेषयामास लक्ष्मणाय बहून् शरान्

so'tividdho balavatā śatruṇā śatrughātinā |
asaktaṃ preṣayāmāsa lakṣmaṇāya bahūn śarān

तानप्राप्तान् शितैर्बाणैश्चिच्छेद परवीरहा ।
सारथेरस्य च रणे रथिनो रथसत्तमः

tānaprāptān śitairbāṇaiściccheda paravīrahā |
sāratherasya ca raṇe rathino rathasattamaḥ

शिरो जहार धर्मात्मा भल्लेनानतपर्वणा ।
असूतास्ते हयास्तत्र रथमूहुरविक्लवाः

śiro jahāra dharmātmā bhallenānataparvaṇā |
asūtāste hayāstatra rathamūhuraviklavāḥ

मण्डलान्यभिधावन्ति तदद्भुतमिवाभवत् ।
अमर्षवशमापन्नः सौमित्रिर्दृढविक्रमः

maṇḍalānyabhidhāvanti tadadbhutamivābhavat |
amarṣavaśamāpannaḥ saumitrirdṛḍhavikramaḥ

प्रत्यविध्यद्धयांस्तस्य शरैर्वित्रासयन् रणे ।
अमर्षमाणस्तत्कर्म रावणस्य सुतो रणे

pratyavidhyaddhayāṃstasya śarairvitrāsayan raṇe |
amarṣamāṇastatkarma rāvaṇasya suto raṇe

विव्याध दशभिर्बाणैः सौमित्रिं तममर्षणम् ।
ते तस्य वज्रप्रतिमाः शराः सर्पविषोपमाः ।
विलयं जग्मुरागत्य कवचं काञ्चनप्रभम्

vivyādha daśabhirbāṇaiḥ saumitriṃ tamamarṣaṇam |
te tasya vajrapratimāḥ śarāḥ sarpaviṣopamāḥ |
vilayaṃ jagmurāgatya kavacaṃ kāñcanaprabham

अभेद्यकवचं मत्वा लक्ष्मणं रावणात्मजः ।
ललाटे लक्ष्मणं बाणैः सुपुङ्खैस्त्रिभिरिन्द्रजित्

abhedyakavacaṃ matvā lakṣmaṇaṃ rāvaṇātmajaḥ |
lalāṭe lakṣmaṇaṃ bāṇaiḥ supuṅkhaistribhirindrajit

अविध्यत् परमक्रुद्धः शीघ्रमस्त्रं प्रदर्शयन् ।
तैः पृषत्कैर्ललाटस्थैः शुशुभे रघुनन्दनः

avidhyat paramakruddhaḥ śīghramastraṃ pradarśayan |
taiḥ pṛṣatkairlalāṭasthaiḥ śuśubhe raghunandanaḥ

रणाग्रे समरश्लाघी त्रिशृङ्ग इव पर्वतः ।
स तथाप्यर्दितो बाणै राक्षसेन तदा मृधे

raṇāgre samaraślāghī triśṛṅga iva parvataḥ |
sa tathāpyardito bāṇai rākṣasena tadā mṛdhe

तमाशु प्रतिविव्याध लक्ष्मणः पञ्चभिः शरैः ।
विकृष्येन्द्रजितो युद्धे वदने शुभकुण्डले

tamāśu prativivyādha lakṣmaṇaḥ pañcabhiḥ śaraiḥ |
vikṛṣyendrajito yuddhe vadane śubhakuṇḍale

लक्ष्मणेन्द्रजितौ वीरौ महाबलशरासनौ ।
अन्योन्यं जघ्नतुर्वीरौ विशिखैर्भीमविक्रमौ

lakṣmaṇendrajitau vīrau mahābalaśarāsanau |
anyonyaṃ jaghnaturvīrau viśikhairbhīmavikramau

ततः शोणितदिग्धाङ्गौ लक्ष्मणेन्द्रजितावुभौ ।
रणे तौ रेजतुर्वीरौ पुष्पिताविव किंशुकौ

tataḥ śoṇitadigdhāṅgau lakṣmaṇendrajitāvubhau |
raṇe tau rejaturvīrau puṣpitāviva kiṃśukau

तौ परस्परमभ्येत्य सर्वगात्रेषु धन्विनौ ।
घोरैर्विव्यधतुर्बाणैः कृतभावावुभौ जये

tau parasparamabhyetya sarvagātreṣu dhanvinau |
ghorairvivyadhaturbāṇaiḥ kṛtabhāvāvubhau jaye

ततः समरकोपेन संयुतो रावणात्मजः ।
विभीषणं त्रिभिर्बाणैर्विव्याध वदने शुभे

tataḥ samarakopena saṃyuto rāvaṇātmajaḥ |
vibhīṣaṇaṃ tribhirbāṇairvivyādha vadane śubhe

अयोमुखैस्त्रिभिर्विद्ध्वा राक्षसेन्द्रं विभीषणम् ।
एकैकेनाभिविव्याध तान् सर्वान् हरियूथपान्

ayomukhaistribhirviddhvā rākṣasendraṃ vibhīṣaṇam |
ekaikenābhivivyādha tān sarvān hariyūthapān

तस्मै दृढतरं क्रुद्धो जघान गदया हयान् ।
विभीषणो महातेजा रावणेः स दुरात्मनः

tasmai dṛḍhataraṃ kruddho jaghāna gadayā hayān |
vibhīṣaṇo mahātejā rāvaṇeḥ sa durātmanaḥ

स हताश्वादवप्लुत्य रथान्निहतसारथेः ।
अथ शक्तिं महातेजाः पितृव्याय मुमोच ह

sa hatāśvādavaplutya rathānnihatasāratheḥ |
atha śaktiṃ mahātejāḥ pitṛvyāya mumoca ha

तामापतन्तीं सम्प्रेक्ष्य सुमित्रानन्दवर्धनः ।
चिच्छेद निशितैर्बाणैर्दशधापातयद् भुवि

tāmāpatantīṃ samprekṣya sumitrānandavardhanaḥ |
ciccheda niśitairbāṇairdaśadhāpātayad bhuvi

तस्मै दृढधनुः क्रुद्धो हताश्वाय विभीषणः ।
वज्रस्पर्शसमान् पञ्च ससर्जोरसि मार्गणान्

tasmai dṛḍhadhanuḥ kruddho hatāśvāya vibhīṣaṇaḥ |
vajrasparśasamān pañca sasarjorasi mārgaṇān

ते तस्य कायं भित्त्वा तु रुक्मपुङ्खा निमित्तगाः ।
बभूवुर्लोहितादिग्धा रक्ता इव महोरगाः

te tasya kāyaṃ bhittvā tu rukmapuṅkhā nimittagāḥ |
babhūvurlohitādigdhā raktā iva mahoragāḥ

स पितृव्यस्य संक्रुद्ध इन्द्रजिच्छरमाददे ।
उत्तमं रक्षसां मध्ये यमदत्तं महाबलः

sa pitṛvyasya saṃkruddha indrajiccharamādade |
uttamaṃ rakṣasāṃ madhye yamadattaṃ mahābalaḥ

तं समीक्ष्य महातेजा महेषुं तेन संहितम् ।
लक्ष्मणोऽप्याददे बाणमन्यद् भीमपराक्रमः

taṃ samīkṣya mahātejā maheṣuṃ tena saṃhitam |
lakṣmaṇo'pyādade bāṇamanyad bhīmaparākramaḥ

कुबेरेण स्वयं स्वप्ने यद् दत्तममितात्मना ।
दुर्जयं दुर्विषह्यं च सेन्द्रैरपि सुरासुरैः

kubereṇa svayaṃ svapne yad dattamamitātmanā |
durjayaṃ durviṣahyaṃ ca sendrairapi surāsuraiḥ

तयोस्तु धनुषी श्रेष्ठे बाहुभिः परिघोपमैः ।
विकृष्यमाणे बलवत् क्रौञ्चाविव चुकूजतुः

tayostu dhanuṣī śreṣṭhe bāhubhiḥ parighopamaiḥ |
vikṛṣyamāṇe balavat krauñcāviva cukūjatuḥ

ताभ्यां तु धनुषि श्रेष्ठे संहितौ सायकोत्तमौ ।
विकृष्यमाणौ वीराभ्यां भृशं जज्वलतुः श्रिया

tābhyāṃ tu dhanuṣi śreṣṭhe saṃhitau sāyakottamau |
vikṛṣyamāṇau vīrābhyāṃ bhṛśaṃ jajvalatuḥ śriyā

तौ भासयन्तावाकाशं धनुर्भ्यां विशिखौ च्युतौ ।
मुखेन मुखमाहत्य संनिपेततुरोजसा

tau bhāsayantāvākāśaṃ dhanurbhyāṃ viśikhau cyutau |
mukhena mukhamāhatya saṃnipetaturojasā

संनिपातस्तयोश्चासीच्छरयोर्घोररूपयोः ।
सधूमविस्फुलिङ्गश्च तज्जोऽग्निर्दारुणोऽभवत्

saṃnipātastayoścāsīccharayorghorarūpayoḥ |
sadhūmavisphuliṅgaśca tajjo'gnirdāruṇo'bhavat

तौ महाग्रहसंकाशावन्योन्यं संनिपत्य च ।
संग्रामे शतधा यातौ मेदिन्यां चैव पेततुः

tau mahāgrahasaṃkāśāvanyonyaṃ saṃnipatya ca |
saṃgrāme śatadhā yātau medinyāṃ caiva petatuḥ

शरौ प्रतिहतौ दृष्ट्वा तावुभौ रणमूर्धनि ।
व्रीडितौ जातरोषौ च लक्ष्मणेन्द्रजितौ तदा

śarau pratihatau dṛṣṭvā tāvubhau raṇamūrdhani |
vrīḍitau jātaroṣau ca lakṣmaṇendrajitau tadā

सुसंरब्धस्तु सौमित्रिरस्त्रं वारुणमाददे ।
रौद्रं महेन्द्रजिद् युद्धेऽप्यसृजद् युधि निष्ठितः

susaṃrabdhastu saumitrirastraṃ vāruṇamādade |
raudraṃ mahendrajid yuddhe'pyasṛjad yudhi niṣṭhitaḥ

तेन तद्विहितं शस्त्रं वारुणं परमाद्भुतम् ।
ततः क्रुद्धो महातेजा इन्द्रजित् समितिंजयः ।
आग्नेयं संदधे दीप्तं स लोकं संक्षिपन्निव

tena tadvihitaṃ śastraṃ vāruṇaṃ paramādbhutam |
tataḥ kruddho mahātejā indrajit samitiṃjayaḥ |
āgneyaṃ saṃdadhe dīptaṃ sa lokaṃ saṃkṣipanniva

सौरेणास्त्रेण तद् वीरो लक्ष्मणः पर्यवारयत् ।
अस्त्रं निवारितं दृष्ट्वा रावणिः क्रोधमूर्च्छितः

saureṇāstreṇa tad vīro lakṣmaṇaḥ paryavārayat |
astraṃ nivāritaṃ dṛṣṭvā rāvaṇiḥ krodhamūrcchitaḥ

आददे निशितं बाणमासुरं शत्रुदारणम् ।
तस्माच्चापाद् विनिष्पेतुर्भास्वराः कूटमुद्गराः

ādade niśitaṃ bāṇamāsuraṃ śatrudāraṇam |
tasmāccāpād viniṣpeturbhāsvarāḥ kūṭamudgarāḥ

शूलानि च भुशुण्ड्यश्च गदाः खड्गाः परश्वधाः ।
तद् दृष्ट्वा लक्ष्मणः संख्ये घोरमस्त्रमथासुरम्

śūlāni ca bhuśuṇḍyaśca gadāḥ khaḍgāḥ paraśvadhāḥ |
tad dṛṣṭvā lakṣmaṇaḥ saṃkhye ghoramastramathāsuram

अवार्यं सर्वभूतानां सर्वशस्त्रविदारणम् ।
माहेश्वरेण द्युतिमांस्तदस्त्रं प्रत्यवारयत्

avāryaṃ sarvabhūtānāṃ sarvaśastravidāraṇam |
māheśvareṇa dyutimāṃstadastraṃ pratyavārayat

तयोः समभवद् युद्धमद्भुतं रोमहर्षणम् ।
गगनस्थानि भूतानि लक्ष्मणं पर्यवारयन्

tayoḥ samabhavad yuddhamadbhutaṃ romaharṣaṇam |
gaganasthāni bhūtāni lakṣmaṇaṃ paryavārayan

भैरवाभिरुते भीमे युद्धे वानररक्षसाम् ।
भूतैर्बहुभिराकाशं विस्मितैरावृतं बभौ

bhairavābhirute bhīme yuddhe vānararakṣasām |
bhūtairbahubhirākāśaṃ vismitairāvṛtaṃ babhau

ऋषयः पितरो देवा गन्धर्वगरुडोरगाः ।
शतक्रतुं पुरस्कृत्य ररक्षुर्लक्ष्मणं रणे

ṛṣayaḥ pitaro devā gandharvagaruḍoragāḥ |
śatakratuṃ puraskṛtya rarakṣurlakṣmaṇaṃ raṇe

अथान्यं मार्गणश्रेष्ठं संदधे राघवानुजः ।
हुताशनसमस्पर्शं रावणात्मजदारणम्

athānyaṃ mārgaṇaśreṣṭhaṃ saṃdadhe rāghavānujaḥ |
hutāśanasamasparśaṃ rāvaṇātmajadāraṇam

सुपत्रमनुवृत्ताङ्गं सुपर्वाणं सुसंस्थितम् ।
सुवर्णविकृतं वीरः शरीरान्तकरं शरम्

supatramanuvṛttāṅgaṃ suparvāṇaṃ susaṃsthitam |
suvarṇavikṛtaṃ vīraḥ śarīrāntakaraṃ śaram

दुरावारं दुर्विषहं राक्षसानां भयावहम् ।
आशीविषविषप्रख्यं देवसंघैः समर्चितम्

durāvāraṃ durviṣahaṃ rākṣasānāṃ bhayāvaham |
āśīviṣaviṣaprakhyaṃ devasaṃghaiḥ samarcitam

येन शक्रो महातेजा दानवानजयत् प्रभुः ।
पुरा देवासुरे युद्धे वीर्यवान् हरिवाहनः

yena śakro mahātejā dānavānajayat prabhuḥ |
purā devāsure yuddhe vīryavān harivāhanaḥ

अथैन्द्रमस्त्रं सौमित्रिः संयुगेष्वपराजितम् ।
शरश्रेष्ठं धनुश्रेष्ठे विकर्षन्निदमब्रवीत्

athaindramastraṃ saumitriḥ saṃyugeṣvaparājitam |
śaraśreṣṭhaṃ dhanuśreṣṭhe vikarṣannidamabravīt

लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मणो वाक्यमर्थसाधकमात्मनः ।
धर्मात्मा सत्यसंधश्च रामो दाशरथिर्यदि ।
पौरुषे चाप्रतिद्वन्द्वस्तदैनं जहि रावणिम्

lakṣmīvām̐llakṣmaṇo vākyamarthasādhakamātmanaḥ |
dharmātmā satyasaṃdhaśca rāmo dāśarathiryadi |
pauruṣe cāpratidvandvastadainaṃ jahi rāvaṇim

इत्युक्त्वा बाणमाकर्णं विकृष्य तमजिह्मगम् ।
लक्ष्मणः समरे वीरः ससर्जेन्द्रजितं प्रति ।
ऐन्द्रास्त्रेण समायुज्य लक्ष्मणः परवीरहा

ityuktvā bāṇamākarṇaṃ vikṛṣya tamajihmagam |
lakṣmaṇaḥ samare vīraḥ sasarjendrajitaṃ prati |
aindrāstreṇa samāyujya lakṣmaṇaḥ paravīrahā

तच्छिरः सशिरस्त्राणं श्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ।
प्रमथ्येन्द्रजितः कायात् पातयामास भूतले

tacchiraḥ saśirastrāṇaṃ śrīmajjvalitakuṇḍalam |
pramathyendrajitaḥ kāyāt pātayāmāsa bhūtale

तद् राक्षसतनूजस्य भिन्नस्कन्धं शिरो महत् ।
तपनीयनिभं भूमौ ददृशे रुधिरोक्षितम्

tad rākṣasatanūjasya bhinnaskandhaṃ śiro mahat |
tapanīyanibhaṃ bhūmau dadṛśe rudhirokṣitam

हतः स निपपाताथ धरण्यां रावणात्मजः ।
कवची सशिरस्त्राणो विप्रविद्धशरासनः

hataḥ sa nipapātātha dharaṇyāṃ rāvaṇātmajaḥ |
kavacī saśirastrāṇo vipraviddhaśarāsanaḥ

चुक्रुशुस्ते ततः सर्वे वानराः सविभीषणाः ।
हृष्यन्ते निहते तस्मिन् देवा वृत्रवधे यथा

cukruśuste tataḥ sarve vānarāḥ savibhīṣaṇāḥ |
hṛṣyante nihate tasmin devā vṛtravadhe yathā

अथान्तरिक्षे देवानामृषीणां च महात्मनाम् ।
जज्ञेऽथ जयसंनादो गन्धर्वाप्सरसामपि

athāntarikṣe devānāmṛṣīṇāṃ ca mahātmanām |
jajñe'tha jayasaṃnādo gandharvāpsarasāmapi

पतितं समभिज्ञाय राक्षसी सा महाचमूः ।
वध्यमाना दिशो भेजे हरिभिर्जितकाशिभिः

patitaṃ samabhijñāya rākṣasī sā mahācamūḥ |
vadhyamānā diśo bheje haribhirjitakāśibhiḥ

वानरैर्वध्यमानास्ते शस्त्राण्युत्सृज्य राक्षसाः ।
लङ्कामभिमुखाः सस्रुर्भ्रष्टसंज्ञाः प्रधाविताः

vānarairvadhyamānāste śastrāṇyutsṛjya rākṣasāḥ |
laṅkāmabhimukhāḥ sasrurbhraṣṭasaṃjñāḥ pradhāvitāḥ

दुद्रुवुर्बहुधा भीता राक्षसाः शतशो दिशः ।
त्यक्त्वा प्रहरणान् सर्वे पट्टिशासिपरश्वधान्

dudruvurbahudhā bhītā rākṣasāḥ śataśo diśaḥ |
tyaktvā praharaṇān sarve paṭṭiśāsiparaśvadhān

केचिल्लङ्कां परित्रस्ताः प्रविष्टा वानरार्दिताः ।
समुद्रे पतिताः केचित् केचित् पर्वतमाश्रिताः

kecillaṅkāṃ paritrastāḥ praviṣṭā vānarārditāḥ |
samudre patitāḥ kecit kecit parvatamāśritāḥ

हतमिन्द्रजितं दृष्ट्वा शयानं च रणक्षितौ ।
राक्षसानां सहस्रेषु न कश्चित् प्रत्यदृश्यत

hatamindrajitaṃ dṛṣṭvā śayānaṃ ca raṇakṣitau |
rākṣasānāṃ sahasreṣu na kaścit pratyadṛśyata

यथास्तं गत आदित्ये नावतिष्ठन्ति रश्मयः ।
तथा तस्मिन् निपतिते राक्षसास्ते गता दिशः

yathāstaṃ gata āditye nāvatiṣṭhanti raśmayaḥ |
tathā tasmin nipatite rākṣasāste gatā diśaḥ

शान्तरश्मिरिवादित्यो निर्वाण इव पावकः ।
बभूव स महाबाहुर्व्यपास्तगतजीवितः

śāntaraśmirivādityo nirvāṇa iva pāvakaḥ |
babhūva sa mahābāhurvyapāstagatajīvitaḥ

प्रशान्तपीडाबहुलो विनष्टारिः प्रहर्षवान् ।
बभूव लोकः पतिते राक्षसेन्द्रसुते तदा

praśāntapīḍābahulo vinaṣṭāriḥ praharṣavān |
babhūva lokaḥ patite rākṣasendrasute tadā

हर्षं च शक्रो भगवान् सह सर्वैर्महर्षिभिः ।
जगाम निहते तस्मिन् राक्षसे पापकर्मणि

harṣaṃ ca śakro bhagavān saha sarvairmaharṣibhiḥ |
jagāma nihate tasmin rākṣase pāpakarmaṇi

आकाशे चापि देवानां शुश्रुवे दुन्दुभिस्वनः ।
नृत्यद्भिरप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च महात्मभिः

ākāśe cāpi devānāṃ śuśruve dundubhisvanaḥ |
nṛtyadbhirapsarobhiśca gandharvaiśca mahātmabhiḥ

ववर्षुः पुष्पवर्षाणि तदद्भुतमिवाभवत् ।
प्रशशाम हते तस्मिन् राक्षसे क्रूरकर्मणि

vavarṣuḥ puṣpavarṣāṇi tadadbhutamivābhavat |
praśaśāma hate tasmin rākṣase krūrakarmaṇi

शुद्धा आपो नभश्चैव जहृषुर्देवदानवाः ।
आजग्मुः पतिते तस्मिन् सर्वलोकभयावहे

śuddhā āpo nabhaścaiva jahṛṣurdevadānavāḥ |
ājagmuḥ patite tasmin sarvalokabhayāvahe

ऊचुश्च सहितास्तुष्टा देवगन्धर्वदानवाः ।
विज्वराः शान्तकलुषा ब्राह्मणा विचरन्त्विति

ūcuśca sahitāstuṣṭā devagandharvadānavāḥ |
vijvarāḥ śāntakaluṣā brāhmaṇā vicarantviti

ततोऽभ्यनन्दन् संहृष्टाः समरे हरियूथपाः ।
तमप्रतिबलं दृष्ट्वा हतं नैर्ऋतपुङ्गवम्

tato'bhyanandan saṃhṛṣṭāḥ samare hariyūthapāḥ |
tamapratibalaṃ dṛṣṭvā hataṃ nairṛtapuṅgavam

विभीषणो हनूमांश्च जाम्बवांश्चर्क्षयूथपः ।
विजयेनाभिनन्दन्तस्तुष्टुवुश्चापि लक्ष्मणम्

vibhīṣaṇo hanūmāṃśca jāmbavāṃścarkṣayūthapaḥ |
vijayenābhinandantastuṣṭuvuścāpi lakṣmaṇam

क्ष्वेडन्तश्च प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवंगमाः ।
लब्धलक्षा रघुसुतं परिवार्योपतस्थिरे

kṣveḍantaśca plavantaśca garjantaśca plavaṃgamāḥ |
labdhalakṣā raghusutaṃ parivāryopatasthire

लाङ्गूलानि प्रविध्यन्तः स्फोटयन्तश्च वानराः ।
लक्ष्मणो जयतीत्येव वाक्यं विश्रावयंस्तदा

lāṅgūlāni pravidhyantaḥ sphoṭayantaśca vānarāḥ |
lakṣmaṇo jayatītyeva vākyaṃ viśrāvayaṃstadā

अन्योन्यं च समाश्लिष्य हरयो हृष्टमानसाः ।
चक्रुरुच्चावचगुणा राघवाश्रयसत्कथाः

anyonyaṃ ca samāśliṣya harayo hṛṣṭamānasāḥ |
cakruruccāvacaguṇā rāghavāśrayasatkathāḥ

तदसुकरमथाभिवीक्ष्य हृष्टाः
प्रियसुहृदो युधि लक्ष्मणस्य कर्म ।
परममुपलभन्मनःप्रहर्षं
विनिहतमिन्द्ररिपुं निशम्य देवाः

tadasukaramathābhivīkṣya hṛṣṭāḥ
priyasuhṛdo yudhi lakṣmaṇasya karma |
paramamupalabhanmanaḥpraharṣaṃ
vinihatamindraripuṃ niśamya devāḥ