Sarga 7: Narayana slays Mali in battle

नारायणगिरिं ते तु गर्जन्तो राक्षसाम्बुदाः ।
ववर्षुः शरवर्षेण वर्षेणेवाद्रिमम्बुदाः

nārāyaṇagiriṃ te tu garjanto rākṣasāmbudāḥ |
vavarṣuḥ śaravarṣeṇa varṣeṇevādrimambudāḥ

श्यामावदातस्तैर्विष्णुर्नीलैर्नक्तञ्चरोत्तमैः ।
वृतो ऽञ्जनगिरीवासीत् वर्षमाणैः पयोधरैः

śyāmāvadātastairviṣṇurnīlairnaktañcarottamaiḥ |
vṛto 'ñjanagirīvāsīt varṣamāṇaiḥ payodharaiḥ

शलभा इव केदारं मशका इव पर्वतम् ।
यथामृतघटं दंशा मकरा इव चार्णवम्

śalabhā iva kedāraṃ maśakā iva parvatam |
yathāmṛtaghaṭaṃ daṃśā makarā iva cārṇavam

तथा रक्षोधनुर्मुक्ता वज्रानिलमनोजवाः ।
हरिं विशन्ति स्म शरा लोका इव विपर्यये

tathā rakṣodhanurmuktā vajrānilamanojavāḥ |
hariṃ viśanti sma śarā lokā iva viparyaye

स्यन्दनैः स्यन्दनगता गजैश्च गजपृष्ठगाः ।
अश्वारोहास्तथाश्वैश्च पादाताश्चाम्बरे स्थिताः

syandanaiḥ syandanagatā gajaiśca gajapṛṣṭhagāḥ |
aśvārohāstathāśvaiśca pādātāścāmbare sthitāḥ

राक्षसेन्द्रा गिरिनिभाः शरैः शक्त्यृष्टितोमरैः ।
निरुछ्वासं हरिं चक्रुः प्राणायामा इव द्विजम्

rākṣasendrā girinibhāḥ śaraiḥ śaktyṛṣṭitomaraiḥ |
niruchvāsaṃ hariṃ cakruḥ prāṇāyāmā iva dvijam

निशाचरैस्ताड्यमानो मीनैरिव महोदधिः ।
शार्ङ्गमायम्य दुर्धर्षो राक्षसेभ्यो ऽसृजच्छरान्

niśācaraistāḍyamāno mīnairiva mahodadhiḥ |
śārṅgamāyamya durdharṣo rākṣasebhyo 'sṛjaccharān

शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर्वज्रवक्त्रैर्मनोजवैः ।
चिच्छेद विष्णुर्निशितैः शतशो ऽथ सहस्रशः

śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭairvajravaktrairmanojavaiḥ |
ciccheda viṣṇurniśitaiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ

विद्राव्य शरवर्षेण वर्षा वायुरिवोत्थितम् ।
पाञ्चजन्यं महाशङ्खं प्रदध्मौ पुरुषोत्तमः

vidrāvya śaravarṣeṇa varṣā vāyurivotthitam |
pāñcajanyaṃ mahāśaṅkhaṃ pradadhmau puruṣottamaḥ

सो ऽम्बुजो हरिणा ध्मातः सर्वप्राणेन शङ्खराट् ।
ररास भीमनिर्हादस्त्रैलोक्यं व्यथयन्निव

so 'mbujo hariṇā dhmātaḥ sarvaprāṇena śaṅkharāṭ |
rarāsa bhīmanirhādastrailokyaṃ vyathayanniva

शङ्खराजरवः सो ऽथ त्रासयामास राक्षसान् ।
मृगराज इवारण्ये समदानिव कुञ्जरान्

śaṅkharājaravaḥ so 'tha trāsayāmāsa rākṣasān |
mṛgarāja ivāraṇye samadāniva kuñjarān

न शेकुरश्वाः संस्थातुं विमदाः कुञ्जराभवन् ।
स्यन्दनेभ्यश्च्युता वीराः शङ्खरावितदुर्बलाः

na śekuraśvāḥ saṃsthātuṃ vimadāḥ kuñjarābhavan |
syandanebhyaścyutā vīrāḥ śaṅkharāvitadurbalāḥ

शार्ङ्गचापविनिर्मुक्ता वज्रतुल्याननाः शराः ।
विदार्य तानि रक्षांसि सुपुङ्खा विविशुः क्षितिम्

śārṅgacāpavinirmuktā vajratulyānanāḥ śarāḥ |
vidārya tāni rakṣāṃsi supuṅkhā viviśuḥ kṣitim

भिद्यमानाः शरैः सङ्ख्ये नारायणकरच्युतैः ।
निपेतू राक्षसा भूमौ शैला वज्रहता इव

bhidyamānāḥ śaraiḥ saṅkhye nārāyaṇakaracyutaiḥ |
nipetū rākṣasā bhūmau śailā vajrahatā iva

व्रणानि परगात्रेभ्यो विष्णुचक्रकृतानि वै ।
असृक्क्षरन्ति धाराभिः स्वर्णधारा इवाचलाः

vraṇāni paragātrebhyo viṣṇucakrakṛtāni vai |
asṛkkṣaranti dhārābhiḥ svarṇadhārā ivācalāḥ

शङ्खराजरवश्चापि शार्ङ्गचापरस्वस्तथा ।
राक्षसानां रवांश्चापि ग्रसते वैष्णवो रवः

śaṅkharājaravaścāpi śārṅgacāparasvastathā |
rākṣasānāṃ ravāṃścāpi grasate vaiṣṇavo ravaḥ

तेषां शिरोधरान्धूताञ्छरध्वजधनूंषि च ।
रथान्पताकास्तूणीरांश्चिच्छेद स हरिः शरैः

teṣāṃ śirodharāndhūtāñcharadhvajadhanūṃṣi ca |
rathānpatākāstūṇīrāṃściccheda sa hariḥ śaraiḥ

सूर्यादिव करा घोरा ऊर्मयः सागरादिव ।
पर्वतादिव नागेन्द्रा धारौघा इव चाम्बुदात्

sūryādiva karā ghorā ūrmayaḥ sāgarādiva |
parvatādiva nāgendrā dhāraughā iva cāmbudāt

तथा शार्ङ्गविनिर्मुक्ताः शरा नारायणेरिताः ।
निर्धावन्तीषवस्तूर्णं शतशोथ सहस्रशः

tathā śārṅgavinirmuktāḥ śarā nārāyaṇeritāḥ |
nirdhāvantīṣavastūrṇaṃ śataśotha sahasraśaḥ

शरभेण यथा सिंहाः सिंहेन द्विरदा यथा ।
द्विरदेन यथा व्याघ्रा व्याघ्रेण द्वीपिनो यथा

śarabheṇa yathā siṃhāḥ siṃhena dviradā yathā |
dviradena yathā vyāghrā vyāghreṇa dvīpino yathā

द्वीपिनेव यथा श्वानः शुना मार्जारका यथा ।
मार्जारेण यथा सर्पाः सर्पेण च यथा ऽ ऽखवः

dvīpineva yathā śvānaḥ śunā mārjārakā yathā |
mārjāreṇa yathā sarpāḥ sarpeṇa ca yathā ' 'khavaḥ

तथा ते राक्षसाः सर्वे विष्णुना प्रभविष्णुना ।
द्रवन्ति द्राविताश्चन्ये शायिताश्च महीतले

tathā te rākṣasāḥ sarve viṣṇunā prabhaviṣṇunā |
dravanti drāvitāścanye śāyitāśca mahītale

राक्षसानां सहस्राणि निहत्य मधुसूदनः ।
वारिजं पूरयामास तोयदं सुरराडिव

rākṣasānāṃ sahasrāṇi nihatya madhusūdanaḥ |
vārijaṃ pūrayāmāsa toyadaṃ surarāḍiva

नारायणशरत्रस्तं शङ्खनादसुविह्वलम् ।
ययौ लङ्कामभिमुखं प्रभग्नं राक्षसं बलम्

nārāyaṇaśaratrastaṃ śaṅkhanādasuvihvalam |
yayau laṅkāmabhimukhaṃ prabhagnaṃ rākṣasaṃ balam

प्रभग्ने राक्षसबले नारायणशराहते ।
सुमाली शरवर्षेण निववार रणे हरिम्

prabhagne rākṣasabale nārāyaṇaśarāhate |
sumālī śaravarṣeṇa nivavāra raṇe harim

स तु तं छादयामास नीहार इव भास्करम् ।
राक्षसाः सत्त्वसम्पन्नाः पुनर्धैर्यं समादधुः

sa tu taṃ chādayāmāsa nīhāra iva bhāskaram |
rākṣasāḥ sattvasampannāḥ punardhairyaṃ samādadhuḥ

अथ सो ऽभ्यपतद्रोषाद्राक्षसो बलदर्पितः ।
महानादं प्रकुर्वाणो राक्षसाञ्जीवयन्निव

atha so 'bhyapatadroṣādrākṣaso baladarpitaḥ |
mahānādaṃ prakurvāṇo rākṣasāñjīvayanniva

उत्क्षिप्य लम्बाभरणं धुन्वन्करमिव द्विपः ।
ररास राक्षसो हर्षात्सतडित्तोयदो यथा

utkṣipya lambābharaṇaṃ dhunvankaramiva dvipaḥ |
rarāsa rākṣaso harṣātsataḍittoyado yathā

सुमालेर्नर्दतस्तस्य शिरो ज्वलितकुण्डलम् ।
चिच्छेद यन्तुरश्वाश्च भ्रान्तास्तस्य तु रक्षसः

sumālernardatastasya śiro jvalitakuṇḍalam |
ciccheda yanturaśvāśca bhrāntāstasya tu rakṣasaḥ

तैरश्वैर्भ्राम्यते भ्रान्तैः सुमाली राक्षसेश्वरः ।
इन्द्रियाश्वैः परिभ्रान्तैर्धृतिहीनो यथा नरः

tairaśvairbhrāmyate bhrāntaiḥ sumālī rākṣaseśvaraḥ |
indriyāśvaiḥ paribhrāntairdhṛtihīno yathā naraḥ

ततो विष्णुं महाबाहुं प्रपतन्तं रणाजिरे ।
हृते सुमालेरश्वैश्च रथे विष्णुरथं प्रति

tato viṣṇuṃ mahābāhuṃ prapatantaṃ raṇājire |
hṛte sumāleraśvaiśca rathe viṣṇurathaṃ prati

माली चाभ्यद्रवद्युक्तः प्रगृह्य सशरं धनुः ।
मालेर्धनुश्च्युता बाणाः कार्तस्वरविभूषिताः ।
विविशुर्हरिमासाद्य क्रौञ्चं पत्ररथा इव

mālī cābhyadravadyuktaḥ pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ |
mālerdhanuścyutā bāṇāḥ kārtasvaravibhūṣitāḥ |
viviśurharimāsādya krauñcaṃ patrarathā iva

अर्द्यमानः शरैः सो ऽथ मालिमुक्तैः सहस्रशः ।
चुक्षुभे न रणे विष्णुर्जितेन्द्रिय इवाधिभिः

ardyamānaḥ śaraiḥ so 'tha mālimuktaiḥ sahasraśaḥ |
cukṣubhe na raṇe viṣṇurjitendriya ivādhibhiḥ

अथ मौर्वीस्वनं कृत्वा भगवान्भूतभावनः ।
मालिनं प्रति बाणौघान्ससर्जारिनिषूदनः

atha maurvīsvanaṃ kṛtvā bhagavānbhūtabhāvanaḥ |
mālinaṃ prati bāṇaughānsasarjāriniṣūdanaḥ

ते मालिदेहमासाद्य वज्रविद्युत्प्रभाः शराः ।
पिबन्ति रुधिरं तस्य नागा इव सुधारसम्

te mālidehamāsādya vajravidyutprabhāḥ śarāḥ |
pibanti rudhiraṃ tasya nāgā iva sudhārasam

मालिनं विमुखं कृत्वा शङ्खचक्रगदाधरः ।
मालिमौलिं ध्वजं चापं वाजिनश्चाप्यपातयत्

mālinaṃ vimukhaṃ kṛtvā śaṅkhacakragadādharaḥ |
mālimauliṃ dhvajaṃ cāpaṃ vājinaścāpyapātayat

विरथस्तु गदां गृह्य माली नक्तञ्चरोत्तमः ।
आपुप्लुवे गदापाणिर्गिर्यग्रादिव केसरी

virathastu gadāṃ gṛhya mālī naktañcarottamaḥ |
āpupluve gadāpāṇirgiryagrādiva kesarī

गदया गरुडेशानमीशानमिव चान्तकः ।
ललाटदेशे ऽभ्यहनद्वज्रेणेन्द्रो यथा ऽचलम्

gadayā garuḍeśānamīśānamiva cāntakaḥ |
lalāṭadeśe 'bhyahanadvajreṇendro yathā 'calam

गदयाभिहतस्तेन मालिना गरुडो भृशम् ।
रणात्पराङ्मुखं देवं कृतवान्वेदनातुरः

gadayābhihatastena mālinā garuḍo bhṛśam |
raṇātparāṅmukhaṃ devaṃ kṛtavānvedanāturaḥ

पराङ्मुखे कृते देवे मालिना गरुडेन वै ।
उदतिष्ठन्महाञ्छब्दो रक्षसामभिनर्दताम्

parāṅmukhe kṛte deve mālinā garuḍena vai |
udatiṣṭhanmahāñchabdo rakṣasāmabhinardatām

रक्षसां रवतां रावं श्रुत्वा हरिहयानुजः

rakṣasāṃ ravatāṃ rāvaṃ śrutvā harihayānujaḥ

तिर्यगास्थाय सङ्क्रुद्धः पक्षीशे भगवान्हरिः ।
पराङ्मुखो ऽप्युत्ससर्ज मालेश्चक्रं जिघांसया

tiryagāsthāya saṅkruddhaḥ pakṣīśe bhagavānhariḥ |
parāṅmukho 'pyutsasarja māleścakraṃ jighāṃsayā

तत्सूर्यमण्डलाभासं स्वभासा भासयन्नभः ।
कालचक्रनिभं चक्रं मालेः शीर्षमपातयत्

tatsūryamaṇḍalābhāsaṃ svabhāsā bhāsayannabhaḥ |
kālacakranibhaṃ cakraṃ māleḥ śīrṣamapātayat

तच्छिरो राक्षसेन्द्रस्य चक्रोत्कृत्तं बिभीषणम् ।
पपात रुधिरोद्गारि पुरा राहुशिरो यथा

tacchiro rākṣasendrasya cakrotkṛttaṃ bibhīṣaṇam |
papāta rudhirodgāri purā rāhuśiro yathā

ततः सुरैः संसहृष्टैः सर्वप्राणसमीरितः ।
सिंहनादरवोन्मुक्तः साधु देवेतिवादिभिः

tataḥ suraiḥ saṃsahṛṣṭaiḥ sarvaprāṇasamīritaḥ |
siṃhanādaravonmuktaḥ sādhu devetivādibhiḥ

मालिनं निहतं दृष्ट्वा सुमाली माल्यवानपि ।
सबलौ शोकसन्तप्तौ लङ्कामेव प्रधावितौ

mālinaṃ nihataṃ dṛṣṭvā sumālī mālyavānapi |
sabalau śokasantaptau laṅkāmeva pradhāvitau

गरुडस्तु समाश्वस्तः सन्निवृत्य यथा पुरा ।
राक्षसान्द्रावयामास पक्षवातेन कोपितः

garuḍastu samāśvastaḥ sannivṛtya yathā purā |
rākṣasāndrāvayāmāsa pakṣavātena kopitaḥ

चक्रकृत्तास्यकमला गदासञ्चूर्णितोरसः ।
लाङ्गलग्लपितग्रीवा मुसलैर्भिन्नमस्तकाः

cakrakṛttāsyakamalā gadāsañcūrṇitorasaḥ |
lāṅgalaglapitagrīvā musalairbhinnamastakāḥ

केचिच्चैवासिना छिन्नास्तथान्ये शरपीडिताः ।
निपेतुरम्बरात्तूर्णं राक्षसाः सागराम्भसि

keciccaivāsinā chinnāstathānye śarapīḍitāḥ |
nipeturambarāttūrṇaṃ rākṣasāḥ sāgarāmbhasi

नारायणो बाणवराशनीभिर्विदारयामास धनुर्विमुक्तैः ।
नक्तञ्चरान्मुक्तविधूतकेशान्यथा ऽशनीभिः सतडिन्महाभ्राः

nārāyaṇo bāṇavarāśanībhirvidārayāmāsa dhanurvimuktaiḥ |
naktañcarānmuktavidhūtakeśānyathā 'śanībhiḥ sataḍinmahābhrāḥ

भिन्नातपत्रं पतमानमस्त्रं शरैरपध्वस्तविनीतवेषम् ।
विनिस्सृतान्त्रं भयलोलनेत्रं बलं तदुन्मत्ततरं बभूव

bhinnātapatraṃ patamānamastraṃ śarairapadhvastavinītaveṣam |
vinissṛtāntraṃ bhayalolanetraṃ balaṃ tadunmattataraṃ babhūva

सिंहार्दितानामिव कुञ्जराणां निशाचराणां सह कुञ्जराणाम् ।
रवाश्च वेगाश्च समं बभूवुः पुराणसिंहेन विमर्दितानाम्

siṃhārditānāmiva kuñjarāṇāṃ niśācarāṇāṃ saha kuñjarāṇām |
ravāśca vegāśca samaṃ babhūvuḥ purāṇasiṃhena vimarditānām

ते वार्यमाणा हरिबाणजालैः सबाणजालानि समुत्सृजन्तः ।
धावन्ति नक्तञ्चरकालमेघा वायुप्रभिन्ना इव कालमेघाः

te vāryamāṇā haribāṇajālaiḥ sabāṇajālāni samutsṛjantaḥ |
dhāvanti naktañcarakālameghā vāyuprabhinnā iva kālameghāḥ

चक्रपहारैर्विनिकृत्तशीर्षाः सञ्चूर्णिताङ्गाश्च गदाप्रहारैः ।
अभिप्रहारैर्द्विविधा विभिन्नाः पतन्ति शैला इव राक्षसेन्द्राः

cakrapahārairvinikṛttaśīrṣāḥ sañcūrṇitāṅgāśca gadāprahāraiḥ |
abhiprahārairdvividhā vibhinnāḥ patanti śailā iva rākṣasendrāḥ

विलम्बमानैर्मणिहारकुण्डलैर्निशाचरैर्नीलबलाहकोपमैः ।
निपात्यमानैर्ददृशे निरन्तरं निपात्यमानैरिव नीलपर्वतैः

vilambamānairmaṇihārakuṇḍalairniśācarairnīlabalāhakopamaiḥ |
nipātyamānairdadṛśe nirantaraṃ nipātyamānairiva nīlaparvataiḥ