Sarga 108: Shatrughna and the vanaras join; Shri Rama's charges

ते दूता रामवाक्येन चोदिता लघुविक्रमाः ।
प्रजग्मुर्मधुरां शीघ्रं चक्रुर्वासं न चाध्वनि

te dūtā rāmavākyena coditā laghuvikramāḥ |
prajagmurmadhurāṃ śīghraṃ cakrurvāsaṃ na cādhvani

ते तु त्रिभिरहोरात्रैः सम्प्राप्य मधुरामथ ।
शत्रुघ्नाय यथातत्त्वमाचख्युः सर्वमेव तत्

te tu tribhirahorātraiḥ samprāpya madhurāmatha |
śatrughnāya yathātattvamācakhyuḥ sarvameva tat

लक्ष्मणस्य परित्यागं प्रतिज्ञां राघवस्य च ।
पुत्रयोरभिषेकं च पौरानुगमनं तथा

lakṣmaṇasya parityāgaṃ pratijñāṃ rāghavasya ca |
putrayorabhiṣekaṃ ca paurānugamanaṃ tathā

कुशस्य नगरी रम्या विन्ध्यपर्वतरोधसि ।
कुशावतीति नाम्ना सा कृता रामेण धीमता ।
श्रावस्तीति पुरी रम्या श्राविता च लवस्य ह

kuśasya nagarī ramyā vindhyaparvatarodhasi |
kuśāvatīti nāmnā sā kṛtā rāmeṇa dhīmatā |
śrāvastīti purī ramyā śrāvitā ca lavasya ha

अयोध्यां विजनां कृत्वा राघवो भरतस्तथा ।
स्वर्गस्य गमनोद्योगं कृतवन्तौ महारथौ

ayodhyāṃ vijanāṃ kṛtvā rāghavo bharatastathā |
svargasya gamanodyogaṃ kṛtavantau mahārathau

एवं सर्वं निवेद्याशु शत्रुघ्नाय महात्मने ।
विरेमुस्ते ततो दूतास्त्वर राजेति चाब्रुवन्

evaṃ sarvaṃ nivedyāśu śatrughnāya mahātmane |
viremuste tato dūtāstvara rājeti cābruvan

तच्छ्रुत्वा घोरसङ्काशं कुलक्षयमुपस्थितम् ।
प्रकृतीस्तु समानीय काञ्चनं च पुरोधसम्

tacchrutvā ghorasaṅkāśaṃ kulakṣayamupasthitam |
prakṛtīstu samānīya kāñcanaṃ ca purodhasam

तेषां सर्वं यथावृत्तमब्रवीद्रघनन्दनः ।
आत्मनश्च विपर्यासं भविष्यं भ्रातृभिः सह

teṣāṃ sarvaṃ yathāvṛttamabravīdraghanandanaḥ |
ātmanaśca viparyāsaṃ bhaviṣyaṃ bhrātṛbhiḥ saha

ततः पुत्रद्वयं वीरः सो ऽभ्यषिञ्चन्नराधिपः ।
सुबाहुर्मधुरां लेभे शत्रुघाती च वैदिशम्

tataḥ putradvayaṃ vīraḥ so 'bhyaṣiñcannarādhipaḥ |
subāhurmadhurāṃ lebhe śatrughātī ca vaidiśam

द्विधा कृत्वा तु तां सेनां माधुरीं पुत्रयोर्द्वयोः ।
धनं च युक्तं कृत्वा वै स्थापयामास पार्थिवः

dvidhā kṛtvā tu tāṃ senāṃ mādhurīṃ putrayordvayoḥ |
dhanaṃ ca yuktaṃ kṛtvā vai sthāpayāmāsa pārthivaḥ

सुबाहुं मधुरायां च वैदेशे शत्रुघातिनम् ।
ययौ स्थाप्य तदा ऽयोध्यां रथेनैकेन राघवः

subāhuṃ madhurāyāṃ ca vaideśe śatrughātinam |
yayau sthāpya tadā 'yodhyāṃ rathenaikena rāghavaḥ

स ददर्श महात्मानं ज्वलन्तमिव पावकम् ।
सूक्ष्मक्षौमाम्बरधरं मुनिभिः सार्धमक्षयैः

sa dadarśa mahātmānaṃ jvalantamiva pāvakam |
sūkṣmakṣaumāmbaradharaṃ munibhiḥ sārdhamakṣayaiḥ

सो ऽभिवाद्य ततो रामं प्राञ्जलिः प्रयतेन्द्रियः ।
उवाच वाक्यं धर्मज्ञं धर्ममेवानुचिन्तयन्

so 'bhivādya tato rāmaṃ prāñjaliḥ prayatendriyaḥ |
uvāca vākyaṃ dharmajñaṃ dharmamevānucintayan

कृत्वाभिषेकं सुतयोर्द्वयो राघवनन्दन ।
तवानुगमने राजन्विद्धि मां कृतनिश्चयम्

kṛtvābhiṣekaṃ sutayordvayo rāghavanandana |
tavānugamane rājanviddhi māṃ kṛtaniścayam

न चान्यदपि वक्तव्यमतो वीर न शासनम् ।
विलोक्यमानमिच्छामि मद्विधेन विशेषतः

na cānyadapi vaktavyamato vīra na śāsanam |
vilokyamānamicchāmi madvidhena viśeṣataḥ

तस्य तां बुद्धिमक्लीबां विज्ञाय रघुनन्दनः ।
बाढमित्येव शत्रुघ्नं रामो वाक्यमुवाच ह

tasya tāṃ buddhimaklībāṃ vijñāya raghunandanaḥ |
bāḍhamityeva śatrughnaṃ rāmo vākyamuvāca ha

तस्य वाक्यस्य वाक्यान्ते वानराः कामरूपिणः ।
ऋक्षराक्षससङ्घाश्च समापेतुरनेकशः

tasya vākyasya vākyānte vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ |
ṛkṣarākṣasasaṅghāśca samāpeturanekaśaḥ

सुग्रीवं ते पुरस्कृत्य सर्व एव समागताः ।
तं रामं द्रष्टुमनसः स्वर्गायाभिमुखं स्थितम्

sugrīvaṃ te puraskṛtya sarva eva samāgatāḥ |
taṃ rāmaṃ draṣṭumanasaḥ svargāyābhimukhaṃ sthitam

देवपुत्रा ऋषिसुता गन्धर्वाणां सुतास्तथा ।
रामक्षयं विदित्वा ते सर्व एव समागताः

devaputrā ṛṣisutā gandharvāṇāṃ sutāstathā |
rāmakṣayaṃ viditvā te sarva eva samāgatāḥ

ते राममभिवाद्योचुः सर्वे वानरराक्षसाः ।
तवानुगमने राजन्सम्प्राप्ताः कृतनिश्चयाः

te rāmamabhivādyocuḥ sarve vānararākṣasāḥ |
tavānugamane rājansamprāptāḥ kṛtaniścayāḥ

यदि राम विनास्माभिर्गच्छेस्त्वं पुरुषोत्तम ।
यमदण्डमिवोद्यम्य त्वया स्म विनिपातिताः

yadi rāma vināsmābhirgacchestvaṃ puruṣottama |
yamadaṇḍamivodyamya tvayā sma vinipātitāḥ

तैरेवमुक्तः काकुत्स्थो बाढमित्यब्रवीत् स्मयन्

tairevamuktaḥ kākutstho bāḍhamityabravīt smayan

एतस्मिन्नन्तरे रामं सुग्रीवो ऽपि महाबलः ।
प्रणम्य विधिवद्वीरं विज्ञापयितुमुद्यतः

etasminnantare rāmaṃ sugrīvo 'pi mahābalaḥ |
praṇamya vidhivadvīraṃ vijñāpayitumudyataḥ

अभिषिच्याङ्गदं वीरमागतो ऽस्मि नरेश्वर ।
तवानुगमने राजन्विद्धि मां कृतनिश्चयम्

abhiṣicyāṅgadaṃ vīramāgato 'smi nareśvara |
tavānugamane rājanviddhi māṃ kṛtaniścayam

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रामो रमयतां वरः ।
वानरेन्द्रमथोवाचं मैत्रं तस्यानुचिन्तयन्

tasya tadvacanaṃ śrutvā rāmo ramayatāṃ varaḥ |
vānarendramathovācaṃ maitraṃ tasyānucintayan

सखे शृणुष्व सुग्रीव न त्वया ऽहं विनाकृतः ।
गच्छेयं देवलोकं वा परमं वा पदं महत्

sakhe śṛṇuṣva sugrīva na tvayā 'haṃ vinākṛtaḥ |
gaccheyaṃ devalokaṃ vā paramaṃ vā padaṃ mahat

बिभीषणमथोवाच राक्षसेन्द्रं महायशाः ।
यावत्प्रजा धरिष्यन्ति तावत्त्वं वै बिभीषण ।
राक्षसेन्द्र महावीर्य लङ्कास्थस्त्वं धरिष्यसि

bibhīṣaṇamathovāca rākṣasendraṃ mahāyaśāḥ |
yāvatprajā dhariṣyanti tāvattvaṃ vai bibhīṣaṇa |
rākṣasendra mahāvīrya laṅkāsthastvaṃ dhariṣyasi

यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावत्तिष्ठति मेदिनी ।
यावच्च मत्कथा लोके तावद्राज्यं तवास्त्विह

yāvaccandraśca sūryaśca yāvattiṣṭhati medinī |
yāvacca matkathā loke tāvadrājyaṃ tavāstviha

शासितस्त्वं सखित्वेन कार्यं ते मम शासनम् ।
प्रजाः संरक्ष धर्मेण नोत्तरं वक्तुमर्हसि

śāsitastvaṃ sakhitvena kāryaṃ te mama śāsanam |
prajāḥ saṃrakṣa dharmeṇa nottaraṃ vaktumarhasi

किञ्चान्यद्वक्तुमिच्छामि राक्षसेन्द्र महामते

kiñcānyadvaktumicchāmi rākṣasendra mahāmate

आराधय जगन्नाथमिक्ष्वाकुकुलदैवतम् ।
आराधनीयमनिशं सर्वैर्दैवैः सवासवैः

ārādhaya jagannāthamikṣvākukuladaivatam |
ārādhanīyamaniśaṃ sarvairdaivaiḥ savāsavaiḥ

तथेति प्रतिजग्राह रामवाक्यं विभीषणः ।
राजा राक्षसमुख्यानां राघवाज्ञामनुस्मरन्

tatheti pratijagrāha rāmavākyaṃ vibhīṣaṇaḥ |
rājā rākṣasamukhyānāṃ rāghavājñāmanusmaran

तमेवमुक्त्वा काकुत्स्थो हनूमन्तमथाब्रवीत् ।
जीविते कृतबुद्धिस्त्वं मा प्रतिज्ञां विलोपय

tamevamuktvā kākutstho hanūmantamathābravīt |
jīvite kṛtabuddhistvaṃ mā pratijñāṃ vilopaya

मत्कथाः प्रचरिष्यन्ति यावल्लोके हरीश्वर ।
तावद्रमस्व सुप्रीतो मद्वाक्यमनुपालयन्

matkathāḥ pracariṣyanti yāvalloke harīśvara |
tāvadramasva suprīto madvākyamanupālayan

एवमुक्तस्तु हनुमान्राघवेण महात्मना ।
वाक्यं विज्ञापयामास परं हर्षमवाप्य च

evamuktastu hanumānrāghaveṇa mahātmanā |
vākyaṃ vijñāpayāmāsa paraṃ harṣamavāpya ca

यावत्तव कथा लोके विचरिष्यति पावनी ।
तावत्स्थास्यामि मेदिन्यां तवाज्ञामनुपालयन्

yāvattava kathā loke vicariṣyati pāvanī |
tāvatsthāsyāmi medinyāṃ tavājñāmanupālayan

जाम्बवन्तं तथोक्त्वा तु वृद्धं ब्रह्मसुतं तथा ।
मैन्दं च द्विविदं चैव पञ्च जाम्बवता सह ।
यावत्कलिश्च सम्प्राप्तस्तावज्जीवत सर्वदा

jāmbavantaṃ tathoktvā tu vṛddhaṃ brahmasutaṃ tathā |
maindaṃ ca dvividaṃ caiva pañca jāmbavatā saha |
yāvatkaliśca samprāptastāvajjīvata sarvadā

तानेवमुक्त्वा काकुत्स्थः सर्वांस्तानृक्षवानरान् ।
उवाच बाढं गच्छध्वं मया सार्धं यथेप्सितम्

tānevamuktvā kākutsthaḥ sarvāṃstānṛkṣavānarān |
uvāca bāḍhaṃ gacchadhvaṃ mayā sārdhaṃ yathepsitam