Sarga 59: Hanuman urges action for Sita

एतदाख्याय तत् सर्वं हनूमान् मारुतात्मजः ।
भूयः समुपचक्राम वचनं वक्तुमुत्तरम्

etadākhyāya tat sarvaṃ hanūmān mārutātmajaḥ |
bhūyaḥ samupacakrāma vacanaṃ vaktumuttaram

सफलो राघवोद्योगः सुग्रीवस्य च सम्भ्रमः ।
शीलमासाद्य सीताया मम च प्रीणितं मनः

saphalo rāghavodyogaḥ sugrīvasya ca sambhramaḥ |
śīlamāsādya sītāyā mama ca prīṇitaṃ manaḥ

आर्यायाः सदृशं शीलं सीतायाः प्लवगर्षभाः ।
तपसा धारयेल्लोकान् क्रुद्धा वा निर्दहेदपि

āryāyāḥ sadṛśaṃ śīlaṃ sītāyāḥ plavagarṣabhāḥ |
tapasā dhārayellokān kruddhā vā nirdahedapi

सर्वथातिप्रकृष्टोऽसौ रावणो राक्षसेश्वरः ।
यस्य तां स्पृशतो गात्रं तपसा न विनाशितम्

sarvathātiprakṛṣṭo'sau rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |
yasya tāṃ spṛśato gātraṃ tapasā na vināśitam

न तदग्निशिखा कुर्यात् संस्पृष्टा पाणिना सती ।
जनकस्य सुता कुर्याद् यत् क्रोधकलुषीकृता

na tadagniśikhā kuryāt saṃspṛṣṭā pāṇinā satī |
janakasya sutā kuryād yat krodhakaluṣīkṛtā

जाम्बवत्प्रमुखान् सर्वाननुज्ञाप्य महाकपीन् ।
अस्मिन् नेवंगते कार्ये भवतां च निवेदिते ।
न्याय्यं स्म सह वैदेह्या द्रष्टुं तौ पार्थिवात्मजौ

jāmbavatpramukhān sarvānanujñāpya mahākapīn |
asmin nevaṃgate kārye bhavatāṃ ca nivedite |
nyāyyaṃ sma saha vaidehyā draṣṭuṃ tau pārthivātmajau

अहमेकोऽपि पर्याप्तः सराक्षसगणां पुरीम् ।
तां लङ्कां तरसा हन्तुं रावणं च महाबलम्

ahameko'pi paryāptaḥ sarākṣasagaṇāṃ purīm |
tāṃ laṅkāṃ tarasā hantuṃ rāvaṇaṃ ca mahābalam

किं पुनः सहितो वीरैर्बलवद्भिः कृतात्मभिः ।
कृतास्त्रैः प्लवगैः शक्तैर्भवद्भिर्विजयैषिभिः

kiṃ punaḥ sahito vīrairbalavadbhiḥ kṛtātmabhiḥ |
kṛtāstraiḥ plavagaiḥ śaktairbhavadbhirvijayaiṣibhiḥ

अहं तु रावणं युद्धे ससैन्यं सपुरःसरम् ।
सहपुत्रं वधिष्यामि सहोदरयुतं युधि

ahaṃ tu rāvaṇaṃ yuddhe sasainyaṃ sapuraḥsaram |
sahaputraṃ vadhiṣyāmi sahodarayutaṃ yudhi

ब्राह्ममस्त्रं च रौद्रं च वायव्यं वारुणं तथा ।
यदि शक्रजितोऽस्त्राणि दुर्निरीक्ष्याणि संयुगे ।
तान्यहं निहनिष्यामि विधमिष्यामि राक्षसान्

brāhmamastraṃ ca raudraṃ ca vāyavyaṃ vāruṇaṃ tathā |
yadi śakrajito'strāṇi durnirīkṣyāṇi saṃyuge |
tānyahaṃ nihaniṣyāmi vidhamiṣyāmi rākṣasān

भवतामभ्यनुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि तम् ।
मयातुला विसृष्टा हि शैलवृष्टिर्निरन्तरा

bhavatāmabhyanujñāto vikramo me ruṇaddhi tam |
mayātulā visṛṣṭā hi śailavṛṣṭirnirantarā

देवानपि रणे हन्यात् किं पुनस्तान् निशाचरान् ।
भवतामननुज्ञातो विक्रमो मे रुणद्धि माम्

devānapi raṇe hanyāt kiṃ punastān niśācarān |
bhavatāmananujñāto vikramo me ruṇaddhi mām

सागरोऽप्यतियाद् वेलां मन्दरः प्रचलेदपि ।
न जाम्बवन्तं समरे कम्पयेदरिवाहिनी

sāgaro'pyatiyād velāṃ mandaraḥ pracaledapi |
na jāmbavantaṃ samare kampayedarivāhinī

सर्वराक्षससङ्घानां राक्षसा ये च पूर्वजाः ।
अलमेकोऽपि नाशाय वीरो वालिसुतः कपिः

sarvarākṣasasaṅghānāṃ rākṣasā ye ca pūrvajāḥ |
alameko'pi nāśāya vīro vālisutaḥ kapiḥ

प्लवगस्योरुवेगेन नीलस्य च महात्मनः ।
मन्दरोऽप्यवशीर्येत किं पुनर्युधि राक्षसाः

plavagasyoruvegena nīlasya ca mahātmanaḥ |
mandaro'pyavaśīryeta kiṃ punaryudhi rākṣasāḥ

सदेवासुरयक्षेषु गन्धर्वोरगपक्षिषु ।
मैन्दस्य प्रतियोद्धारं शंसत द्विविदस्य वा

sadevāsurayakṣeṣu gandharvoragapakṣiṣu |
maindasya pratiyoddhāraṃ śaṃsata dvividasya vā

अश्विपुत्रौ महावेगावेतौ प्लवगसत्तमौ ।
एतयोः प्रतियोद्धारं न पश्यामि रणाजिरे

aśviputrau mahāvegāvetau plavagasattamau |
etayoḥ pratiyoddhāraṃ na paśyāmi raṇājire

मयैव निहता लङ्का दग्धा भस्मीकृता पुरी ।
राजमार्गेषु सर्वेषु नाम विश्रावितं मया

mayaiva nihatā laṅkā dagdhā bhasmīkṛtā purī |
rājamārgeṣu sarveṣu nāma viśrāvitaṃ mayā

जयत्यतिबलो रामो लक्ष्मणश्च महाबलः ।
राजा जयति सुग्रीवो राघवेणाभिपालितः

jayatyatibalo rāmo lakṣmaṇaśca mahābalaḥ |
rājā jayati sugrīvo rāghaveṇābhipālitaḥ

अहं कोसलराजस्य दासः पवनसम्भवः ।
हनूमानिति सर्वत्र नाम विश्रावितं मया

ahaṃ kosalarājasya dāsaḥ pavanasambhavaḥ |
hanūmāniti sarvatra nāma viśrāvitaṃ mayā

अशोकवनिकामध्ये रावणस्य दुरात्मनः ।
अधस्ताच्छिंशपामूले साध्वी करुणमास्थिता

aśokavanikāmadhye rāvaṇasya durātmanaḥ |
adhastācchiṃśapāmūle sādhvī karuṇamāsthitā

राक्षसीभिः परिवृता शोकसंतापकर्शिता ।
मेघरेखापरिवृता चन्द्ररेखेव निष्प्रभा

rākṣasībhiḥ parivṛtā śokasaṃtāpakarśitā |
megharekhāparivṛtā candrarekheva niṣprabhā

अचिन्तयन्ती वैदेही रावणं बलदर्पितम् ।
पतिव्रता च सुश्रोणी अवष्टब्धा च जानकी

acintayantī vaidehī rāvaṇaṃ baladarpitam |
pativratā ca suśroṇī avaṣṭabdhā ca jānakī

अनुरक्ता हि वैदेही रामे सर्वात्मना शुभा ।
अनन्यचित्ता रामेण पौलोमीव पुरन्दरे

anuraktā hi vaidehī rāme sarvātmanā śubhā |
ananyacittā rāmeṇa paulomīva purandare

तदेकवासःसंवीता रजोध्वस्ता तथैव च ।
सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः

tadekavāsaḥsaṃvītā rajodhvastā tathaiva ca |
sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ

राक्षसीभिर्विरूपाभिर्दृष्टा हि प्रमदावने ।
एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा

rākṣasībhirvirūpābhirdṛṣṭā hi pramadāvane |
ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā

अधःशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमोदये ।
रावणाद् विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया

adhaḥśayyā vivarṇāṅgī padminīva himodaye |
rāvaṇād vinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā

कथंचिन्मृगशावाक्षी विश्वासमुपपादिता ।
ततः सम्भाषिता चैव सर्वमर्थं प्रकाशिता

kathaṃcinmṛgaśāvākṣī viśvāsamupapāditā |
tataḥ sambhāṣitā caiva sarvamarthaṃ prakāśitā

रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता ।
नियतः समुदाचारो भक्तिर्भर्तरि चोत्तमा

rāmasugrīvasakhyaṃ ca śrutvā prītimupāgatā |
niyataḥ samudācāro bhaktirbhartari cottamā

यन्न हन्ति दशग्रीवं स महात्मा दशाननः ।
निमित्तमात्रं रामस्तु वधे तस्य भविष्यति

yanna hanti daśagrīvaṃ sa mahātmā daśānanaḥ |
nimittamātraṃ rāmastu vadhe tasya bhaviṣyati

सा प्रकृत्यैव तन्वङ्गी तद्वियोगाच्च कर्शिता ।
प्रतिपत्पाठशीलस्य विद्येव तनुतां गता

sā prakṛtyaiva tanvaṅgī tadviyogācca karśitā |
pratipatpāṭhaśīlasya vidyeva tanutāṃ gatā

एवमास्ते महाभागा सीता शोकपरायणा ।
यदत्र प्रतिकर्तव्यं तत् सर्वमुपकल्प्यताम्

evamāste mahābhāgā sītā śokaparāyaṇā |
yadatra pratikartavyaṃ tat sarvamupakalpyatām