Sarga 21: Sita's answer through a blade of grass

तस्य तद् वचनं श्रुत्वा सीता रौद्रस्य रक्षसः ।
आर्ता दीनस्वरा दीनं प्रत्युवाच ततः शनैः

tasya tad vacanaṃ śrutvā sītā raudrasya rakṣasaḥ |
ārtā dīnasvarā dīnaṃ pratyuvāca tataḥ śanaiḥ

दुःखार्ता रुदती सीता वेपमाना तपस्विनी ।
चिन्तयन्ती वरारोहा पतिमेव पतिव्रता

duḥkhārtā rudatī sītā vepamānā tapasvinī |
cintayantī varārohā patimeva pativratā

तृणमन्तरतः कृत्वा प्रत्युवाच शुचिस्मिता ।
निवर्तय मनो मत्तः स्वजने प्रीयतां मनः

tṛṇamantarataḥ kṛtvā pratyuvāca śucismitā |
nivartaya mano mattaḥ svajane prīyatāṃ manaḥ

न मां प्रार्थयितुं युक्तस्त्वं सिद्धिमिव पापकृत् ।
अकार्यं न मया कार्यमेकपत्न्या विगर्हितम्

na māṃ prārthayituṃ yuktastvaṃ siddhimiva pāpakṛt |
akāryaṃ na mayā kāryamekapatnyā vigarhitam

कुलं सम्प्राप्तया पुण्यं कुले महति जातया ।
एवमुक्त्वा तु वैदेही रावणं तं यशस्विनी

kulaṃ samprāptayā puṇyaṃ kule mahati jātayā |
evamuktvā tu vaidehī rāvaṇaṃ taṃ yaśasvinī

रावणं पृष्ठतः कृत्वा भूयो वचनमब्रवीत् ।
नाहमौपयिकी भार्या परभार्या सती तव

rāvaṇaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā bhūyo vacanamabravīt |
nāhamaupayikī bhāryā parabhāryā satī tava

साधु धर्ममवेक्षस्व साधु साधुव्रतं चर ।
यथा तव तथान्येषां रक्ष्या दारा निशाचर

sādhu dharmamavekṣasva sādhu sādhuvrataṃ cara |
yathā tava tathānyeṣāṃ rakṣyā dārā niśācara

आत्मानमुपमां कृत्वा स्वेषु दारेषु रम्यताम् ।
अतुष्टं स्वेषु दारेषु चपलं चपलेन्द्रियम् ।
नयन्ति निकृतिप्रज्ञं परदाराः पराभवम्

ātmānamupamāṃ kṛtvā sveṣu dāreṣu ramyatām |
atuṣṭaṃ sveṣu dāreṣu capalaṃ capalendriyam |
nayanti nikṛtiprajñaṃ paradārāḥ parābhavam

इह सन्तो न वा सन्ति सतो वा नानुवर्तसे ।
यथा हि विपरीता ते बुद्धिराचारवर्जिता

iha santo na vā santi sato vā nānuvartase |
yathā hi viparītā te buddhirācāravarjitā

वचो मिथ्याप्रणीतात्मा पथ्यमुक्तं विचक्षणैः ।
राक्षसानामभावाय त्वं वा न प्रतिपद्यसे

vaco mithyāpraṇītātmā pathyamuktaṃ vicakṣaṇaiḥ |
rākṣasānāmabhāvāya tvaṃ vā na pratipadyase

अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम् ।
समृद्धानि विनश्यन्ति राष्ट्राणि नगराणि च

akṛtātmānamāsādya rājānamanaye ratam |
samṛddhāni vinaśyanti rāṣṭrāṇi nagarāṇi ca

तथैव त्वां समासाद्य लंका रत्नौघसंकुला ।
अपराधात् तवैकस्य नचिराद् विनशिष्यति

tathaiva tvāṃ samāsādya laṃkā ratnaughasaṃkulā |
aparādhāt tavaikasya nacirād vinaśiṣyati

स्वकृतैर्हन्यमानस्य रावणादीर्घदर्शिनः ।
अभिनन्दन्ति भूतानि विनाशे पापकर्मणः

svakṛtairhanyamānasya rāvaṇādīrghadarśinaḥ |
abhinandanti bhūtāni vināśe pāpakarmaṇaḥ

एवं त्वां पापकर्माणं वक्ष्यन्ति निकृता जनाः ।
दिष्ट्यैतद् व्यसनं प्राप्तो रौद्र इत्येव हर्षिताः

evaṃ tvāṃ pāpakarmāṇaṃ vakṣyanti nikṛtā janāḥ |
diṣṭyaitad vyasanaṃ prāpto raudra ityeva harṣitāḥ

शक्या लोभयितुं नाहमैश्वर्येण धनेन वा ।
अनन्या राघवेणाहं भास्करेण यथा प्रभा

śakyā lobhayituṃ nāhamaiśvaryeṇa dhanena vā |
ananyā rāghaveṇāhaṃ bhāskareṇa yathā prabhā

उपधाय भुजं तस्य लोकनाथस्य सत्कृतम् ।
कथं नामोपधास्यामि भुजमन्यस्य कस्यचित्

upadhāya bhujaṃ tasya lokanāthasya satkṛtam |
kathaṃ nāmopadhāsyāmi bhujamanyasya kasyacit

अहमौपयिकी भार्या तस्यैव च धरापतेः ।
व्रतस्नातस्य विद्येव विप्रस्य विदितात्मनः

ahamaupayikī bhāryā tasyaiva ca dharāpateḥ |
vratasnātasya vidyeva viprasya viditātmanaḥ

साधु रावण रामेण मां समानय दुःखिताम् ।
वने वासितया सार्धं करेण्वेव गजाधिपम्

sādhu rāvaṇa rāmeṇa māṃ samānaya duḥkhitām |
vane vāsitayā sārdhaṃ kareṇveva gajādhipam

मित्रमौपयिकं कर्तुं रामः स्थानं परीप्सता ।
बन्धं चानिच्छता घोरं त्वयासौ पुरुषर्षभः

mitramaupayikaṃ kartuṃ rāmaḥ sthānaṃ parīpsatā |
bandhaṃ cānicchatā ghoraṃ tvayāsau puruṣarṣabhaḥ

विदितः सर्वधर्मज्ञः शरणागतवत्सलः ।
तेन मैत्री भवतु ते यदि जीवितुमिच्छसि

viditaḥ sarvadharmajñaḥ śaraṇāgatavatsalaḥ |
tena maitrī bhavatu te yadi jīvitumicchasi

प्रसादयस्व त्वं चैनं शरणागतवत्सलम् ।
मां चास्मै प्रयतो भूत्वा निर्यातयितुमर्हसि

prasādayasva tvaṃ cainaṃ śaraṇāgatavatsalam |
māṃ cāsmai prayato bhūtvā niryātayitumarhasi

एवं हि ते भवेत् स्वस्ति सम्प्रदाय रघूत्तमे ।
अन्यथा त्वं हि कुर्वाणः परां प्राप्स्यसि चापदम्

evaṃ hi te bhavet svasti sampradāya raghūttame |
anyathā tvaṃ hi kurvāṇaḥ parāṃ prāpsyasi cāpadam

वर्जयेद् वज्रमुत्सृष्टं वर्जयेदन्तकश्चिरम् ।
त्वद्विधं न तु संक्रुद्धो लोकनाथः स राघवः

varjayed vajramutsṛṣṭaṃ varjayedantakaściram |
tvadvidhaṃ na tu saṃkruddho lokanāthaḥ sa rāghavaḥ

रामस्य धनुषः शब्दं श्रोष्यसि त्वं महास्वनम् ।
शतक्रतुविसृष्टस्य निर्घोषमशनेरिव

rāmasya dhanuṣaḥ śabdaṃ śroṣyasi tvaṃ mahāsvanam |
śatakratuvisṛṣṭasya nirghoṣamaśaneriva

इह शीघ्रं सुपर्वाणो ज्वलितास्या इवोरगाः ।
इषवो निपतिष्यन्ति रामलक्ष्मणलक्षिताः

iha śīghraṃ suparvāṇo jvalitāsyā ivoragāḥ |
iṣavo nipatiṣyanti rāmalakṣmaṇalakṣitāḥ

रक्षांसि निहनिष्यन्तः पुर्यामस्यां न संशयः ।
असम्पातं करिष्यन्ति पतन्तः कङ्कवाससः

rakṣāṃsi nihaniṣyantaḥ puryāmasyāṃ na saṃśayaḥ |
asampātaṃ kariṣyanti patantaḥ kaṅkavāsasaḥ

राक्षसेन्द्रमहासर्पान् स रामगरुडो महान् ।
उद्धरिष्यति वेगेन वैनतेय इवोरगान्

rākṣasendramahāsarpān sa rāmagaruḍo mahān |
uddhariṣyati vegena vainateya ivoragān

अपनेष्यति मां भर्ता त्वत्तः शीघ्रमरिंदमः ।
असुरेभ्यः श्रियं दीप्तां विष्णुस्त्रिभिरिव क्रमैः

apaneṣyati māṃ bhartā tvattaḥ śīghramariṃdamaḥ |
asurebhyaḥ śriyaṃ dīptāṃ viṣṇustribhiriva kramaiḥ

जनस्थाने हतस्थाने निहते रक्षसां बले ।
अशक्तेन त्वया रक्षः कृतमेतदसाधु वै

janasthāne hatasthāne nihate rakṣasāṃ bale |
aśaktena tvayā rakṣaḥ kṛtametadasādhu vai

आश्रमं तत्तयोः शून्यं प्रविश्य नरसिंहयोः ।
गोचरं गतयोर्भ्रात्रोरपनीता त्वयाधम

āśramaṃ tattayoḥ śūnyaṃ praviśya narasiṃhayoḥ |
gocaraṃ gatayorbhrātrorapanītā tvayādhama

नहि गन्धमुपाघ्राय रामलक्ष्मणयोस्त्वया ।
शक्यं संदर्शने स्थातुं शुना शार्दूलयोरिव

nahi gandhamupāghrāya rāmalakṣmaṇayostvayā |
śakyaṃ saṃdarśane sthātuṃ śunā śārdūlayoriva

तस्य ते विग्रहे ताभ्यां युगग्रहणमस्थिरम् ।
वृत्रस्येवेन्द्रबाहुभ्यां बाहोरेकस्य विग्रहे

tasya te vigrahe tābhyāṃ yugagrahaṇamasthiram |
vṛtrasyevendrabāhubhyāṃ bāhorekasya vigrahe

क्षिप्रं तव स नाथो मे रामः सौमित्रिणा सह ।
तोयमल्पमिवादित्यः प्राणानादास्यते शरैः

kṣipraṃ tava sa nātho me rāmaḥ saumitriṇā saha |
toyamalpamivādityaḥ prāṇānādāsyate śaraiḥ

गिरिं कुबेरस्य गतोऽथवाऽऽलयं
सभां गतो वा वरुणस्य राज्ञः ।
असंशयं दाशरथेर्विमोक्ष्यसे
महाद्रुमः कालहतोऽशनेरिव

giriṃ kuberasya gato'thavā''layaṃ
sabhāṃ gato vā varuṇasya rājñaḥ |
asaṃśayaṃ dāśarathervimokṣyase
mahādrumaḥ kālahato'śaneriva