उक्तवाक्यं तु राजानं कृपया कुशिकात्मजः ।
अब्रवीन्मधुरं वाक्यं साक्षाच्चण्डालतां गतम्
uktavākyaṃ tu rājānaṃ kṛpayā kuśikātmajaḥ |
abravīnmadhuraṃ vākyaṃ sākṣāccaṇḍālatāṃ gatam
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये बालकाण्डे एकोनषष्ठितमः सर्गः ॥१-५९॥
22 verses · 59 of 77
Vishvamitra speaks gently to the king, now a chandala: welcome, son of Ikshvaku; I know you are righteous. Do not fear; I will give you refuge. I will call the rishis to your yajna, and you will go to svarga in this very body. He sends his disciples to summon brahmanas from every land. The rishis come, all but Vasishtha's hundred sons and the sage Mahodaya. These send back harsh words: how can devas and rishis eat at the yajna of a chandala, conducted by a kshatriya? Hearing this, Vishvamitra in fury curses them: Vasishtha's sons shall be burnt to ash and be born for seven hundred births as Mushtikas, eaters of dog-flesh; Mahodaya shall become a Nishada, cruel and despised.
उक्तवाक्यं तु राजानं कृपया कुशिकात्मजः ।
अब्रवीन्मधुरं वाक्यं साक्षाच्चण्डालतां गतम्
uktavākyaṃ tu rājānaṃ kṛpayā kuśikātmajaḥ |
abravīnmadhuraṃ vākyaṃ sākṣāccaṇḍālatāṃ gatam
इक्ष्वाको स्वागतं वत्स जानामि त्वां सुधार्मिकम् ।
शरणं ते प्रदास्यामि मा भैषीर्नृपपुंगव
ikṣvāko svāgataṃ vatsa jānāmi tvāṃ sudhārmikam |
śaraṇaṃ te pradāsyāmi mā bhaiṣīrnṛpapuṃgava
अहमामन्त्रये सर्वान् महर्षीन् पुण्यकर्मणः ।
यज्ञसाह्यकरान् राजंस्ततो यक्ष्यसि निर्वृतः
ahamāmantraye sarvān maharṣīn puṇyakarmaṇaḥ |
yajñasāhyakarān rājaṃstato yakṣyasi nirvṛtaḥ
गुरुशापकृतं रूपं यदिदं त्वयि वर्तते ।
अनेन सह रूपेण सशरीरो गमिष्यसि
guruśāpakṛtaṃ rūpaṃ yadidaṃ tvayi vartate |
anena saha rūpeṇa saśarīro gamiṣyasi
हस्तप्राप्तमहं मन्ये स्वर्गं तव नराधिप ।
यस्त्वं कौशिकमागम्य शरण्यं शरणागतः
hastaprāptamahaṃ manye svargaṃ tava narādhipa |
yastvaṃ kauśikamāgamya śaraṇyaṃ śaraṇāgataḥ
एवमुक्त्वा महातेजाः पुत्रान् परमधार्मिकान् ।
व्यादिदेश महाप्राज्ञान् यज्ञसम्भारकारणात्
evamuktvā mahātejāḥ putrān paramadhārmikān |
vyādideśa mahāprājñān yajñasambhārakāraṇāt
सर्वान् शिष्यान् समाहूय वाक्यमेतदुवाच ह ।
सर्वानृषीन् सवासिष्ठानानयध्वं ममाज्ञया
sarvān śiṣyān samāhūya vākyametaduvāca ha |
sarvānṛṣīn savāsiṣṭhānānayadhvaṃ mamājñayā
सशिष्यान् सुहृदश्चैव सर्त्विजः सुबहुश्रुतान् ।
यदन्यो वचनं ब्रूयान्मद्वाक्यबलचोदितः
saśiṣyān suhṛdaścaiva sartvijaḥ subahuśrutān |
yadanyo vacanaṃ brūyānmadvākyabalacoditaḥ
तत् सर्वमखिलेनोक्तं ममाख्येयमनादृतम् ।
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा दिशो जग्मुस्तदाज्ञया
tat sarvamakhilenoktaṃ mamākhyeyamanādṛtam |
tasya tad vacanaṃ śrutvā diśo jagmustadājñayā
आजग्मुरथ देशेभ्यः सर्वेभ्यो ब्रह्मवादिनः ।
ते च शिष्याः समागम्य मुनिं ज्वलिततेजसम्
ājagmuratha deśebhyaḥ sarvebhyo brahmavādinaḥ |
te ca śiṣyāḥ samāgamya muniṃ jvalitatejasam
ऊचुश्च वचनं सर्वं सर्वेषां ब्रह्मवादिनाम् ।
श्रुत्वा ते वचनं सर्वे समायान्ति द्विजातयः
ūcuśca vacanaṃ sarvaṃ sarveṣāṃ brahmavādinām |
śrutvā te vacanaṃ sarve samāyānti dvijātayaḥ
सर्वदेशेषु चागच्छन् वर्जयित्वा महोदयम् ।
वासिष्ठं यच्छतं सर्वं क्रोधपर्याकुलाक्षरम्
sarvadeśeṣu cāgacchan varjayitvā mahodayam |
vāsiṣṭhaṃ yacchataṃ sarvaṃ krodhaparyākulākṣaram
यथाह वचनं सर्वं शृणु त्वं मुनिपुंगव ।
क्षत्रियो याजको यस्य चण्डालस्य विशेषतः
yathāha vacanaṃ sarvaṃ śṛṇu tvaṃ munipuṃgava |
kṣatriyo yājako yasya caṇḍālasya viśeṣataḥ
कथं सदसि भोक्तारो हविस्तस्य सुरर्षयः ।
ब्राह्मणा वा महात्मानो भुक्त्वा चाण्डालभोजनम्
kathaṃ sadasi bhoktāro havistasya surarṣayaḥ |
brāhmaṇā vā mahātmāno bhuktvā cāṇḍālabhojanam
कथं स्वर्गं गमिष्यन्ति विश्वामित्रेण पालिताः ।
एतद् वचननैष्ठुर्यमूचुः संरक्तलोचनाः
kathaṃ svargaṃ gamiṣyanti viśvāmitreṇa pālitāḥ |
etad vacananaiṣṭhuryamūcuḥ saṃraktalocanāḥ
वासिष्ठा मुनिशार्दूल सर्वे सहमहोदयाः ।
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा सर्वेषां मुनिपुंगवः
vāsiṣṭhā muniśārdūla sarve sahamahodayāḥ |
teṣāṃ tad vacanaṃ śrutvā sarveṣāṃ munipuṃgavaḥ
क्रोधसंरक्तनयनः सरोषमिदमब्रवीत् ।
यद् दूषयन्त्यदुष्टं मां तप उग्रं समास्थितम्
krodhasaṃraktanayanaḥ saroṣamidamabravīt |
yad dūṣayantyaduṣṭaṃ māṃ tapa ugraṃ samāsthitam
भस्मीभूता दुरात्मानो भविष्यन्ति न संशयः ।
अद्य ते कालपाशेन नीता वैवस्वतक्षयम्
bhasmībhūtā durātmāno bhaviṣyanti na saṃśayaḥ |
adya te kālapāśena nītā vaivasvatakṣayam
सप्तजातिशतान्येव मृतपाः सम्भवन्तु ते ।
श्वमांसनियताहारा मुष्टिका नाम निर्घृणाः
saptajātiśatānyeva mṛtapāḥ sambhavantu te |
śvamāṃsaniyatāhārā muṣṭikā nāma nirghṛṇāḥ
विकृताश्च विरूपाश्च लोकाननुचरन्त्विमान् ।
महोदयश्च दुर्बुद्धिर्मामदूष्यं ह्यदूषयत्
vikṛtāśca virūpāśca lokānanucarantvimān |
mahodayaśca durbuddhirmāmadūṣyaṃ hyadūṣayat
दूषितः सर्वलोकेषु निषादत्वं गमिष्यति ।
प्राणातिपातनिरतो निरनुक्रोशतां गतः
dūṣitaḥ sarvalokeṣu niṣādatvaṃ gamiṣyati |
prāṇātipātanirato niranukrośatāṃ gataḥ
दीर्घकालं मम क्रोधाद् दुर्गतिं वर्तयिष्यति ।
एतावदुक्त्वा वचनं विश्वामित्रो महातपाः ।
विरराम महातेजा ऋषिमध्ये महामुनिः
dīrghakālaṃ mama krodhād durgatiṃ vartayiṣyati |
etāvaduktvā vacanaṃ viśvāmitro mahātapāḥ |
virarāma mahātejā ṛṣimadhye mahāmuniḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)