Sarga 75: Shri Rama reaches the Pampa

दिवं तु तस्यां यातायां शबर्यां स्वेन तेजसा ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा चिन्तयामास राघवः

divaṃ tu tasyāṃ yātāyāṃ śabaryāṃ svena tejasā |
lakṣmaṇena saha bhrātrā cintayāmāsa rāghavaḥ

चिन्तयित्वा तु धर्मात्मा प्रभावं तं महात्मनाम् ।
हितकारिणमेकाग्रं लक्ष्मणं राघवोऽब्रवीत्

cintayitvā tu dharmātmā prabhāvaṃ taṃ mahātmanām |
hitakāriṇamekāgraṃ lakṣmaṇaṃ rāghavo'bravīt

दृष्टो मयाऽऽश्रमः सौम्य बह्वाश्चर्यः कृतात्मनाम् ।
विश्वस्तमृगशार्दूलो नानाविहगसेवितः

dṛṣṭo mayā''śramaḥ saumya bahvāścaryaḥ kṛtātmanām |
viśvastamṛgaśārdūlo nānāvihagasevitaḥ

सप्तानां च समुद्राणां तेषां तीर्थेषु लक्ष्मण ।
उपस्पृष्टं च विधिवत् पितरश्चापि तर्पिताः

saptānāṃ ca samudrāṇāṃ teṣāṃ tīrtheṣu lakṣmaṇa |
upaspṛṣṭaṃ ca vidhivat pitaraścāpi tarpitāḥ

प्रणष्टमशुभं यन्नः कल्याणं समुपस्थितम् ।
तेन त्वेतत् प्रहृष्टं मे मनो लक्ष्मण सम्प्रति

praṇaṣṭamaśubhaṃ yannaḥ kalyāṇaṃ samupasthitam |
tena tvetat prahṛṣṭaṃ me mano lakṣmaṇa samprati

हृदये मे नरव्याघ्र शुभमाविर्भविष्यति ।
तदागच्छ गमिष्यावः पम्पां तां प्रियदर्शनाम्

hṛdaye me naravyāghra śubhamāvirbhaviṣyati |
tadāgaccha gamiṣyāvaḥ pampāṃ tāṃ priyadarśanām

ऋष्यमूको गिरिर्यत्र नातिदूरे प्रकाशते ।
यस्मिन् वसति धर्मात्मा सुग्रीवोंऽशुमतः सुतः

ṛṣyamūko giriryatra nātidūre prakāśate |
yasmin vasati dharmātmā sugrīvoṃ'śumataḥ sutaḥ

नित्यं वालिभयात् त्रस्तश्चतुर्भिः सह वानरैः ।
अहं त्वरे च तं द्रष्टुं सुग्रीवं वानरर्षभम्

nityaṃ vālibhayāt trastaścaturbhiḥ saha vānaraiḥ |
ahaṃ tvare ca taṃ draṣṭuṃ sugrīvaṃ vānararṣabham

तदधीनं हि मे कार्यं सीतायाः परिमार्गणम् ।
इति ब्रुवाणं तं वीरं सौमित्रिरिदमब्रवीत्

tadadhīnaṃ hi me kāryaṃ sītāyāḥ parimārgaṇam |
iti bruvāṇaṃ taṃ vīraṃ saumitriridamabravīt

गच्छावस्त्वरितं तत्र ममापि त्वरते मनः ।
आश्रमात्तु ततस्तस्मान्निष्क्रम्य स विशाम्पतिः

gacchāvastvaritaṃ tatra mamāpi tvarate manaḥ |
āśramāttu tatastasmānniṣkramya sa viśāmpatiḥ

आजगाम ततः पम्पां लक्ष्मणेन सह प्रभुः ।
समीक्षमाणः पुष्पाढ्यं सर्वतो विपुलद्रुमम्

ājagāma tataḥ pampāṃ lakṣmaṇena saha prabhuḥ |
samīkṣamāṇaḥ puṣpāḍhyaṃ sarvato vipuladrumam

कोयष्टिभिश्चार्जुनकैः शतपत्रैश्च कीरकैः ।
एतैश्चान्यैश्च बहुभिर्नादितं तद् वनं महत्

koyaṣṭibhiścārjunakaiḥ śatapatraiśca kīrakaiḥ |
etaiścānyaiśca bahubhirnāditaṃ tad vanaṃ mahat

स रामो विविधान् वृक्षान् सरांसि विविधानि च ।
पश्यन् कामाभिसंतप्तो जगाम परमं ह्रदम्

sa rāmo vividhān vṛkṣān sarāṃsi vividhāni ca |
paśyan kāmābhisaṃtapto jagāma paramaṃ hradam

स तामासाद्य वै रामो दूरात् पानीयवाहिनीम् ।
मतङ्गसरसं नाम ह्रदं समवगाहत

sa tāmāsādya vai rāmo dūrāt pānīyavāhinīm |
mataṅgasarasaṃ nāma hradaṃ samavagāhata

तत्र जग्मतुरव्यग्रौ राघवौ हि समाहितौ ।
स तु शोकसमाविष्टो रामो दशरथात्मजः

tatra jagmaturavyagrau rāghavau hi samāhitau |
sa tu śokasamāviṣṭo rāmo daśarathātmajaḥ

विवेश नलिनीं रम्यां पंकजैश्च समावृताम् ।
तिलकाशोकपुंनागबकुलोद्दालकाशिनीम्

viveśa nalinīṃ ramyāṃ paṃkajaiśca samāvṛtām |
tilakāśokapuṃnāgabakuloddālakāśinīm

रम्योपवनसम्बाधां पद्मसम्पीडितोदकाम् ।
स्फटिकोपमतोयां तां श्लक्ष्णवालुकसंतताम्

ramyopavanasambādhāṃ padmasampīḍitodakām |
sphaṭikopamatoyāṃ tāṃ ślakṣṇavālukasaṃtatām

मत्स्यकच्छपसम्बाधां तीरस्थद्रुमशोभिताम् ।
सखीभिरिव संयुक्तां लताभिरनुवेष्टिताम्

matsyakacchapasambādhāṃ tīrasthadrumaśobhitām |
sakhībhiriva saṃyuktāṃ latābhiranuveṣṭitām

किंनरोरगगन्धर्वयक्षराक्षससेविताम् ।
नानाद्रुमलताकीर्णां शीतवारिनिधिं शुभाम्

kiṃnaroragagandharvayakṣarākṣasasevitām |
nānādrumalatākīrṇāṃ śītavārinidhiṃ śubhām

पद्मसौगन्धिकैस्ताम्रां शुक्लां कुमुदमण्डलैः ।
नीलां कुवलयोद्घाटैर्बहुवर्णां कुथामिव

padmasaugandhikaistāmrāṃ śuklāṃ kumudamaṇḍalaiḥ |
nīlāṃ kuvalayodghāṭairbahuvarṇāṃ kuthāmiva

अरविन्दोत्पलवतीं पद्मसौगन्धिकायुताम् ।
पुष्पिताम्रवणोपेतां बर्हिणोद्घुष्टनादिताम्

aravindotpalavatīṃ padmasaugandhikāyutām |
puṣpitāmravaṇopetāṃ barhiṇodghuṣṭanāditām

स तां दृष्ट्वा ततः पम्पां रामः सौमित्रिणा सह ।
विललाप च तेजस्वी रामो दशरथात्मजः

sa tāṃ dṛṣṭvā tataḥ pampāṃ rāmaḥ saumitriṇā saha |
vilalāpa ca tejasvī rāmo daśarathātmajaḥ

तिलकैर्बीजपूरैश्च वटैः शुक्लद्रुमैस्तथा ।
पुष्पितैः करवीरैश्च पुंनागैश्च सुपुष्पितैः

tilakairbījapūraiśca vaṭaiḥ śukladrumaistathā |
puṣpitaiḥ karavīraiśca puṃnāgaiśca supuṣpitaiḥ

मालतीकुन्दगुल्मैश्च भण्डीरैर्निचुलैस्तथा ।
अशोकैः सप्तपर्णैश्च कतकैरतिमुक्तकैः

mālatīkundagulmaiśca bhaṇḍīrairniculaistathā |
aśokaiḥ saptaparṇaiśca katakairatimuktakaiḥ

अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः प्रमदामिव शोभिताम् ।
अस्यास्तीरे तु पूर्वोक्तः पर्वतो धातुमण्डितः

anyaiśca vividhairvṛkṣaiḥ pramadāmiva śobhitām |
asyāstīre tu pūrvoktaḥ parvato dhātumaṇḍitaḥ

ऋष्यमूक इति ख्यातश्चित्रपुष्पितपादपः ।
हरिर्ऋक्षरजोनाम्नः पुत्रस्तस्य महात्मनः

ṛṣyamūka iti khyātaścitrapuṣpitapādapaḥ |
harirṛkṣarajonāmnaḥ putrastasya mahātmanaḥ

अध्यास्ते तु महावीर्यः सुग्रीव इति विश्रुतः ।
सुग्रीवमभिगच्छ त्वं वानरेन्द्रं नरर्षभ

adhyāste tu mahāvīryaḥ sugrīva iti viśrutaḥ |
sugrīvamabhigaccha tvaṃ vānarendraṃ nararṣabha

इत्युवाच पुनर्वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः ।
कथं मया विना सीतां शक्यं लक्ष्मण जीवितुम्

ityuvāca punarvākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramaḥ |
kathaṃ mayā vinā sītāṃ śakyaṃ lakṣmaṇa jīvitum

इत्येवमुक्त्वा मदनाभिपीडितः
स लक्ष्मणं वाक्यमनन्यचेतनः ।
विवेश पम्पां नलिनीमनोरमां
तमुत्तमं शोकमुदीरयाणः

ityevamuktvā madanābhipīḍitaḥ
sa lakṣmaṇaṃ vākyamananyacetanaḥ |
viveśa pampāṃ nalinīmanoramāṃ
tamuttamaṃ śokamudīrayāṇaḥ

क्रमेण गत्वा प्रविलोकयन् वनं
ददर्श पम्पां शुभदर्शकाननाम् ।
अनेकनानाविधपक्षिसंकुलां
विवेश रामः सह लक्ष्मणेन

krameṇa gatvā pravilokayan vanaṃ
dadarśa pampāṃ śubhadarśakānanām |
anekanānāvidhapakṣisaṃkulāṃ
viveśa rāmaḥ saha lakṣmaṇena