Sarga 28: Khara fights Shri Rama

निहतं दूषणं दृष्ट्वा रणे त्रिशिरसा सह ।
खरस्याप्यभवत् त्रासो दृष्ट्वा रामस्य विक्रमम्

nihataṃ dūṣaṇaṃ dṛṣṭvā raṇe triśirasā saha |
kharasyāpyabhavat trāso dṛṣṭvā rāmasya vikramam

स दृष्ट्वा राक्षसं सैन्यमविषह्यं महाबलम् ।
हतमेकेन रामेण दूषणस्त्रिशिरा अपि

sa dṛṣṭvā rākṣasaṃ sainyamaviṣahyaṃ mahābalam |
hatamekena rāmeṇa dūṣaṇastriśirā api

तद्बलं हतभूयिष्ठं विमनाः प्रेक्ष्य राक्षसः ।
आससाद खरो रामं नमुचिर्वासवं यथा

tadbalaṃ hatabhūyiṣṭhaṃ vimanāḥ prekṣya rākṣasaḥ |
āsasāda kharo rāmaṃ namucirvāsavaṃ yathā

विकृष्य बलवच्चापं नाराचान् रक्तभोजनान् ।
खरश्चिक्षेप रामाय क्रुद्धानाशीविषानिव

vikṛṣya balavaccāpaṃ nārācān raktabhojanān |
kharaścikṣepa rāmāya kruddhānāśīviṣāniva

ज्यां विधुन्वन् सुबहुशः शिक्षयास्त्राणि दर्शयन् ।
चचार समरे मार्गान् शरै रथगतः खरः

jyāṃ vidhunvan subahuśaḥ śikṣayāstrāṇi darśayan |
cacāra samare mārgān śarai rathagataḥ kharaḥ

स सर्वाश्च दिशो बाणैः प्रदिशश्च महारथः ।
पूरयामास तं दृष्ट्वा रामोऽपि सुमहद् धनुः

sa sarvāśca diśo bāṇaiḥ pradiśaśca mahārathaḥ |
pūrayāmāsa taṃ dṛṣṭvā rāmo'pi sumahad dhanuḥ

स सायकैर्दुर्विषहैर्विस्फुलिङ्गैरिवाग्निभिः ।
नभश्चकाराविवरं पर्जन्य इव वृष्टिभिः

sa sāyakairdurviṣahairvisphuliṅgairivāgnibhiḥ |
nabhaścakārāvivaraṃ parjanya iva vṛṣṭibhiḥ

तद् बभूव शितैर्बाणैः खररामविसर्जितैः ।
पर्याकाशमनाकाशं सर्वतः शरसंकुलम्

tad babhūva śitairbāṇaiḥ khararāmavisarjitaiḥ |
paryākāśamanākāśaṃ sarvataḥ śarasaṃkulam

शरजालावृतः सूर्यो न तदा स्म प्रकाशते ।
अन्योन्यवधसंरम्भादुभयोः सम्प्रयुध्यतोः

śarajālāvṛtaḥ sūryo na tadā sma prakāśate |
anyonyavadhasaṃrambhādubhayoḥ samprayudhyatoḥ

ततो नालीकनाराचैस्तीक्ष्णाग्रैश्च विकर्णिभिः ।
आजघान रणे रामं तोत्रैरिव महाद्विपम्

tato nālīkanārācaistīkṣṇāgraiśca vikarṇibhiḥ |
ājaghāna raṇe rāmaṃ totrairiva mahādvipam

तं रथस्थं धनुष्पाणिं राक्षसं पर्यवस्थितम् ।
ददृशुः सर्वभूतानि पाशहस्तमिवान्तकम्

taṃ rathasthaṃ dhanuṣpāṇiṃ rākṣasaṃ paryavasthitam |
dadṛśuḥ sarvabhūtāni pāśahastamivāntakam

हन्तारं सर्वसैन्यस्य पौरुषे पर्यवस्थितम् ।
परिश्रान्तं महासत्त्वं मेने रामं खरस्तदा

hantāraṃ sarvasainyasya pauruṣe paryavasthitam |
pariśrāntaṃ mahāsattvaṃ mene rāmaṃ kharastadā

तं सिंहमिव विक्रान्तं सिंहविक्रान्तगामिनम् ।
दृष्ट्वा नोद्विजते रामः सिंहः क्षुद्रमृगं यथा

taṃ siṃhamiva vikrāntaṃ siṃhavikrāntagāminam |
dṛṣṭvā nodvijate rāmaḥ siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā

ततः सूर्यनिकाशेन रथेन महता खरः ।
आससादाथ तं रामं पतङ्ग इव पावकम्

tataḥ sūryanikāśena rathena mahatā kharaḥ |
āsasādātha taṃ rāmaṃ pataṅga iva pāvakam

ततोऽस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे महात्मनः ।
खरश्चिच्छेद रामस्य दर्शयन् हस्तलाघवम्

tato'sya saśaraṃ cāpaṃ muṣṭideśe mahātmanaḥ |
kharaściccheda rāmasya darśayan hastalāghavam

स पुनस्त्वपरान् सप्त शरानादाय मर्मणि ।
निजघान रणे क्रुद्धः शक्राशनिसमप्रभान्

sa punastvaparān sapta śarānādāya marmaṇi |
nijaghāna raṇe kruddhaḥ śakrāśanisamaprabhān

ततः शरसहस्रेण राममप्रतिमौजसम् ।
अर्दयित्वा महानादं ननाद समरे खरः

tataḥ śarasahasreṇa rāmamapratimaujasam |
ardayitvā mahānādaṃ nanāda samare kharaḥ

ततस्तत्प्रहतं बाणैः खरमुक्तैः सुपर्वभिः ।
पपात कवचं भूमौ रामस्यादित्यवर्चसम्

tatastatprahataṃ bāṇaiḥ kharamuktaiḥ suparvabhiḥ |
papāta kavacaṃ bhūmau rāmasyādityavarcasam

स शरैरर्पितः क्रुद्धः सर्वगात्रेषु राघवः ।
रराज समरे रामो विधूमोऽग्निरिव ज्वलन्

sa śarairarpitaḥ kruddhaḥ sarvagātreṣu rāghavaḥ |
rarāja samare rāmo vidhūmo'gniriva jvalan

ततो गम्भीरनिर्ह्रादं रामः शत्रुनिबर्हणः ।
चकारान्ताय स रिपोः सज्यमन्यन्महद्धनुः

tato gambhīranirhrādaṃ rāmaḥ śatrunibarhaṇaḥ |
cakārāntāya sa ripoḥ sajyamanyanmahaddhanuḥ

सुमहद् वैष्णवं यत् तदतिसृष्टं महर्षिणा ।
वरं तद् धनुरुद्यम्य खरं समभिधावत

sumahad vaiṣṇavaṃ yat tadatisṛṣṭaṃ maharṣiṇā |
varaṃ tad dhanurudyamya kharaṃ samabhidhāvata

ततः कनकपुङ्खैस्तु शरैः संनतपर्वभिः ।
चिच्छेद रामः संक्रुद्धः खरस्य समरे ध्वजम्

tataḥ kanakapuṅkhaistu śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ |
ciccheda rāmaḥ saṃkruddhaḥ kharasya samare dhvajam

स दर्शनीयो बहुधा विच्छिन्नः काञ्चनो ध्वजः ।
जगाम धरणीं सूर्यो देवतानामिवाज्ञया

sa darśanīyo bahudhā vicchinnaḥ kāñcano dhvajaḥ |
jagāma dharaṇīṃ sūryo devatānāmivājñayā

तं चतुर्भिः खरः क्रुद्धो रामं गात्रेषु मार्गणैः ।
विव्याध हृदि मर्मज्ञो मातङ्गमिव तोमरैः

taṃ caturbhiḥ kharaḥ kruddho rāmaṃ gātreṣu mārgaṇaiḥ |
vivyādha hṛdi marmajño mātaṅgamiva tomaraiḥ

स रामो बहुभिर्बाणैः खरकार्मुकनिःसृतैः ।
विद्धो रुधिरसिक्ताङ्गो बभूव रुषितो भृशम्

sa rāmo bahubhirbāṇaiḥ kharakārmukaniḥsṛtaiḥ |
viddho rudhirasiktāṅgo babhūva ruṣito bhṛśam

स धनुर्धन्विनां श्रेष्ठः संगृह्य परमाहवे ।
मुमोच परमेष्वासः षट् शरानभिलक्षितान्

sa dhanurdhanvināṃ śreṣṭhaḥ saṃgṛhya paramāhave |
mumoca parameṣvāsaḥ ṣaṭ śarānabhilakṣitān

शिरस्येकेन बाणेन द्वाभ्यां बाह्वोरथार्पयत् ।
त्रिभिश्चन्द्रार्धवक्त्रैश्च वक्षस्यभिजघान ह

śirasyekena bāṇena dvābhyāṃ bāhvorathārpayat |
tribhiścandrārdhavaktraiśca vakṣasyabhijaghāna ha

ततः पश्चान्महातेजा नाराचान् भास्करोपमान् ।
जघान राक्षसं क्रुद्धस्त्रयोदश शिलाशितान्

tataḥ paścānmahātejā nārācān bhāskaropamān |
jaghāna rākṣasaṃ kruddhastrayodaśa śilāśitān

रथस्य युगमेकेन चतुर्भिः शबलान् हयान् ।
षष्ठेन च शिरः संख्ये चिच्छेद खरसारथेः

rathasya yugamekena caturbhiḥ śabalān hayān |
ṣaṣṭhena ca śiraḥ saṃkhye ciccheda kharasāratheḥ

त्रिभिस्त्रिवेणून् बलवान् द्वाभ्यामक्षं महाबलः ।
द्वादशेन तु बाणेन खरस्य सशरं धनुः

tribhistriveṇūn balavān dvābhyāmakṣaṃ mahābalaḥ |
dvādaśena tu bāṇena kharasya saśaraṃ dhanuḥ

छित्त्वा वज्रनिकाशेन राघवः प्रहसन्निव ।
त्रयोदशेनेन्द्रसमो बिभेद समरे खरम्

chittvā vajranikāśena rāghavaḥ prahasanniva |
trayodaśenendrasamo bibheda samare kharam

प्रभग्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः ।
गदापाणिरवप्लुत्य तस्थौ भूमौ खरस्तदा

prabhagnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ |
gadāpāṇiravaplutya tasthau bhūmau kharastadā

तत् कर्म रामस्य महारथस्य
समेत्य देवाश्च महर्षयश्च ।
अपूजयन् प्राञ्जलयः प्रहृष्टा-
स्तदा विमानाग्रगताः समेताः

tat karma rāmasya mahārathasya
sametya devāśca maharṣayaśca |
apūjayan prāñjalayaḥ prahṛṣṭā-
stadā vimānāgragatāḥ sametāḥ