Chapter 68: Arjuna spares the fugitives and becomes Brihannala again

ततो विजित्य संग्रामे कुरुगोवृषभेक्षणः ।
समानयामास तदा विराटस्य धनं महत्

tato vijitya saṃgrāme kurugovṛṣabhekṣaṇaḥ |
samānayāmāsa tadā virāṭasya dhanaṃ mahat

मतषु च प्रभग्नेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वशः ।
वनान्निष्क्रम्य गहनाद्बहवः कुरुसैनिकाः ।
भयात्संत्रस्तमनसः समाजग्मुस्ततस्ततः

mataṣu ca prabhagneṣu dhārtarāṣṭreṣu sarvaśaḥ |
vanānniṣkramya gahanādbahavaḥ kurusainikāḥ |
bhayātsaṃtrastamanasaḥ samājagmustatastataḥ

मुक्तकेशाः प्रदृश्यन्ते स्थिताः प्राञ्जलयस्तदा ।
क्षुत्पिणसापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतसः ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे पार्थ किं करवामहे

muktakeśāḥ pradṛśyante sthitāḥ prāñjalayastadā |
kṣutpiṇasāpariśrāntā videśasthā vicetasaḥ |
ūcuḥ prāñjalayaḥ sarve pārtha kiṃ karavāmahe

प्राणानन्तर्मनोयातान्प्रयाचिष्यामहे वयम् ।
वयं चार्जुन ते दासा ह्यनुरक्ष्या ह्यनाथकाः

prāṇānantarmanoyātānprayāciṣyāmahe vayam |
vayaṃ cārjuna te dāsā hyanurakṣyā hyanāthakāḥ

अनाथान्दुःखितान्दीनान्कृशान्वृद्धान्पराजितान् ।
न्यस्तशस्त्रान्निराशांश्च नाहं हन्मि कृताञ्जलीन्

anāthānduḥkhitāndīnānkṛśānvṛddhānparājitān |
nyastaśastrānnirāśāṃśca nāhaṃ hanmi kṛtāñjalīn

भवन्तो यान्तु विस्रब्धा निर्भया अमृता यथा ।
मम पादरजोलक्ष्म्या जीवन्तु सुचिरं भुवि

bhavanto yāntu visrabdhā nirbhayā amṛtā yathā |
mama pādarajolakṣmyā jīvantu suciraṃ bhuvi

तस्य तामभयां वाचं श्रुत्वा योधाः समागताः ।
आयुः कीर्तियशोभिस्ते तमाशीर्भिरवर्धयन्

tasya tāmabhayāṃ vācaṃ śrutvā yodhāḥ samāgatāḥ |
āyuḥ kīrtiyaśobhiste tamāśīrbhiravardhayan

ततो निवृत्ताः कुरवो यग्नाश्च दिवमास्थिताः ।
प्रयाताः सर्वतस्तत्र नमस्कृत्य धनञ्जयम्

tato nivṛttāḥ kuravo yagnāśca divamāsthitāḥ |
prayātāḥ sarvatastatra namaskṛtya dhanañjayam

एवं दत्ताभयास्तेन ततो याताः कुरून्प्रति

evaṃ dattābhayāstena tato yātāḥ kurūnprati

स कर्म कृत्वा परमार्यकर्मा निहत्य शत्रून्द्विषतां निहन्ता ।
यातो महामेघ इवातपान्ते विद्राव्य पार्थः कुरुसैन्यमेकः

sa karma kṛtvā paramāryakarmā nihatya śatrūndviṣatāṃ nihantā |
yāto mahāmegha ivātapānte vidrāvya pārthaḥ kurusainyamekaḥ

तं मात्स्यपुत्रं द्विषतां निहन्ता वचोऽब्रवीत्संपरिगृह्य राजन्

taṃ mātsyaputraṃ dviṣatāṃ nihantā vaco'bravītsaṃparigṛhya rājan

पितुः सकाशे तव तात सर्वे वसन्ति पार्था विदितं त्वयेति ।
तान्मास्म शंसीर्नगरं प्रविश्य भीतः प्रणश्येत्स च मत्स्यराजः

pituḥ sakāśe tava tāta sarve vasanti pārthā viditaṃ tvayeti |
tānmāsma śaṃsīrnagaraṃ praviśya bhītaḥ praṇaśyetsa ca matsyarājaḥ

मया जिता सा ध्वजिनी कुरूणां मया हि गावो विजिता द्विषद्भ्यः ।
एवं तु कामं नगरं प्रविश्य त्वमात्मना कर्म कृतं ब्रवीहि

mayā jitā sā dhvajinī kurūṇāṃ mayā hi gāvo vijitā dviṣadbhyaḥ |
evaṃ tu kāmaṃ nagaraṃ praviśya tvamātmanā karma kṛtaṃ bravīhi

यत्ते कृतं कर्म न वारणीयं तत्कर्म कर्तुं मम नास्ति शक्तिः ।
न त्वां प्रवक्ष्यामि पितुः सकाशे यावन्न मां वक्ष्यसि सव्यसाचिन्

yatte kṛtaṃ karma na vāraṇīyaṃ tatkarma kartuṃ mama nāsti śaktiḥ |
na tvāṃ pravakṣyāmi pituḥ sakāśe yāvanna māṃ vakṣyasi savyasācin

स शत्रुसेनां तरसा विजित्य आच्छिद्य सर्वं तु धनं कुरूणाम् ।
श्मशानमागम्य पुनः शमीं तामभ्येत्य तस्थौ शरविक्षताङ्गः

sa śatrusenāṃ tarasā vijitya ācchidya sarvaṃ tu dhanaṃ kurūṇām |
śmaśānamāgamya punaḥ śamīṃ tāmabhyetya tasthau śaravikṣatāṅgaḥ

ततः स वह्निप्रतिमो महाकपिः सहैव भूतैर्दिवमुत्पपात ।
तथा च माया विहिता बभूव सा ध्वजं च सिंहं युयुजे रथे पुनः

tataḥ sa vahnipratimo mahākapiḥ sahaiva bhūtairdivamutpapāta |
tathā ca māyā vihitā babhūva sā dhvajaṃ ca siṃhaṃ yuyuje rathe punaḥ

निधाय तच्चायुधमाजिमर्दनः कुरूत्तमानामिषुधीन्ध्वजांस्तथा ।
प्रायात्स मात्स्यो नगरं प्रवेष्टुं किरीटिना सारथिना महात्मा

nidhāya taccāyudhamājimardanaḥ kurūttamānāmiṣudhīndhvajāṃstathā |
prāyātsa mātsyo nagaraṃ praveṣṭuṃ kirīṭinā sārathinā mahātmā

पार्थश्च कृत्वा परमार्यकर्म निहत्य शत्रून्द्विषतां निहन्ता ।
विधाय भूयश्च तथैव वेषं जग्राह रश्मीन्पुनरुत्तरस्य ।
बृहन्नलारूपमथो विधाय प्रायात्य मात्स्यो नगरं प्रवेष्टुम्

pārthaśca kṛtvā paramāryakarma nihatya śatrūndviṣatāṃ nihantā |
vidhāya bhūyaśca tathaiva veṣaṃ jagrāha raśmīnpunaruttarasya |
bṛhannalārūpamatho vidhāya prāyātya mātsyo nagaraṃ praveṣṭum

ततो निवृत्ताः कुरवः प्रभग्नाः शममास्थिताः ।
परस्परमवेक्ष्यैव जग्मुस्ते हृतवाससः

tato nivṛttāḥ kuravaḥ prabhagnāḥ śamamāsthitāḥ |
parasparamavekṣyaiva jagmuste hṛtavāsasaḥ

पन्थानमुपसंगम्य फल्गुनो वाक्यमब्रवीत् ।
राजपुत्र प्रपद्यस्व धनानीमानि सर्वशः ।
गोकुलानि महाबाहो वीरगोपालकैः सह

panthānamupasaṃgamya phalguno vākyamabravīt |
rājaputra prapadyasva dhanānīmāni sarvaśaḥ |
gokulāni mahābāho vīragopālakaiḥ saha

ततोऽपराह्णे यास्यामो विराटनगरं प्रति ।
आश्वास्य पाययित्वा च परिप्लाव्य च वाजिनः ।

tato'parāhṇe yāsyāmo virāṭanagaraṃ prati |
āśvāsya pāyayitvā ca pariplāvya ca vājinaḥ |

गच्छन्तु त्वरितं दूता गोपालाः प्रेषितास्त्वया ।
नगरे प्रियमाख्यातुं घोषयन्तु च ते जयम्

gacchantu tvaritaṃ dūtā gopālāḥ preṣitāstvayā |
nagare priyamākhyātuṃ ghoṣayantu ca te jayam

उत्तरस्त्वरमाणोऽथ दूतानाज्ञापयत्ततः ।
वचनादर्जुनस्यैव ह्याचक्षध्वं जयं मम

uttarastvaramāṇo'tha dūtānājñāpayattataḥ |
vacanādarjunasyaiva hyācakṣadhvaṃ jayaṃ mama

मया जिता सा ध्वजिनी कुरुणं
मया च गावो विजिता द्विषद्भ्यः ।
एवं तु कामं नगरं प्रविश्य
मयाऽऽत्मना कर्म कृतं ब्रवीत

mayā jitā sā dhvajinī kuruṇaṃ
mayā ca gāvo vijitā dviṣadbhyaḥ |
evaṃ tu kāmaṃ nagaraṃ praviśya
mayā''tmanā karma kṛtaṃ bravīta