Chapter 43: Arjuna reveals himself and his ten names

एतस्मिन्नन्तरे पार्थं न मूढात्मा व्यजानत ।
विराटपुत्रः प्रभुखे पप्रच्छ पुनरेव तम्

etasminnantare pārthaṃ na mūḍhātmā vyajānata |
virāṭaputraḥ prabhukhe papraccha punareva tam

सुवर्णरुचिराण्येषामायुधानि महात्मनाम् ।
रुचिराणि प्रकाशन्ते पार्थानामाशुकारिणाम्

suvarṇarucirāṇyeṣāmāyudhāni mahātmanām |
rucirāṇi prakāśante pārthānāmāśukāriṇām

क्वनु ते पाण्डवाः शूराः संग्रामेष्वपराजिताः ।
येषामिमानि दीप्तानि श्रिया दीप्यन्ति भान्ति च ।

kvanu te pāṇḍavāḥ śūrāḥ saṃgrāmeṣvaparājitāḥ |
yeṣāmimāni dīptāni śriyā dīpyanti bhānti ca |

कस्मिन्वसन्ति देशे च धर्मज्ञा बन्धुवत्सलाः ।
क्व धर्मराजः कौन्तेयो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः

kasminvasanti deśe ca dharmajñā bandhuvatsalāḥ |
kva dharmarājaḥ kaunteyo dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ

धर्मशीलश्च धर्मात्मा धर्मवान्धर्मवित्सुधीः ।
धर्माध्यक्षो धर्मपुत्रो धर्मज्ञो धर्ममूर्तिमान्

dharmaśīlaśca dharmātmā dharmavāndharmavitsudhīḥ |
dharmādhyakṣo dharmaputro dharmajño dharmamūrtimān

धर्मनिष्ठो धर्मकर्ता धर्मगोप्ता सुधर्मकृत् ।
सत्यार्जवक्षमाधारो घृणी धर्मपरायणः

dharmaniṣṭho dharmakartā dharmagoptā sudharmakṛt |
satyārjavakṣamādhāro ghṛṇī dharmaparāyaṇaḥ

भीमसेनार्जुनौ चापि सर्वे ते मातुला मम ।
नकुलः सहदेवो वा सर्वास्त्रकुशलौ रणे

bhīmasenārjunau cāpi sarve te mātulā mama |
nakulaḥ sahadevo vā sarvāstrakuśalau raṇe

सर्व एव महात्मानः सर्वामित्रविनाशनाः ।
राज्यमक्षैः पराजित्य नः श्रूयन्ते वनं गताः

sarva eva mahātmānaḥ sarvāmitravināśanāḥ |
rājyamakṣaiḥ parājitya naḥ śrūyante vanaṃ gatāḥ

द्रौपदी चापि पाञ्चाली स्त्रीरत्नमिति मे श्रुता ।
जिता चाक्षैस्तदा कृष्णा तानेवान्वगमद्वने

draupadī cāpi pāñcālī strīratnamiti me śrutā |
jitā cākṣaistadā kṛṣṇā tānevānvagamadvane

उत्सृज्य राज्यं धर्म्यं ते नः श्रूयन्ते वनं गताः

utsṛjya rājyaṃ dharmyaṃ te naḥ śrūyante vanaṃ gatāḥ

पाण्डवान्यदि जानीषे क्वनु ते धर्मचारिणः ।
क्वनु वा निवसन्तीति सत्यं ब्रूहि बृहन्नले

pāṇḍavānyadi jānīṣe kvanu te dharmacāriṇaḥ |
kvanu vā nivasantīti satyaṃ brūhi bṛhannale

किमर्थमागतान्यत्र शस्त्रास्त्राणि महात्मनाम् ।
कथं ज्ञातानि भवता तथा मे ब्रूहि शोभने

kimarthamāgatānyatra śastrāstrāṇi mahātmanām |
kathaṃ jñātāni bhavatā tathā me brūhi śobhane

ततः प्रहस्य बीभत्सुः कौन्तेयः श्वेतवाहनः ।
उवाच राजपुत्रं तमुत्तरं शृणु मे वचः

tataḥ prahasya bībhatsuḥ kaunteyaḥ śvetavāhanaḥ |
uvāca rājaputraṃ tamuttaraṃ śṛṇu me vacaḥ

मा भैस्त्वं राजशार्दूल सर्वं ते वर्णयाम्यहम् ।
नात्र भेतव्यमद्यापि राजपुत्र यथातथा

mā bhaistvaṃ rājaśārdūla sarvaṃ te varṇayāmyaham |
nātra bhetavyamadyāpi rājaputra yathātathā

वयं ते पाण्डवा नाम वनवासस्य पारगाः ।
अतीते द्वादशे वर्षे च्छन्नवासमिहोषिताः ।
तस्मादशङ्कितमनाः शृणुष्वावहितोत्तर

vayaṃ te pāṇḍavā nāma vanavāsasya pāragāḥ |
atīte dvādaśe varṣe cchannavāsamihoṣitāḥ |
tasmādaśaṅkitamanāḥ śṛṇuṣvāvahitottara

अहमस्म्यर्जुनो नाम कङ्को नाम युधिष्ठिरः ।
भीमसेनस्तु वललः पितुस्ते रसपाचकः ।
अश्वबन्धस्तु नकुलः सहदेवस्तु गोपतिः

ahamasmyarjuno nāma kaṅko nāma yudhiṣṭhiraḥ |
bhīmasenastu valalaḥ pituste rasapācakaḥ |
aśvabandhastu nakulaḥ sahadevastu gopatiḥ

सैरन्ध्रीं द्रौपदीं विद्धि यदर्थे कीचको हतः ।
भीमसेनेन दुर्वृत्तः सहभ्रातृभिराहवे

sairandhrīṃ draupadīṃ viddhi yadarthe kīcako hataḥ |
bhīmasenena durvṛttaḥ sahabhrātṛbhirāhave

श्रुत्वैतद्वचनं जिष्णोर्विस्मयस्फारितेक्षणः ।
पश्यन्ननिमिषः पार्थं शनैर्वाचमुवाच ह

śrutvaitadvacanaṃ jiṣṇorvismayasphāritekṣaṇaḥ |
paśyannanimiṣaḥ pārthaṃ śanairvācamuvāca ha

दश पार्थस्य नामानि श्रूयन्ते मे कथासु च ।
प्रब्रूयास्तानि यदि मे श्रद्दध्यां सर्वमेव ते

daśa pārthasya nāmāni śrūyante me kathāsu ca |
prabrūyāstāni yadi me śraddadhyāṃ sarvameva te

अहं तर्हि तवाचक्षे दश नामानि तानि मे ।
वैराटे शृणु तानि त्वं यानि पूर्वं श्रुतानि ते ।
ईशानो विदधे देवस्त्रिदिवस्येश्वरो दिवि

ahaṃ tarhi tavācakṣe daśa nāmāni tāni me |
vairāṭe śṛṇu tāni tvaṃ yāni pūrvaṃ śrutāni te |
īśāno vidadhe devastridivasyeśvaro divi

अर्जुनः फल्गुनो जिष्णुः किरीटी श्वेतवाहनः ।
बीभत्सुर्विजयः पार्थः सव्यसाची धनञ्जयः ।
एतानि मम नामानि स्थापितानि सुरोत्तमैः

arjunaḥ phalguno jiṣṇuḥ kirīṭī śvetavāhanaḥ |
bībhatsurvijayaḥ pārthaḥ savyasācī dhanañjayaḥ |
etāni mama nāmāni sthāpitāni surottamaiḥ

गुणतो दश नामानि समवेतानि पाण्डवे ।
चरन्ति लोके ख्यातानि विदितानि ममावघ

guṇato daśa nāmāni samavetāni pāṇḍave |
caranti loke khyātāni viditāni mamāvagha

केनासि विजयो नाम केनासि श्वेतवाहनः ।
सव्यसाची च केनासि जिष्णुर्बीभत्सुरेव च

kenāsi vijayo nāma kenāsi śvetavāhanaḥ |
savyasācī ca kenāsi jiṣṇurbībhatsureva ca

अर्जुनः फल्गुनः पार्थः किरीटी केन सारथे ।
धनञ्जयश्च केनासि शीघ्रं वद बृहन्नले

arjunaḥ phalgunaḥ pārthaḥ kirīṭī kena sārathe |
dhanañjayaśca kenāsi śīghraṃ vada bṛhannale

श्रुता मे तस्य वीरस्य केवला नामहेतवः ।
इतस्ततश्चलत्येतन्मनो मे चञ्चलं त्वयि ।
अर्जुनो वा भवान्नेति वद शीघ्रं बृहन्नले

śrutā me tasya vīrasya kevalā nāmahetavaḥ |
itastataścalatyetanmano me cañcalaṃ tvayi |
arjuno vā bhavānneti vada śīghraṃ bṛhannale

सर्वाञ्जित्वा जनपदान्धनं चाच्छिद्य सर्वशः ।
मध्ये धनस्य तिष्ठन्तं तन्मामाहुर्धनञ्जयम्

sarvāñjitvā janapadāndhanaṃ cācchidya sarvaśaḥ |
madhye dhanasya tiṣṭhantaṃ tanmāmāhurdhanañjayam

अभिप्रयामि संग्रामे यदाऽहं युद्धदुर्मदान् ।
अजित्वा न निविर्तेयं तेन वै विजयं विदुः

abhiprayāmi saṃgrāme yadā'haṃ yuddhadurmadān |
ajitvā na nivirteyaṃ tena vai vijayaṃ viduḥ

श्वेताः काञ्चनसन्नाहा रथे युज्यन्ति मे हयाः ।
शत्रुभिर्युध्यमानस्य तेनाहं श्वेतवाहनः

śvetāḥ kāñcanasannāhā rathe yujyanti me hayāḥ |
śatrubhiryudhyamānasya tenāhaṃ śvetavāhanaḥ

किरीटं सूर्यसंकाशं भ्राजते मे शिरोगतम् ।
रणमध्ये रथस्थस्य सूर्यपावकसन्निभम्

kirīṭaṃ sūryasaṃkāśaṃ bhrājate me śirogatam |
raṇamadhye rathasthasya sūryapāvakasannibham

अच्छेद्यं रुचिरं चित्रं जाम्बूनदपरिष्कृतम् ।
इन्द्रदत्तमनाहार्यं तेनाहुर्मां किरीटिनम्

acchedyaṃ ruciraṃ citraṃ jāmbūnadapariṣkṛtam |
indradattamanāhāryaṃ tenāhurmāṃ kirīṭinam

न कुर्यां कर्म बीभत्सं युध्यमानः कदाचन ।
तेन देवमनुष्येषु बीभत्सुरिति मां विदुः

na kuryāṃ karma bībhatsaṃ yudhyamānaḥ kadācana |
tena devamanuṣyeṣu bībhatsuriti māṃ viduḥ

उभौ मे तुल्यकर्माणौ गाण्डीवस्य विकर्षणे ।
भुजौ मे भवतः सङ्ख्ये परसैन्यविनाशिनौ ।
तयोः सव्योऽधिकस्तस्मात्सव्यसाचीति मां विदुः

ubhau me tulyakarmāṇau gāṇḍīvasya vikarṣaṇe |
bhujau me bhavataḥ saṅkhye parasainyavināśinau |
tayoḥ savyo'dhikastasmātsavyasācīti māṃ viduḥ

पृथिव्यां सागरान्तायां वर्णो मे दुर्लभः समः ।
शुद्धत्वाद्रुपवत्त्वाच्च तेन मामार्जुनं विदुः

pṛthivyāṃ sāgarāntāyāṃ varṇo me durlabhaḥ samaḥ |
śuddhatvādrupavattvācca tena māmārjunaṃ viduḥ

उत्तराभ्यां तु पूर्वाभ्यां फल्गुनीभ्यामहं दिवा ।
जातो हिमवतः पृष्ठे तेन मां फल्गुनं विदुः

uttarābhyāṃ tu pūrvābhyāṃ phalgunībhyāmahaṃ divā |
jāto himavataḥ pṛṣṭhe tena māṃ phalgunaṃ viduḥ

यो ममाङ्गे व्रणं कुर्याद्धातुर्ज्येष्ठस्य पश्यतः ।
युधिष्ठिरस्य रुधिरं दर्शयेद्वा कदाचन ।
पराभवमहं तस्य कुले कुर्यां न संशयः

yo mamāṅge vraṇaṃ kuryāddhāturjyeṣṭhasya paśyataḥ |
yudhiṣṭhirasya rudhiraṃ darśayedvā kadācana |
parābhavamahaṃ tasya kule kuryāṃ na saṃśayaḥ

योत्स्यामि तैरहं सर्वैर्न मे तेभ्यः पराभवः ।
तेन देवमनुष्येषु जिष्णुर्नामास्मि विश्रुतः

yotsyāmi tairahaṃ sarvairna me tebhyaḥ parābhavaḥ |
tena devamanuṣyeṣu jiṣṇurnāmāsmi viśrutaḥ

माता मम पृथा नाम तेन मां पार्थमब्रुवन्

mātā mama pṛthā nāma tena māṃ pārthamabruvan

देवदानवगन्धर्वपिशाचोरगराक्षसान् ।
अहं पुरा रणे जित्वा खाण्डवेऽग्निमतर्पयम्

devadānavagandharvapiśācoragarākṣasān |
ahaṃ purā raṇe jitvā khāṇḍave'gnimatarpayam

हुताशनं तर्पयित्वा सहितः शार्ङ्गधन्वना ।
[ त्रिविष्टपगतौ* दृष्ट्वा पितामहमहेश्वरौ

hutāśanaṃ tarpayitvā sahitaḥ śārṅgadhanvanā |
[ triviṣṭapagatau* dṛṣṭvā pitāmahamaheśvarau

मूर्च्छया पतितं भूमावागतौ देवसत्तमौ ।
दृष्ट्वा तौ वरदौ देवौ संज्ञां लब्ध्वोत्थितः पुनः

mūrcchayā patitaṃ bhūmāvāgatau devasattamau |
dṛṣṭvā tau varadau devau saṃjñāṃ labdhvotthitaḥ punaḥ

मूर्ध्ना हि प्रणतं भूमौ तौ देवौ वरदौ वरौ ।
कृष्णेत्येकादशं नाम प्रीत्या मे चक्रतुस्तदा ।
तुष्टौ च मम वीर्येण कर्मणा चाभिराधितौ

mūrdhnā hi praṇataṃ bhūmau tau devau varadau varau |
kṛṣṇetyekādaśaṃ nāma prītyā me cakratustadā |
tuṣṭau ca mama vīryeṇa karmaṇā cābhirādhitau

सर्वदेवैः परिवृतौ भूयो मां स्वयमूचतुः ।
वरं तात वृणीष्वेति यं प्रार्थयसि पाण्डव

sarvadevaiḥ parivṛtau bhūyo māṃ svayamūcatuḥ |
varaṃ tāta vṛṇīṣveti yaṃ prārthayasi pāṇḍava

ततोऽहमस्त्राण्यलभं दिव्यानि च दृढानि च ।
ब्राह्मं पाशुपतं चैव स्थूणाकर्णं च दुर्जयम् ।
ऐन्द्रं वारुणमाग्नेयं वायव्यमथ वैष्णवम्

tato'hamastrāṇyalabhaṃ divyāni ca dṛḍhāni ca |
brāhmaṃ pāśupataṃ caiva sthūṇākarṇaṃ ca durjayam |
aindraṃ vāruṇamāgneyaṃ vāyavyamatha vaiṣṇavam

ततोऽहमजयं भूयो रथेनैन्द्रेण दुर्जयान् ।
मातलिं सारथिं कृत्वा निवातकवचान्रणे ।
अवध्यकवचांन्देवैर्वरदृप्तान्महासुरान्

tato'hamajayaṃ bhūyo rathenaindreṇa durjayān |
mātaliṃ sārathiṃ kṛtvā nivātakavacānraṇe |
avadhyakavacāṃndevairvaradṛptānmahāsurān

तिस्रः कोटीर्दानवानां संयुगेष्वनिवर्तिनाम् ।
एको निर्जित्य संग्रामे भूयो देवानतोषयम्

tisraḥ koṭīrdānavānāṃ saṃyugeṣvanivartinām |
eko nirjitya saṃgrāme bhūyo devānatoṣayam

ततो मे भगवानिन्द्रः किरीटमददात्स्वयम् ।
देवाश्च शङ्खमददुः शत्रुसैन्यनिवारणम्

tato me bhagavānindraḥ kirīṭamadadātsvayam |
devāśca śaṅkhamadaduḥ śatrusainyanivāraṇam

अहं पारे समुद्रस्य हिरण्यपुरवासिनाम् ।
हत्वा षष्टिं सहस्राणि जयं संप्राप्तवान्रणे

ahaṃ pāre samudrasya hiraṇyapuravāsinām |
hatvā ṣaṣṭiṃ sahasrāṇi jayaṃ saṃprāptavānraṇe

असंभ्रान्तो रथे तिष्ठन्सहस्रेषु शतेषु च ।
शत्रुमध्ये दुराधर्षो न मुह्यन्ति च मे दिशः

asaṃbhrānto rathe tiṣṭhansahasreṣu śateṣu ca |
śatrumadhye durādharṣo na muhyanti ca me diśaḥ

अहं गन्धर्वराजेन ह्रियमाणं सुयोधनम् ।
भ्रातृभिः सहितं तात गन्धर्वैः समरे जितम् ।
चतुर्दश सहस्राणि हत्वा चैनममोचयम्

ahaṃ gandharvarājena hriyamāṇaṃ suyodhanam |
bhrātṛbhiḥ sahitaṃ tāta gandharvaiḥ samare jitam |
caturdaśa sahasrāṇi hatvā cainamamocayam

एतानि मम नामानि योऽहन्यहनि कीर्तयेत् ।
तं न पश्यन्ति सत्त्वानि न तं निघ्नन्ति शत्रवः

etāni mama nāmāni yo'hanyahani kīrtayet |
taṃ na paśyanti sattvāni na taṃ nighnanti śatravaḥ

अद्य पश्य महाबाहो मम वीर्यं सुदुःसहम् ।
मा भैर्विगतसंत्रासः कुरूनेतान्समागतान्

adya paśya mahābāho mama vīryaṃ suduḥsaham |
mā bhairvigatasaṃtrāsaḥ kurūnetānsamāgatān

सुयोधनस्य मिषतः कर्णस्य च कृपस्य च ।
पितामहस्य भीष्मस्य द्रौणेर्द्रोणस्य च स्वयम् ।
सर्वानेव कुरूञ्जित्वा प्रत्यानेष्यामि ते पशून्‍]

suyodhanasya miṣataḥ karṇasya ca kṛpasya ca |
pitāmahasya bhīṣmasya drauṇerdroṇasya ca svayam |
sarvāneva kurūñjitvā pratyāneṣyāmi te paśūn‍]