Chapter 25: The plan to meet Kichaka in the dance hall

तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु भाषसे ।
अद्यैनं सूदयिष्यामि कीचकं सह बान्धवैः ॥ 1

tathā bhadre kariṣyāmi yathā tvaṃ bhīru bhāṣase |
adyainaṃ sūdayiṣyāmi kīcakaṃ saha bāndhavaiḥ || 1

अस्याः प्रदोषे शर्वर्याः कुरुष्वानेन संविदम् ।
दुःखं शोकं च निर्धूय याज्ञसेनि शुचिस्मिते ॥ 2

asyāḥ pradoṣe śarvaryāḥ kuruṣvānena saṃvidam |
duḥkhaṃ śokaṃ ca nirdhūya yājñaseni śucismite || 2

यैषा नर्तनशालेह मत्स्यराजेन कारिता ।
दिवात्र कन्या नृत्यन्ति रात्रौ यान्ति तथा गृहं ॥ 3

yaiṣā nartanaśāleha matsyarājena kāritā |
divātra kanyā nṛtyanti rātrau yānti tathā gṛhaṃ || 3

तत्रास्ति शयनं भीरु दृढाङ्गं सुप्रतिष्ठितम् ।
तत्रैनं दर्शयिष्यामि पूर्वप्रेतान्पितामहान् ।
त्वद्दर्शनसमुत्थेन कामेनाकुलितेन्द्रियम् ॥ 4

tatrāsti śayanaṃ bhīru dṛḍhāṅgaṃ supratiṣṭhitam |
tatrainaṃ darśayiṣyāmi pūrvapretānpitāmahān |
tvaddarśanasamutthena kāmenākulitendriyam || 4

संकेतं सूतपुत्रस्य कारयस्व शुभानने ।
यथा परे न पश्येयुः कुर्वन्तीं तेन संविदम् ॥ 5

saṃketaṃ sūtaputrasya kārayasva śubhānane |
yathā pare na paśyeyuḥ kurvantīṃ tena saṃvidam || 5

तथा कुरुष्व कल्याणि यथा सन्निहितो भवेत् ।
तथा कुर्याश्च संकेतं सूतपुत्रस्य संवृतम् ॥ 6

tathā kuruṣva kalyāṇi yathā sannihito bhavet |
tathā kuryāśca saṃketaṃ sūtaputrasya saṃvṛtam || 6

आवयोः संगमं भीरु यथा मार्त्यो न बुध्यति ।
कीचकस्य विनाशाय तथा कुरु नृपात्मजे ॥ 7

āvayoḥ saṃgamaṃ bhīru yathā mārtyo na budhyati |
kīcakasya vināśāya tathā kuru nṛpātmaje || 7

तत्र तौ कथयित्वा तु बाष्पमुत्सृज्य दुःखितौ ।
रात्रिशेषं तमत्युग्रं धारयामासतुर्हृदि ॥ 8

tatra tau kathayitvā tu bāṣpamutsṛjya duḥkhitau |
rātriśeṣaṃ tamatyugraṃ dhārayāmāsaturhṛdi || 8

भीमेन च प्रतिज्ञाते कीचकस्य वधे तदा ।
द्रौपदी च सुदेष्णायाः प्रविवेश पुनर्गृहम् ॥ 9

bhīmena ca pratijñāte kīcakasya vadhe tadā |
draupadī ca sudeṣṇāyāḥ praviveśa punargṛham || 9

तस्यां रजन्यां व्युष्टायां प्रातरुत्थाय कीचकः ।
गत्वा राजकुलायैव द्रौपदीमिदमब्रवीत् ॥ 10

tasyāṃ rajanyāṃ vyuṣṭāyāṃ prātarutthāya kīcakaḥ |
gatvā rājakulāyaiva draupadīmidamabravīt || 10

यत्त्वाऽहं पश्यतो राज्ञः पातयित्वा पदाऽहनम् ।
न कंचिल्लभसे नाथमभिपन्ना बलीयसा ॥ 11

yattvā'haṃ paśyato rājñaḥ pātayitvā padā'hanam |
na kaṃcillabhase nāthamabhipannā balīyasā || 11

प्रवादेन तु मात्स्यानामयं राजेति चोच्यते ।
अहमेव हि राजा वै मात्स्यानां वाहिनीपतिः ॥ 12

pravādena tu mātsyānāmayaṃ rājeti cocyate |
ahameva hi rājā vai mātsyānāṃ vāhinīpatiḥ || 12

सा सुखं प्रतिपद्यस्व दासो भीरु भवामि ते ।
न ह्यहं त्वामृते भीरु चिरं जीवितुमुत्सहे ॥ 13

sā sukhaṃ pratipadyasva dāso bhīru bhavāmi te |
na hyahaṃ tvāmṛte bhīru ciraṃ jīvitumutsahe || 13

अहन्यहनि सुश्रोणि शतनिष्कं ददामि ते ।
दासीशतं च ते दद्यां दासानामपि चापरम् ॥ 14

ahanyahani suśroṇi śataniṣkaṃ dadāmi te |
dāsīśataṃ ca te dadyāṃ dāsānāmapi cāparam || 14

रथांश्चाश्वतरीयुक्तानस्तु नौ भीरु संगमः ।
सुदासानां सहस्रं च महिषाणां सहस्रकम् ॥ 15

rathāṃścāśvatarīyuktānastu nau bhīru saṃgamaḥ |
sudāsānāṃ sahasraṃ ca mahiṣāṇāṃ sahasrakam || 15

अन्तःपुरसहस्रं च हेमकूटसहस्रकम् ।
तुभ्यं दास्यामि सर्वाणि राजार्हाण्यम्बराणि च ॥ 16

antaḥpurasahasraṃ ca hemakūṭasahasrakam |
tubhyaṃ dāsyāmi sarvāṇi rājārhāṇyambarāṇi ca || 16

एतन्मे वचनं सत्यं प्रतिपद्यस्व कीचक ।
न ते सखा वा भ्राता वा जानीयात्संगमं मया ॥ 17

etanme vacanaṃ satyaṃ pratipadyasva kīcaka |
na te sakhā vā bhrātā vā jānīyātsaṃgamaṃ mayā || 17

अनुप्रवादाद्भीताऽस्मि गन्धर्वाणां यशस्विनाम् ।
अनुबोधाद्गनर्थः स्यादयशश्च महद्भवेत ।
एतन्मे प्रतिजानीहि ततोऽहं वशगा तव ॥ 18

anupravādādbhītā'smi gandharvāṇāṃ yaśasvinām |
anubodhādganarthaḥ syādayaśaśca mahadbhaveta |
etanme pratijānīhi tato'haṃ vaśagā tava || 18

एवमेतत्करिष्यामि यथा सुश्रोणि भाषसे ।
एकोऽहमागमिष्यामि शून्यमावसथं तव ॥ 19

evametatkariṣyāmi yathā suśroṇi bhāṣase |
eko'hamāgamiṣyāmi śūnyamāvasathaṃ tava || 19

समागमार्थं रम्भोरु त्वया मदनदर्पितः ।
यथा त्वां नैव पश्येयुर्गन्धर्वाः सूर्यवर्चसः ॥ 20

samāgamārthaṃ rambhoru tvayā madanadarpitaḥ |
yathā tvāṃ naiva paśyeyurgandharvāḥ sūryavarcasaḥ || 20

यदेतन्नर्तनागारं मात्स्यराजेन कारितम् ।
दिवात्र कन्या नृत्यन्ति रात्रौ यान्ति स्वकं गृहं ॥ 21

yadetannartanāgāraṃ mātsyarājena kāritam |
divātra kanyā nṛtyanti rātrau yānti svakaṃ gṛhaṃ || 21

निशायां तत्र गच्छेथा गन्धर्वास्तन्न जानते ।
तत्र दोषः परिहृतो भविष्यति न संशयः ॥ 22

niśāyāṃ tatra gacchethā gandharvāstanna jānate |
tatra doṣaḥ parihṛto bhaviṣyati na saṃśayaḥ || 22

एकस्त्वं नर्तनागारं रात्रौ संकेतमाव्रज ।
तत्राहं भविता तुभ्यं वशगा नात्र संशयः ॥ 23

ekastvaṃ nartanāgāraṃ rātrau saṃketamāvraja |
tatrāhaṃ bhavitā tubhyaṃ vaśagā nātra saṃśayaḥ || 23

तथा भद्रे करिष्यामि यथा त्वं भीरु वक्ष्यसि ।
एकः सन्नर्तनागारमागमिष्यामि भामिनि ।
समागमार्थं सुश्रोणि शपे च सुकृतेन मे ॥ 24

tathā bhadre kariṣyāmi yathā tvaṃ bhīru vakṣyasi |
ekaḥ sannartanāgāramāgamiṣyāmi bhāmini |
samāgamārthaṃ suśroṇi śape ca sukṛtena me || 24

यथा त्वां नावबुध्यन्ति गन्धर्वा वरवर्णिनि ।
सत्यं ते प्रतिजानामि गन्धर्वेभ्यो न ते भयम् ।
अलंकरिष्याम्यद्याहं त्वत्समागमनाय वै ॥ 25

yathā tvāṃ nāvabudhyanti gandharvā varavarṇini |
satyaṃ te pratijānāmi gandharvebhyo na te bhayam |
alaṃkariṣyāmyadyāhaṃ tvatsamāgamanāya vai || 25

वासांसि च विचित्राणि मनोज्ञानि तवापि च ।
यथा मां न त्यजेथास्त्वं तथ रंस्ये त्वया सह ॥ 26

vāsāṃsi ca vicitrāṇi manojñāni tavāpi ca |
yathā māṃ na tyajethāstvaṃ tatha raṃsye tvayā saha || 26

तथा चेदप्यहं सूत दर्शयिष्यामि ते सुखम् ।
यन्नानुभूतं भवता जन्मप्रभृति कीचक ॥ 27

tathā cedapyahaṃ sūta darśayiṣyāmi te sukham |
yannānubhūtaṃ bhavatā janmaprabhṛti kīcaka || 27

तमर्थमपि जल्पन्त्या द्रौपद्याः कीचकस्य ह ।
क्षणमात्रं तदभवन्मासेनैव समं नृप ॥ 28

tamarthamapi jalpantyā draupadyāḥ kīcakasya ha |
kṣaṇamātraṃ tadabhavanmāsenaiva samaṃ nṛpa || 28

कीचकोऽथ गृहं गत्वा भृशं हर्षपरिप्लुतः ।
सैरन्ध्रीरूपिणीं मूढो मृत्युं तां नावबुद्धवान् ॥ 29

kīcako'tha gṛhaṃ gatvā bhṛśaṃ harṣapariplutaḥ |
sairandhrīrūpiṇīṃ mūḍho mṛtyuṃ tāṃ nāvabuddhavān || 29

गन्धाभरणमाल्येषु व्यासक्तः स विशेषतः ।
अलंचक्रे तदाऽऽत्मानं सत्वरः काममोहितः ॥ 30

gandhābharaṇamālyeṣu vyāsaktaḥ sa viśeṣataḥ |
alaṃcakre tadā''tmānaṃ satvaraḥ kāmamohitaḥ || 30

तस्य तत्कुर्वतः कर्म कालो दीर्घ इवाभवत् ।
अनुचिन्तयतश्चापि तामेवायतलोचनाम् ॥ 31

tasya tatkurvataḥ karma kālo dīrgha ivābhavat |
anucintayataścāpi tāmevāyatalocanām || 31

आसीदभ्यधिका चापि श्रीः श्रियं प्रमुमुक्षतः ।
निर्वाणकाले दीपस्य वर्तीमिव दिधक्षतः ॥ 32

āsīdabhyadhikā cāpi śrīḥ śriyaṃ pramumukṣataḥ |
nirvāṇakāle dīpasya vartīmiva didhakṣataḥ || 32

कृतसंप्रत्ययस्तस्याः कीचकः काममोहितः ।
नाजानात्पतनं स्वस्य चिन्तयंस्तां शुभाननाम् ॥ 33

kṛtasaṃpratyayastasyāḥ kīcakaḥ kāmamohitaḥ |
nājānātpatanaṃ svasya cintayaṃstāṃ śubhānanām || 33

ततस्तु द्रौपदी गत्वा भीमसेनं महानसे ।
उपातिष्ठत कल्याणी कौरव्यं पतिमन्तिकात् ॥ 34

tatastu draupadī gatvā bhīmasenaṃ mahānase |
upātiṣṭhata kalyāṇī kauravyaṃ patimantikāt || 34

तमुवाच सुकेशान्ता कीचकस्य कृतो मया ।
सङ्गमो नर्तनागारे यथाऽवोचः परन्तप ॥ 35

tamuvāca sukeśāntā kīcakasya kṛto mayā |
saṅgamo nartanāgāre yathā'vocaḥ parantapa || 35

कालेन नियतं बद्धः कामेन च बलात्कृतः ।
शून्यं स नर्तनागारमागमिष्यति कीचकः ।
एको निशि महाबाहो कीचकं तं निषूदय ॥ 36

kālena niyataṃ baddhaḥ kāmena ca balātkṛtaḥ |
śūnyaṃ sa nartanāgāramāgamiṣyati kīcakaḥ |
eko niśi mahābāho kīcakaṃ taṃ niṣūdaya || 36

तं मूतपुत्रं कौन्तेय कीचकं मददर्पितम् ।
गत्वा त्वं नर्तनागारं निर्जीवं कुरु पाण्डव ॥ 37

taṃ mūtaputraṃ kaunteya kīcakaṃ madadarpitam |
gatvā tvaṃ nartanāgāraṃ nirjīvaṃ kuru pāṇḍava || 37

गर्वितः मूतपुत्रोऽसौ गन्धर्वानवमन्यते ।
स त्वं प्रहरतांश्रेष्ठ नालं नाग इवोद्धर ॥ 38

garvitaḥ mūtaputro'sau gandharvānavamanyate |
sa tvaṃ praharatāṃśreṣṭha nālaṃ nāga ivoddhara || 38

अस्रं दुःखाभिभूताया मम मार्जस्व भारत ।
बाहुवीर्यानुरूपं च दर्शयाद्य पराक्रमम् ।
आत्मनश्चैव भद्रं ते कुरु मानं कुलस्य च ॥ 39

asraṃ duḥkhābhibhūtāyā mama mārjasva bhārata |
bāhuvīryānurūpaṃ ca darśayādya parākramam |
ātmanaścaiva bhadraṃ te kuru mānaṃ kulasya ca || 39

स्वागतं ते वरारोहे यन्मां वेदयसे प्रियम् ।
नह्यस्य कंचिदिच्छामि सहायं वरवर्णिनि ॥ 40

svāgataṃ te varārohe yanmāṃ vedayase priyam |
nahyasya kaṃcidicchāmi sahāyaṃ varavarṇini || 40

सा मे प्रीतिस्त्वयाऽऽख्याता कीचकस्य समागमे ।
हत्वा हिडिम्बं या प्रीतिर्ममासीत्सा शुचिस्मिते ॥ 41

sā me prītistvayā''khyātā kīcakasya samāgame |
hatvā hiḍimbaṃ yā prītirmamāsītsā śucismite || 41

सत्यं भ्रातॄंश्च पुत्रांश्च पुरस्कृत्य शपामि ते ।
कीचकं निहनिष्यामि वृत्रं देवपतिर्यथा ॥ 42

satyaṃ bhrātṝṃśca putrāṃśca puraskṛtya śapāmi te |
kīcakaṃ nihaniṣyāmi vṛtraṃ devapatiryathā || 42

प्रसह्य निहनिष्यामि केशवः केशिनं यथा ।
रहस्यं वा प्रकाशं वा सूदयिष्यामि कीचकम् ॥ 43

prasahya nihaniṣyāmi keśavaḥ keśinaṃ yathā |
rahasyaṃ vā prakāśaṃ vā sūdayiṣyāmi kīcakam || 43

अहं भद्रे हनिष्यामि कीचकं मदनान्वितम् ।
यस्त्वां कामाभिभूतात्मा दुर्लभामभिमन्यते ॥ 44

ahaṃ bhadre haniṣyāmi kīcakaṃ madanānvitam |
yastvāṃ kāmābhibhūtātmā durlabhāmabhimanyate || 44

अथ चेदवबुध्यन्ति सूतपुत्रं मया हतम् ।
निर्मनुष्यं करिष्यामि मत्स्यानामिदमालयम् ॥ 45

atha cedavabudhyanti sūtaputraṃ mayā hatam |
nirmanuṣyaṃ kariṣyāmi matsyānāmidamālayam || 45

मया हतांश्चेन्मात्स्यांस्तु धार्तराष्ट्रो विबुध्यति ।
दुर्योधनं ततो हत्वा सानुबन्धं सबान्धवम् ।
कुरुणामखिलं राज्यं प्रतिपत्स्यामि भामिनि ॥ 46

mayā hatāṃścenmātsyāṃstu dhārtarāṣṭro vibudhyati |
duryodhanaṃ tato hatvā sānubandhaṃ sabāndhavam |
kuruṇāmakhilaṃ rājyaṃ pratipatsyāmi bhāmini || 46

नाहं शक्तोऽनुनयितुं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
कामं सत्यमुपासीत कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
काममन्ये ह्युपासन्तु विनीता धर्मचारिणः ॥ 47

nāhaṃ śakto'nunayituṃ kuntīputraṃ yudhiṣṭhiram |
kāmaṃ satyamupāsīta kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
kāmamanye hyupāsantu vinītā dharmacāriṇaḥ || 47

त्वां तु दुःखमिदं प्राप्तां नाहं शक्नोम्युपेक्षितुम् ।
निर्वृता भव पाञ्चालि कीचकस्य वधात्पुनः ॥ 48

tvāṃ tu duḥkhamidaṃ prāptāṃ nāhaṃ śaknomyupekṣitum |
nirvṛtā bhava pāñcāli kīcakasya vadhātpunaḥ || 48

कीचकस्य वधं भीम यदि जानन्ति नागराः ।
त्वया कृतं महाबाहो नाहं जीवितुमुत्सहे ॥ 49

kīcakasya vadhaṃ bhīma yadi jānanti nāgarāḥ |
tvayā kṛtaṃ mahābāho nāhaṃ jīvitumutsahe || 49

कथं सत्याच्च नापेयाद्राजाऽयं मत्कृते प्रभो ।
निशि गूढं तथा भीम कीचकं तं निपातय ॥ 50

kathaṃ satyācca nāpeyādrājā'yaṃ matkṛte prabho |
niśi gūḍhaṃ tathā bhīma kīcakaṃ taṃ nipātaya || 50

अनुबुद्धे हि कौन्तेयो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
पुनर्वनं व्रजेद्धीमाननुजैः परिवारितः ॥ 51

anubuddhe hi kaunteyo dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
punarvanaṃ vrajeddhīmānanujaiḥ parivāritaḥ || 51

कश्च धर्मपरं ज्येष्ठमतिवर्तेत भारत ।
भीम भीताऽस्मि संबोधात्साधु मा चापलं कृथाः ॥ 52

kaśca dharmaparaṃ jyeṣṭhamativarteta bhārata |
bhīma bhītā'smi saṃbodhātsādhu mā cāpalaṃ kṛthāḥ || 52

यथा न कश्चिञ्जानीते सूतपुत्रं त्वया हतम् ।
तथा कुरुष्व कौरव्य बलवन्नरिमर्दन ।
अदृश्यमानस्त्वंतस्य भिन्धि प्राणानरिन्दम ॥ 53

yathā na kaściñjānīte sūtaputraṃ tvayā hatam |
tathā kuruṣva kauravya balavannarimardana |
adṛśyamānastvaṃtasya bhindhi prāṇānarindama || 53