इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि अष्टसप्ततितमोऽध्यायः ॥
21 verses · 78 of 196
Shri Krishna agrees with Arjuna and promises to seek what is healthy for both Pandavas and Kurus, though the result rests on two powers. A field may be rich and well ploughed, yet without rain it bears nothing; men may water it by their own effort, yet fate can dry it up. He will do the utmost a man can do, but cannot do the work of fate. Duryodhana's ministers, Shakuni, Karna and Duhshasana, feed his wicked mind; he will not give up the kingdom even if Yudhishthira bows, and so the world will see him as deserving death. Still, Krishna will carry out Yudhishthira's command and set the wicked man's deeds before all.
श्रीभगवानुवाच
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि पाण्डव ।
पाण्डवानां कुरूणां च प्रतिपत्स्ये निरामयम् ।
सर्वं त्विदं ममायत्तं बीभत्सो कर्मणोर्द्वयोः
evametanmahābāho yathā vadasi pāṇḍava |
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca pratipatsye nirāmayam |
sarvaṃ tvidaṃ mamāyattaṃ bībhatso karmaṇordvayoḥ
क्षेत्रं हि रसवच्छुद्धं कर्मणैवोपपादितम् ।
ऋते वर्षान्न कौन्तेय जातु निर्वर्तयेत्फलम्
kṣetraṃ hi rasavacchuddhaṃ karmaṇaivopapāditam |
ṛte varṣānna kaunteya jātu nirvartayetphalam
तत्र वै पौरुषं ब्रूयुरासेकं यत्र कारितम् ।
तत्र चापि ध्रुवं पश्येच्छोषणं दैवकारितम्
tatra vai pauruṣaṃ brūyurāsekaṃ yatra kāritam |
tatra cāpi dhruvaṃ paśyecchoṣaṇaṃ daivakāritam
तदिदं निश्चित्तं बुद्ध्या पूर्वैरपि महात्मभिः ।
दैवे च मानुषे चैव संयुक्तं लोककारणम्
tadidaṃ niścittaṃ buddhyā pūrvairapi mahātmabhiḥ |
daive ca mānuṣe caiva saṃyuktaṃ lokakāraṇam
अहं हि तत्करिष्यामि परं पुरुषकारतः ।
देवं तु न मया शक्यं कर्म कर्तुं कथंचन
ahaṃ hi tatkariṣyāmi paraṃ puruṣakārataḥ |
devaṃ tu na mayā śakyaṃ karma kartuṃ kathaṃcana
स हि धर्मं च लोकं च त्यक्त्वा चरति दुर्मतिः ।
न हि सन्तप्यते तेन तथारूपेण कर्मणा
sa hi dharmaṃ ca lokaṃ ca tyaktvā carati durmatiḥ |
na hi santapyate tena tathārūpeṇa karmaṇā
तथापि बुद्धिं पापिष्ठां वर्धयन्त्यस्य मन्त्रिणः ।
शकुनिः सूतपुत्रश्च भ्राता दुःशासनस्तथा
tathāpi buddhiṃ pāpiṣṭhāṃ vardhayantyasya mantriṇaḥ |
śakuniḥ sūtaputraśca bhrātā duḥśāsanastathā
स हि त्यागेन राज्यस्य न शमं समुपैष्यति ।
अन्तरेण वधं पार्थ सानुबन्धः सुयोधनः
sa hi tyāgena rājyasya na śamaṃ samupaiṣyati |
antareṇa vadhaṃ pārtha sānubandhaḥ suyodhanaḥ
न चापि प्रणिपातेन त्यक्तुमिच्छति धर्मराट् ।
याच्यमानश्च राज्यं स न प्रजास्यति दुर्मतिः
na cāpi praṇipātena tyaktumicchati dharmarāṭ |
yācyamānaśca rājyaṃ sa na prajāsyati durmatiḥ
न तु मन्ये स तद्वाच्यो यद्युधिष्ठिरशातनम् ।
उक्तं प्रयोजनं यत्तु धर्मराजेन भारत
na tu manye sa tadvācyo yadyudhiṣṭhiraśātanam |
uktaṃ prayojanaṃ yattu dharmarājena bhārata
तथा पापस्तु तत्सर्वं न करिष्यति कौरवः ।
तस्मिंश्चाक्रियमाणेऽसौ लोके वध्यो भविष्यति
tathā pāpastu tatsarvaṃ na kariṣyati kauravaḥ |
tasmiṃścākriyamāṇe'sau loke vadhyo bhaviṣyati
मम चापि स वध्यो हि जगतश्चापि भारत ।
तेन कौमारके यूयं सर्वे विप्रकृताः सदा
mama cāpi sa vadhyo hi jagataścāpi bhārata |
tena kaumārake yūyaṃ sarve viprakṛtāḥ sadā
विप्रलुप्तं च वो राज्यं नृशंसेन दुरात्मना ।
न चोपशाम्यते पापः श्रियं दृष्ट्वा युधिष्ठिरे
vipraluptaṃ ca vo rājyaṃ nṛśaṃsena durātmanā |
na copaśāmyate pāpaḥ śriyaṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhire
असकृच्चाप्यहं तेन त्वत्कृते पार्थ भेदितः ।
न मया तद्गृहीतं च पापं तस्य चिकीर्षेतम्
asakṛccāpyahaṃ tena tvatkṛte pārtha bheditaḥ |
na mayā tadgṛhītaṃ ca pāpaṃ tasya cikīrṣetam
जानासि हि महाबाहो त्वमप्यस्य परं मतम् ।
प्रियं चिकीर्षमाणं च धर्मराजस्य मामपि
jānāsi hi mahābāho tvamapyasya paraṃ matam |
priyaṃ cikīrṣamāṇaṃ ca dharmarājasya māmapi
संजानंस्तस्य चात्मानं मम चैव परं मतम् ।
अजानन्निव मां कस्मादर्जुनाद्याभिशङ्कसे
saṃjānaṃstasya cātmānaṃ mama caiva paraṃ matam |
ajānanniva māṃ kasmādarjunādyābhiśaṅkase
यच्चापि परमं दिव्यं तच्चाप्यनुगतं त्वया ।
विधानं विहितं पार्थ कथं शर्म भवेत्परैः
yaccāpi paramaṃ divyaṃ taccāpyanugataṃ tvayā |
vidhānaṃ vihitaṃ pārtha kathaṃ śarma bhavetparaiḥ
यत्तु वाचा मया शक्यं कर्मणा वाऽपि पाण्डव ।
करिष्ये तदहं पार्थ न त्वाशंसे शमं परैः
yattu vācā mayā śakyaṃ karmaṇā vā'pi pāṇḍava |
kariṣye tadahaṃ pārtha na tvāśaṃse śamaṃ paraiḥ
कथं गोहरणे ह्युक्तो नैतच्छर्म तथा हितम् ।
याच्यमानो हि भीष्मेण संवत्सरगतेऽध्वनि
kathaṃ goharaṇe hyukto naitaccharma tathā hitam |
yācyamāno hi bhīṣmeṇa saṃvatsaragate'dhvani
तदैव ते पराभूता यदा सङ्कल्पितास्त्वया ।
लवशः क्षणशश्चापि न च तुष्टः सुयोधनः
tadaiva te parābhūtā yadā saṅkalpitāstvayā |
lavaśaḥ kṣaṇaśaścāpi na ca tuṣṭaḥ suyodhanaḥ
सर्वथा तु मया कार्यं धर्मराजस्य शासनम् ।
विभाव्यं तस्य भूयश्च कर्म पापं दुरात्मनः
sarvathā tu mayā kāryaṃ dharmarājasya śāsanam |
vibhāvyaṃ tasya bhūyaśca karma pāpaṃ durātmanaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)
