Udyoga Parva

Chapter 75: Bhima answers with his own strength

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि पञ्चसप्ततितमोऽध्यायः ॥

18 verses · 75 of 196

What happens in this chapter

Bhima answers with his own strength

Stung, Bhima leaps up like a fine horse and answers. Achyuta has misjudged him, he says. Since he is accused of fear, he will speak of his strength, though self praise is unseemly. Look at heaven and earth, he says: should they rush together in anger, he would hold them apart with these arms, thick as iron bars. Not even three worlds could save one he seizes. Shri Krishna will see him in battle hurling elephants and their riders. His limbs do not falter and his mind does not tremble, nor does he fear the whole world in wrath. He bears every hardship only out of goodwill and pity, so that the Bharatas may not perish.

वैशंपायन उवाच

75.1

तथोक्तो वासुदेवेन नित्यमन्युरमर्षणः ।
सदश्ववत्समाधावद्बभाषे तदनन्तरम्

tathokto vāsudevena nityamanyuramarṣaṇaḥ |
sadaśvavatsamādhāvadbabhāṣe tadanantaram

भीमसेन उवाच

75.2

अन्यथा मां चिकीर्षन्तमन्यथा मन्यसेऽच्युत ।
प्रणीतभावमत्यर्थं युधि सत्यपराक्रमम्

anyathā māṃ cikīrṣantamanyathā manyase'cyuta |
praṇītabhāvamatyarthaṃ yudhi satyaparākramam

75.3

वेत्सि दाशार्ह सत्यं मे दीर्घकालं सहोषितः ।
उत वा मां न जानासि प्लवन्हृद इवाप्लवे

vetsi dāśārha satyaṃ me dīrghakālaṃ sahoṣitaḥ |
uta vā māṃ na jānāsi plavanhṛda ivāplave

75.4

तस्मादनभिरुपाभिर्वाग्भिर्मां त्वं समर्च्छसि ।
कथं हि भीमसेनं मां जानन्कश्चन माधव

tasmādanabhirupābhirvāgbhirmāṃ tvaṃ samarcchasi |
kathaṃ hi bhīmasenaṃ māṃ jānankaścana mādhava

75.5

ब्रूयादप्रतिरूपाणि यथा मां वक्तमर्हसि ।
तस्मादिदं प्रवक्ष्यामि वचनं वृष्णिनन्दन

brūyādapratirūpāṇi yathā māṃ vaktamarhasi |
tasmādidaṃ pravakṣyāmi vacanaṃ vṛṣṇinandana

75.6

आत्मनः पौरुषं चैव बलं च न समं परैः ।
सर्वथाऽनार्यकर्मैतत्प्रशंसा स्वयमात्मनः

ātmanaḥ pauruṣaṃ caiva balaṃ ca na samaṃ paraiḥ |
sarvathā'nāryakarmaitatpraśaṃsā svayamātmanaḥ

75.7

अतिवादापविद्धस्तु वक्ष्यामि बलमात्मनः ।
पश्येमे रोदसी कृष्ण ययोरासन्निमाः प्रजाः

ativādāpaviddhastu vakṣyāmi balamātmanaḥ |
paśyeme rodasī kṛṣṇa yayorāsannimāḥ prajāḥ

75.8

अचले चाप्रतिष्ठे चाप्यनन्ते सर्वमातरौ ।
यदीमे सहसा क्रुद्धे समेयातां शिले इव

acale cāpratiṣṭhe cāpyanante sarvamātarau |
yadīme sahasā kruddhe sameyātāṃ śile iva

75.9

अहमेते निगृह्णीयां बाहुभ्यां सचसाचरे ।
पश्यैतदन्तरं बाह्वोर्महापरिघयोरिव

ahamete nigṛhṇīyāṃ bāhubhyāṃ sacasācare |
paśyaitadantaraṃ bāhvormahāparighayoriva

75.10

य एतत्प्राय मुच्येत न तं पश्यामि पुरूषम् ।
हिमवांश्च समुद्रश्च वज्री वा बलमित्स्वयम्

ya etatprāya mucyeta na taṃ paśyāmi purūṣam |
himavāṃśca samudraśca vajrī vā balamitsvayam

75.11

मयाभिपन्नं त्रायेरन्बलमास्थाय न त्रयः ।
युद्धार्हान्क्षत्रियान्सर्वान्पाण्डवेष्वाततायिनः

mayābhipannaṃ trāyeranbalamāsthāya na trayaḥ |
yuddhārhānkṣatriyānsarvānpāṇḍaveṣvātatāyinaḥ

75.12

अधः पादतलेनैतानधिष्ठास्यामि भूतले ।
न हि त्वं नाभिजानासि मम विक्रममच्युत

adhaḥ pādatalenaitānadhiṣṭhāsyāmi bhūtale |
na hi tvaṃ nābhijānāsi mama vikramamacyuta

75.13

यथा मया विनिर्जित्य राजानो वशगाः कृताः ।
अथ चेन्मां न जानासि सूर्यस्येवोद्यतः प्रभाम्

yathā mayā vinirjitya rājāno vaśagāḥ kṛtāḥ |
atha cenmāṃ na jānāsi sūryasyevodyataḥ prabhām

75.14

विगाढे युधि संबाधे वेत्स्यसे मां जनार्दन ।
परुषैराक्षिपसि किं व्रणं सूच्येव चानघ

vigāḍhe yudhi saṃbādhe vetsyase māṃ janārdana |
paruṣairākṣipasi kiṃ vraṇaṃ sūcyeva cānagha

75.15

यथामति ब्रवीम्येतद्विद्धि मामधिकं ततः ।
द्रष्टासि युधि संबाधे प्रवृत्ते वैशसेऽहनि

yathāmati bravīmyetadviddhi māmadhikaṃ tataḥ |
draṣṭāsi yudhi saṃbādhe pravṛtte vaiśase'hani

75.16

मया प्रणुन्नान्मातङ्गात्नथिनः सादनस्तथा ।
तथा नरानभिक्रुद्धं निघ्नन्तं क्षत्रियर्षभान्

mayā praṇunnānmātaṅgātnathinaḥ sādanastathā |
tathā narānabhikruddhaṃ nighnantaṃ kṣatriyarṣabhān

75.17

द्रष्टा मां त्वं च लोकश्च विकर्षन्तं वरान्वरान् ।
न मे सीदन्ति गात्राणि न ममोद्वेपते मनः

draṣṭā māṃ tvaṃ ca lokaśca vikarṣantaṃ varānvarān |
na me sīdanti gātrāṇi na mamodvepate manaḥ

75.18

सर्वलोकादभिक्रुद्धान्न भयं विद्यते मम ।
किं तु सौहृदमेवैतत्कृपया मधुसूदन ।
सर्वांस्तितिक्षे संक्लेशान्मा स्म नो भरता नशन्

sarvalokādabhikruddhānna bhayaṃ vidyate mama |
kiṃ tu sauhṛdamevaitatkṛpayā madhusūdana |
sarvāṃstitikṣe saṃkleśānmā sma no bharatā naśan

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)