अनुक्तं यदि ते किञ्चिद्वाचा विदुर विद्यते ।
तन्मे शुश्रूषतो ब्रूहि विचित्राणि हि भाषसे
anuktaṃ yadi te kiñcidvācā vidura vidyate |
tanme śuśrūṣato brūhi vicitrāṇi hi bhāṣase
Udyoga Parva
Chapter 41: Vidura summons the sage Sanatsujata
इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सनत्सुजातपर्वणि एकचत्वारिंशोऽध्यायः ॥
12 verses · 41 of 196
What happens in this chapter
Vidura summons the sage Sanatsujata
Dhritarashtra asks for more. Vidura answers that the ancient, eternal Kumara Sanatsujata taught that there is no death; he will reveal every secret of the heart. Dhritarashtra asks why Vidura himself cannot say it. Vidura replies that he was born of a shudra mother and so will not speak further on this, though he knows the Kumara's eternal teaching; one born a brahmana may speak even of hidden things without blame from the devas. Asked how he may meet that sage in this very body, Vidura fixes his mind on Sanatsujata, who, knowing his thought, appears. Vidura honours him and asks him to resolve a doubt in the king's mind that Vidura may not answer, so that Dhritarashtra may pass beyond all sorrow, gain and loss, age and death.
धृतराष्ट्र उवाच
विदुर उवाच
धृतराष्ट्र कुमारो वै यः पुराणः सनातनः ।
तनत्सुजातः प्रोवाच मृत्युर्नास्तीति भारत
dhṛtarāṣṭra kumāro vai yaḥ purāṇaḥ sanātanaḥ |
tanatsujātaḥ provāca mṛtyurnāstīti bhārata
स ते गुह्यान्प्रकाशांश्च सर्वान्हृदयसंश्रयान् ।
प्रवक्ष्यति महाराज सर्वबुद्धिमतां वरः
sa te guhyānprakāśāṃśca sarvānhṛdayasaṃśrayān |
pravakṣyati mahārāja sarvabuddhimatāṃ varaḥ
धृतराष्ट्र उवाच
किं त्वं न वेद तद्भूयो यन्मे ब्रूयात्सनातनः ।
त्वमेव विदुर ब्रूहि प्रज्ञाशेषोऽस्ति चेत्तव
kiṃ tvaṃ na veda tadbhūyo yanme brūyātsanātanaḥ |
tvameva vidura brūhi prajñāśeṣo'sti cettava
विदुर उवाच
शूद्रयोनावहं जातो नातोऽन्यद्वक्तुमुत्सहे ।
कुमारस्य तु याबुद्धिर्वेद तां शाश्वतीमहम्
śūdrayonāvahaṃ jāto nāto'nyadvaktumutsahe |
kumārasya tu yābuddhirveda tāṃ śāśvatīmaham
ब्राह्मीं हि योनिमापन्नः सगुह्यमपि यो वदेत् ।
न तेन गर्ह्यो देवानां तस्मादेतद्ब्रवीमि ते
brāhmīṃ hi yonimāpannaḥ saguhyamapi yo vadet |
na tena garhyo devānāṃ tasmādetadbravīmi te
धृतराष्ट्र उवाच
ब्रवीहि विदुर त्वं मे पुराणं तं सनातनम् ।
कथमेतेन देहेन स्यादिहैव समागमः
bravīhi vidura tvaṃ me purāṇaṃ taṃ sanātanam |
kathametena dehena syādihaiva samāgamaḥ
वैशंपायन उवाच
चिन्तयामास विदुरस्तभृषिं शंसितव्रतम् ।
स च तच्चिन्तितं ज्ञात्वा दर्शयामास भारत
cintayāmāsa vidurastabhṛṣiṃ śaṃsitavratam |
sa ca taccintitaṃ jñātvā darśayāmāsa bhārata
स चैनं प्रतिजग्राह विधिदृष्टेन कर्मणा ।
सुखोपविष्टं विश्रान्तमथैनं विदुरोऽब्रवीत्
sa cainaṃ pratijagrāha vidhidṛṣṭena karmaṇā |
sukhopaviṣṭaṃ viśrāntamathainaṃ viduro'bravīt
भगवन्संशयः कश्चिद्धृतराष्ट्रस्य मानसः ।
यो न शक्यो मया वक्तुं त्वमस्मै वक्तुमर्हसि
bhagavansaṃśayaḥ kaściddhṛtarāṣṭrasya mānasaḥ |
yo na śakyo mayā vaktuṃ tvamasmai vaktumarhasi
यं श्रत्वाऽयं मनुष्येन्द्रः सर्वदुःखातिगो भवेत्
yaṃ śratvā'yaṃ manuṣyendraḥ sarvaduḥkhātigo bhavet
लाभालाभौ प्रियद्वेष्यौ यथैनं न जरान्तकौ ।
विषहेरन्भयामर्षौ श्रुत्पिपासे मदोद्भवौ ।
अरतिश्चैव तन्द्री च कामक्रोधौ क्षयोदयौ
lābhālābhau priyadveṣyau yathainaṃ na jarāntakau |
viṣaheranbhayāmarṣau śrutpipāse madodbhavau |
aratiścaiva tandrī ca kāmakrodhau kṣayodayau
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)