Udyoga Parva

Chapter 152: The Pandava camp rises beside the Hiranvati

इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि सैन्यनिर्याणपर्वणि द्विपञ्चशदधिकशततमोऽध्यायः ॥

18 verses · 152 of 196

What happens in this chapter

The Pandava camp rises beside the Hiranvati

Yudhishthira chooses level, smooth ground at Kurukshetra with plenty of grass and firewood, keeping clear of cremation grounds, temples, the ashramas of rishis and tirthas, and pitches camp on clean, sacred soil. After resting the animals he moves on with hundreds of thousands of kings. Shri Krishna and Arjuna ride around, scattering Duryodhana's outposts. By the holy river Hiranvati, with good fords and clear water free of mud, Dhrishtadyumna and Krishna lay out the camp, with a moat and guards. Krishna has tents built for every king like the Pandavas' own, rising like vimanas. Mountains of bows, armour, weapons, honey, ghee and resin are heaped up, with elephants in iron mail. Allied kings, keepers of vows and givers of rich dakshina, arrive with their forces.

वैशंपायन उवाच

152.1

ततो देशे समे स्निग्धे प्रभूतयवसेन्धने ।
निवेशयामास तदा सेनां राजा युधिष्ठिरः

tato deśe same snigdhe prabhūtayavasendhane |
niveśayāmāsa tadā senāṃ rājā yudhiṣṭhiraḥ

152.2

परिहृत्य श्मशानानि देवतायतनानि च ।
आश्रमांश्च महर्षीणां तीर्थान्यायतनानि च

parihṛtya śmaśānāni devatāyatanāni ca |
āśramāṃśca maharṣīṇāṃ tīrthānyāyatanāni ca

152.3

मधुरानूषरे देशे शुचौ पुण्ये महामतिः ।
निवेशं कारयामास कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः

madhurānūṣare deśe śucau puṇye mahāmatiḥ |
niveśaṃ kārayāmāsa kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ

152.4

ततश्च पुनरुत्थाय सुखी विश्रान्तवाहनः ।
प्रययौ पृथिवीपालैर्वृतः शतसहस्रशः

tataśca punarutthāya sukhī viśrāntavāhanaḥ |
prayayau pṛthivīpālairvṛtaḥ śatasahasraśaḥ

152.5

विद्राव्य शतशो गुल्मान्धार्तराष्ट्रस्य सैनिकान् ।
पर्यक्रामत्समन्ताच्च पार्थेन सह केशवः

vidrāvya śataśo gulmāndhārtarāṣṭrasya sainikān |
paryakrāmatsamantācca pārthena saha keśavaḥ

152.6

शिबिरं मापयामास धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
सात्यकिश्च रथोदारो युयुधानश्च वीर्यवान्

śibiraṃ māpayāmāsa dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ |
sātyakiśca rathodāro yuyudhānaśca vīryavān

152.7

आसाद्य सरितं पुण्यां कुरुक्षेत्रे हिरण्वतीम् ।
सूपतीर्थां शुचिजलां शर्करापङ्कवर्जिताम्

āsādya saritaṃ puṇyāṃ kurukṣetre hiraṇvatīm |
sūpatīrthāṃ śucijalāṃ śarkarāpaṅkavarjitām

152.8

खानयामास परिखां केशवस्त्रत्र भारत ।
गुप्त्यर्थमपि चादिश्य बलं तत्र न्यवेशयत्

khānayāmāsa parikhāṃ keśavastratra bhārata |
guptyarthamapi cādiśya balaṃ tatra nyaveśayat

152.9

विधिर्यः शिबिरस्यासीत्पाण्डवानां महात्मनाम् ।
तद्विधानि नरेन्द्राणां कारयामास केशवः

vidhiryaḥ śibirasyāsītpāṇḍavānāṃ mahātmanām |
tadvidhāni narendrāṇāṃ kārayāmāsa keśavaḥ

152.10

प्रभूततरकाष्ठानि दुराधर्षतराणि च ।
भक्ष्यभोज्यान्नपानानि शतशोऽथ सहस्रशः

prabhūtatarakāṣṭhāni durādharṣatarāṇi ca |
bhakṣyabhojyānnapānāni śataśo'tha sahasraśaḥ

152.11

शिबिराणि महार्हाणि राज्ञां तत्र पृथक्पृथक् ।
विमानानीव राजेन्द्र निविष्टानि महीतले

śibirāṇi mahārhāṇi rājñāṃ tatra pṛthakpṛthak |
vimānānīva rājendra niviṣṭāni mahītale

152.12

तत्रासञ्शिल्पिनः प्राज्ञाः शतशो दत्तवेतनाः ।
सर्वापकरणैर्युक्ता वैद्याः शास्त्रविशारदाः

tatrāsañśilpinaḥ prājñāḥ śataśo dattavetanāḥ |
sarvāpakaraṇairyuktā vaidyāḥ śāstraviśāradāḥ

152.13

ज्याधनुर्वर्मशस्त्राणां तथैव मधुसर्पिषोः ।
ससर्जरकसपांसूनां राशयः पर्वतोपमाः

jyādhanurvarmaśastrāṇāṃ tathaiva madhusarpiṣoḥ |
sasarjarakasapāṃsūnāṃ rāśayaḥ parvatopamāḥ

152.14

बहूदकं सुयवसं तुषाङ्गारसमन्वितम् ।
शिबिरे शिबिरे राजा सञ्चकार युधिष्ठिरः

bahūdakaṃ suyavasaṃ tuṣāṅgārasamanvitam |
śibire śibire rājā sañcakāra yudhiṣṭhiraḥ

152.15

महायन्त्राणि नाराचास्तोमराणि परश्वधाः ।
धनूंषि कवचादीनि ऋष्टयस्तूणसंयुताः

mahāyantrāṇi nārācāstomarāṇi paraśvadhāḥ |
dhanūṃṣi kavacādīni ṛṣṭayastūṇasaṃyutāḥ

152.16

गजाः कण्टकसन्नाहा लोहवर्मोत्तरच्छदाः ।
दृश्यन्ते तत्र गिर्याभाः सहस्रशतयोधिनः

gajāḥ kaṇṭakasannāhā lohavarmottaracchadāḥ |
dṛśyante tatra giryābhāḥ sahasraśatayodhinaḥ

152.17

निविष्टान्पाण्डवांस्तत्र ज्ञात्वा मित्राणि भारत ।
अभिसस्रुर्यथादेशं सबलाः सहवाहनाः

niviṣṭānpāṇḍavāṃstatra jñātvā mitrāṇi bhārata |
abhisasruryathādeśaṃ sabalāḥ sahavāhanāḥ

152.18

चरितब्रह्मचर्यास्ते सोमपा भूरिदक्षिणाः ।
जयाय पाण्डुपुत्राणां समाजग्मुर्महीक्षितः

caritabrahmacaryāste somapā bhūridakṣiṇāḥ |
jayāya pāṇḍuputrāṇāṃ samājagmurmahīkṣitaḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)