एवमुक्ते तु भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च ।
गान्धार्या धृतराष्ट्रेण न वै मन्दोऽन्वबुद्ध्यत
evamukte tu bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa ca |
gāndhāryā dhṛtarāṣṭreṇa na vai mando'nvabuddhyata
इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि पञ्चाशदधिकशततमोऽध्यायः ॥
20 verses · 150 of 196
Shri Krishna closes his report. Deaf to Bhishma, Drona, Vidura, Gandhari and Dhritarashtra, Duryodhana rose with eyes red with anger and walked out, and the kings followed him, ready to give their lives. He ordered them to march to Kurukshetra that very day, for the moon was in Pushya. Eleven akshauhinis set out with Bhishma at their head, his palm-tree banner shining. Krishna explains his own method: first conciliation, then division of their allies, and he even offered that Duryodhana keep everything and yield just five villages. The wicked man would not give up even that. So Krishna sees only the fourth means, danda, force. The kings have gone to Kurukshetra to their destruction, and without war they will not return the kingdom.
भगवानुवाच
एवमुक्ते तु भीष्मेण द्रोणेन विदुरेण च ।
गान्धार्या धृतराष्ट्रेण न वै मन्दोऽन्वबुद्ध्यत
evamukte tu bhīṣmeṇa droṇena vidureṇa ca |
gāndhāryā dhṛtarāṣṭreṇa na vai mando'nvabuddhyata
अवधूयोत्थितो मन्दः क्रोधसंरक्तलोचनः ।
अन्वद्रवन्त तं पश्चाद्राजानस्त्यक्तजीविताः
avadhūyotthito mandaḥ krodhasaṃraktalocanaḥ |
anvadravanta taṃ paścādrājānastyaktajīvitāḥ
आज्ञापयच्च राज्ञस्तान्पार्थिवान्नष्टचेतसः ।
प्रयात वै कुरुक्षेत्रं पुष्योऽद्येति पुनः पुनः
ājñāpayacca rājñastānpārthivānnaṣṭacetasaḥ |
prayāta vai kurukṣetraṃ puṣyo'dyeti punaḥ punaḥ
ततस्ते पृथिवीपालाः प्रययुः सहसैनिकाः ।
भीष्मं सेनापतिं कृत्वा संहृष्टाः कालचोदिताः
tataste pṛthivīpālāḥ prayayuḥ sahasainikāḥ |
bhīṣmaṃ senāpatiṃ kṛtvā saṃhṛṣṭāḥ kālacoditāḥ
अक्षौहिण्यो दशैका च कौरवाणां समागताः ।
तासां प्रमुखतो भीष्मस्तालकेतुर्व्यरोचत
akṣauhiṇyo daśaikā ca kauravāṇāṃ samāgatāḥ |
tāsāṃ pramukhato bhīṣmastālaketurvyarocata
यदत्र युक्तं प्राप्तं च तद्विधत्स्व विशांपते ।
उक्तं भीष्मेण यद्वाक्यं द्रोणेन विदुरेण च
yadatra yuktaṃ prāptaṃ ca tadvidhatsva viśāṃpate |
uktaṃ bhīṣmeṇa yadvākyaṃ droṇena vidureṇa ca
गान्धार्या धृतराष्ट्रेण समक्षं मम भारत ।
एतत्ते कथितं राजन्यद्वृत्तं कुरुसंसदि
gāndhāryā dhṛtarāṣṭreṇa samakṣaṃ mama bhārata |
etatte kathitaṃ rājanyadvṛttaṃ kurusaṃsadi
साम चादौ प्रयुक्तं मे राजन्सौभ्रात्रमिच्छता ।
अभेदायास्य वंशस्य प्रजानां च विवृद्धये
sāma cādau prayuktaṃ me rājansaubhrātramicchatā |
abhedāyāsya vaṃśasya prajānāṃ ca vivṛddhaye
पुनर्भेदश्च मे युक्तो यदा साम न गृह्यते ।
कर्मानुकीर्तनं चैव देवमानुपसंहितम्
punarbhedaśca me yukto yadā sāma na gṛhyate |
karmānukīrtanaṃ caiva devamānupasaṃhitam
यदा नाद्रियते वाक्यं सामपूर्वं सुयोधनः ।
तदा मया समानीय भेदिताः सर्वपार्थिवाः
yadā nādriyate vākyaṃ sāmapūrvaṃ suyodhanaḥ |
tadā mayā samānīya bheditāḥ sarvapārthivāḥ
अद्भुतानि च घोराणि दारुणानि च भारत ।
अमानुषाणि कर्माणि दर्शितानि मया विभो
adbhutāni ca ghorāṇi dāruṇāni ca bhārata |
amānuṣāṇi karmāṇi darśitāni mayā vibho
निर्भर्त्सयित्वा राज्ञस्तांस्तृणीकृत्य सुयोधनम् ।
राधेयं भीषयित्वा च सौबलं च पुनः पुनः
nirbhartsayitvā rājñastāṃstṛṇīkṛtya suyodhanam |
rādheyaṃ bhīṣayitvā ca saubalaṃ ca punaḥ punaḥ
द्यूततो धार्तराष्ट्राणां निन्दां कृत्वा तथा पुनः ।
भेदयित्वा नृपास्नर्वान्वाग्भिर्मन्त्रेम चासकृत्
dyūtato dhārtarāṣṭrāṇāṃ nindāṃ kṛtvā tathā punaḥ |
bhedayitvā nṛpāsnarvānvāgbhirmantrema cāsakṛt
पुनः सामाभिसंयुक्तं संप्रदानमथाब्रुवम् ।
अभेदात्कुरुवंशस्य कार्ययोगात्तथैव च
punaḥ sāmābhisaṃyuktaṃ saṃpradānamathābruvam |
abhedātkuruvaṃśasya kāryayogāttathaiva ca
ते शूरा धृतराष्ट्रस्य भीष्मस्य विदुरस्य च ।
तिष्ठेयुः पाण्डवाः सर्वे हित्वा मानमधश्चराः
te śūrā dhṛtarāṣṭrasya bhīṣmasya vidurasya ca |
tiṣṭheyuḥ pāṇḍavāḥ sarve hitvā mānamadhaścarāḥ
प्रयच्छन्तु च ते राज्यमनीशास्ते भवन्तु च ।
यथाह राजा गाङ्गेयो विदुरश्च हितं तव
prayacchantu ca te rājyamanīśāste bhavantu ca |
yathāha rājā gāṅgeyo viduraśca hitaṃ tava
सर्वं भवतु ते राज्यं पञ्च ग्रामान्विसर्जय ।
अवश्यं भरणीया हि पितुस्ते राजसत्तम
sarvaṃ bhavatu te rājyaṃ pañca grāmānvisarjaya |
avaśyaṃ bharaṇīyā hi pituste rājasattama
एवमुक्तोऽपि दुष्टात्मा नैव भागं व्यमुञ्चत ।
दण्डं चतुर्थं पश्यामि तेषु पापेषु नान्यथा
evamukto'pi duṣṭātmā naiva bhāgaṃ vyamuñcata |
daṇḍaṃ caturthaṃ paśyāmi teṣu pāpeṣu nānyathā
निर्याताश्च विनाशाय कुरुक्षेत्रं नराधिपाः ।
एतत्ते कथितं राजन्यद्वृत्तं कुरुसंसदि
niryātāśca vināśāya kurukṣetraṃ narādhipāḥ |
etatte kathitaṃ rājanyadvṛttaṃ kurusaṃsadi
न ते राज्यं प्रयच्छन्ति विना युद्धेन पाण्डव ।
विनाशहेतवः सर्वे प्रत्युपस्थितमृत्यवः
na te rājyaṃ prayacchanti vinā yuddhena pāṇḍava |
vināśahetavaḥ sarve pratyupasthitamṛtyavaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)