अनुशिष्टोऽस्मि देवेन गालव ज्ञानयोनिना ।
ब्रूहि कामं तु कां यामि द्रष्टुं प्रथममो दिशम्
anuśiṣṭo'smi devena gālava jñānayoninā |
brūhi kāmaṃ tu kāṃ yāmi draṣṭuṃ prathamamo diśam
इति श्रीमन्महाभारते उद्योगपर्वणि भगवद्यानपर्वणि अष्टाधिकशततमोऽध्यायः ॥
18 verses · 108 of 196
Garuda asks Galava which quarter he should carry him to first: east, south, west or north. He begins with the east. Here the sun rises, the Sadhyas do tapas at twilight, and the two eyes of Dharma rest; it is the door of the day. Here Indra was consecrated king of the Devas, here Surya gave the Yajus, and here Soma, having won his boon, is drunk at the sacrifices. Vasishtha's birth and his end are both linked with this quarter. The rising sun burns the ungrateful and the asuras in his anger. Because all divine work begins here, it is called purva, the first.
सुपर्ण उवाच
अनुशिष्टोऽस्मि देवेन गालव ज्ञानयोनिना ।
ब्रूहि कामं तु कां यामि द्रष्टुं प्रथममो दिशम्
anuśiṣṭo'smi devena gālava jñānayoninā |
brūhi kāmaṃ tu kāṃ yāmi draṣṭuṃ prathamamo diśam
पूर्वां वा दक्षिणां वाहमथवा पश्चिमां दिशम् ।
उत्तरां वा द्विजश्रेष्ठ कुतो गच्छामि गालव
pūrvāṃ vā dakṣiṇāṃ vāhamathavā paścimāṃ diśam |
uttarāṃ vā dvijaśreṣṭha kuto gacchāmi gālava
यस्यामुदयते पूर्वं सर्वलोकप्रभावनः ।
सविता यत्र सन्ध्यायां साध्यानां वर्तते तपः
yasyāmudayate pūrvaṃ sarvalokaprabhāvanaḥ |
savitā yatra sandhyāyāṃ sādhyānāṃ vartate tapaḥ
यस्यां पूर्वं मतिर्जाता यया व्याप्तमिदं जगत् ।
चक्षुषी यत्र धर्मस्य यत्र चैष प्रतिष्ठितः
yasyāṃ pūrvaṃ matirjātā yayā vyāptamidaṃ jagat |
cakṣuṣī yatra dharmasya yatra caiṣa pratiṣṭhitaḥ
कृतं यतो हुतं हव्यं सर्पते सर्वतोदिशम् ॥
एतद्द्वारं द्विजश्रेष्ठ दिवसस्य तथाऽध्वनः
kṛtaṃ yato hutaṃ havyaṃ sarpate sarvatodiśam ||
etaddvāraṃ dvijaśreṣṭha divasasya tathā'dhvanaḥ
अत्र पूर्वं प्रसूता वै दाक्षायण्यः प्रजाः स्त्रियः ।
यस्यां दिशि प्रवृद्धाश्च कश्यपस्यात्मसंभवाः
atra pūrvaṃ prasūtā vai dākṣāyaṇyaḥ prajāḥ striyaḥ |
yasyāṃ diśi pravṛddhāśca kaśyapasyātmasaṃbhavāḥ
अदोमूला सुराणां श्रीर्यत्र शक्रोऽभ्यषिच्यत ।
सुरराज्येन विप्रर्षे देवैश्चात्र तपश्चितम्
adomūlā surāṇāṃ śrīryatra śakro'bhyaṣicyata |
surarājyena viprarṣe devaiścātra tapaścitam
एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मन्पूर्वेत्येषा दिगुच्यते ।
यस्मात्पूर्वतरे काले पूर्वमेवावृतासुरैः
etasmātkāraṇādbrahmanpūrvetyeṣā digucyate |
yasmātpūrvatare kāle pūrvamevāvṛtāsuraiḥ
अत एव च सर्वेषां पूर्वामाशां प्रचक्षते ।
पूर्वं सर्वाणि कार्याणि दैवानि सुखमीप्सता
ata eva ca sarveṣāṃ pūrvāmāśāṃ pracakṣate |
pūrvaṃ sarvāṇi kāryāṇi daivāni sukhamīpsatā
अत्र वेदाञ्जगौ पूर्वं भगवाँल्लोकभावनः ।
अत्रैवोक्ता सवित्रासीत्सावित्री ब्रह्मवादिषु
atra vedāñjagau pūrvaṃ bhagavām̐llokabhāvanaḥ |
atraivoktā savitrāsītsāvitrī brahmavādiṣu
अत्र दत्तानि सूर्येण यजूंषि द्विजसत्तम ।
अत्र लब्धवरः सोमः सुरैः क्रतुषु पीयते
atra dattāni sūryeṇa yajūṃṣi dvijasattama |
atra labdhavaraḥ somaḥ suraiḥ kratuṣu pīyate
अत्र तृप्ता हुतवहाः स्वां योनिमुपभुञ्जते ।
अत्र पातालमाश्रित्य वरुणः श्रियमाप च
atra tṛptā hutavahāḥ svāṃ yonimupabhuñjate |
atra pātālamāśritya varuṇaḥ śriyamāpa ca
अत्र पूर्वं वसिष्ठस्य पौराणस्य द्विजर्षभ ।
सूतिश्चैव प्रतिष्ठा च निधनं च प्रकाशते
atra pūrvaṃ vasiṣṭhasya paurāṇasya dvijarṣabha |
sūtiścaiva pratiṣṭhā ca nidhanaṃ ca prakāśate
ओङ्कारस्यात्र जायन्ते सृतयो दशतीर्दश ।
पिबन्ति मुनयो यत्र हविर्धूमं स्म धूमपाः
oṅkārasyātra jāyante sṛtayo daśatīrdaśa |
pibanti munayo yatra havirdhūmaṃ sma dhūmapāḥ
प्रोक्षिता यत्र बहवो वराहाद्या मृगा वने ।
शक्रेण यज्ञभागार्थे दैवतेषु प्रकल्पिताः
prokṣitā yatra bahavo varāhādyā mṛgā vane |
śakreṇa yajñabhāgārthe daivateṣu prakalpitāḥ
अत्राहिताः कृतघ्नाश्च मानुषाश्चासुराश्च ये ।
उदयंस्तान्हि सर्वान्वै क्रोधाद्धन्ति विभावसुः
atrāhitāḥ kṛtaghnāśca mānuṣāścāsurāśca ye |
udayaṃstānhi sarvānvai krodhāddhanti vibhāvasuḥ
एतद्द्वारं त्रिलोकस्य स्वर्गस्य च सुखस्य च ।
एष पूर्वो दिशां भागो विशावोऽत्र यदीच्छसि
etaddvāraṃ trilokasya svargasya ca sukhasya ca |
eṣa pūrvo diśāṃ bhāgo viśāvo'tra yadīcchasi
प्रियं कार्यं हि मे तस्य यस्यास्मि वचने स्थितः ।
ब्रूहि गालव यास्यामि शृणु चाप्यपरां दिशम्
priyaṃ kāryaṃ hi me tasya yasyāsmi vacane sthitaḥ |
brūhi gālava yāsyāmi śṛṇu cāpyaparāṃ diśam
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)