Chapter 348: Narayana foretells his avatars to Narada

नारदः परिप्रपच्छ भगवन्तं जनार्दनम् ।
एकार्णवे महाघोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे ।

nāradaḥ pariprapaccha bhagavantaṃ janārdanam |
ekārṇave mahāghore naṣṭe sthāvarajaṅgame |

शृणु नारद तत्वेन प्रादुर्भावान्महामुने ।
मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोऽथ वामनः ।
रामो रामश्च रामश्च कुद्धः कल्कीति ते दश

śṛṇu nārada tatvena prādurbhāvānmahāmune |
matsyaḥ kūrmo varāhaśca narasiṃho'tha vāmanaḥ |
rāmo rāmaśca rāmaśca kuddhaḥ kalkīti te daśa

पूर्वं मीनो भविष्यामि स्थापयिष्याम्यहं प्रजाः ।
लोकान्वै धारयिष्यामि मज्जमानान्महार्णवे

pūrvaṃ mīno bhaviṣyāmi sthāpayiṣyāmyahaṃ prajāḥ |
lokānvai dhārayiṣyāmi majjamānānmahārṇave

द्वितीयः कूर्मरूपो मे हेमकूटनिभः स्मृतः ।
मन्दरं धारयिष्यामि अमृतार्थं द्विजोत्तम

dvitīyaḥ kūrmarūpo me hemakūṭanibhaḥ smṛtaḥ |
mandaraṃ dhārayiṣyāmi amṛtārthaṃ dvijottama

मप्रां महार्णवे घोरे भाराक्रान्तां भुवं पुनः ।
ततो बलादहं विद्वन्सर्वभूतहिताय वै

maprāṃ mahārṇave ghore bhārākrāntāṃ bhuvaṃ punaḥ |
tato balādahaṃ vidvansarvabhūtahitāya vai

सत्वैराक्रान्तसर्वाङ्गां नष्टां सागरमेखलाम् ।
आनयिष्यामि स्वं स्थानं वाराहं रूपमास्थितः ।
हिरण्याक्षं हनिष्यामि दैतेयं बलगर्वितम्

satvairākrāntasarvāṅgāṃ naṣṭāṃ sāgaramekhalām |
ānayiṣyāmi svaṃ sthānaṃ vārāhaṃ rūpamāsthitaḥ |
hiraṇyākṣaṃ haniṣyāmi daiteyaṃ balagarvitam

नारसिंहं वषुः कृत्वा हिरण्यकशिषुं पुनः ।
सुरकार्ये हनिष्यामि यज्ञघ्नं दितिनन्दनम्

nārasiṃhaṃ vaṣuḥ kṛtvā hiraṇyakaśiṣuṃ punaḥ |
surakārye haniṣyāmi yajñaghnaṃ ditinandanam

विरोचनस्य बलवान्बलिः पुत्रो महासुरः ।
अवध्यः सर्वलोकानां सदेवासुररक्षसाम् ।
भविष्यति स शक्रं च स्वराज्याच्च्यावयिष्यति

virocanasya balavānbaliḥ putro mahāsuraḥ |
avadhyaḥ sarvalokānāṃ sadevāsurarakṣasām |
bhaviṣyati sa śakraṃ ca svarājyāccyāvayiṣyati

त्रैलोक्येऽपहृते तेन विमुखे च शचीपतौ ।
अदित्यां द्वादशः पुत्रः संभविष्यामि कश्यपान्

trailokye'pahṛte tena vimukhe ca śacīpatau |
adityāṃ dvādaśaḥ putraḥ saṃbhaviṣyāmi kaśyapān

वटुर्गत्वा यज्ञसदः स्तूयमानो द्विजोत्तमैः ।
यज्ञस्तुतिं करिष्यामि श्रुत्वा प्रीतो भवेद्वलिः

vaṭurgatvā yajñasadaḥ stūyamāno dvijottamaiḥ |
yajñastutiṃ kariṣyāmi śrutvā prīto bhavedvaliḥ

किमिच्छसि वटो ब्रूहीत्युक्तो याचे महद्वरम् ।
दीयतां त्रिपदीमात्रमिति याचे महाऽऽसुरम्

kimicchasi vaṭo brūhītyukto yāce mahadvaram |
dīyatāṃ tripadīmātramiti yāce mahā''suram

स दद्यान्मयि संप्रीतः प्रतिषिद्धश्च मन्त्रिभिः ।
यावज्जलं हस्तगतं त्रिभिर्विक्रमणैर्युतम्

sa dadyānmayi saṃprītaḥ pratiṣiddhaśca mantribhiḥ |
yāvajjalaṃ hastagataṃ tribhirvikramaṇairyutam

ततो राज्यं प्रदास्यामि शक्रायामिततेजसे ।
देवताः स्थापयिष्यामि स्वस्वस्थानेषु नारद

tato rājyaṃ pradāsyāmi śakrāyāmitatejase |
devatāḥ sthāpayiṣyāmi svasvasthāneṣu nārada

बलिं चैव करिष्यामि पातालतलवासिनम् ।
दानवं च बलिश्रेष्ठमबध्यं सर्वदैवतैः

baliṃ caiva kariṣyāmi pātālatalavāsinam |
dānavaṃ ca baliśreṣṭhamabadhyaṃ sarvadaivataiḥ

त्रेतायुगे भविष्यामि रामो भृगुकुलोद्वहः ।
क्षत्रं चोत्सादयिष्यामि समृद्धबलवाहनम्

tretāyuge bhaviṣyāmi rāmo bhṛgukulodvahaḥ |
kṣatraṃ cotsādayiṣyāmi samṛddhabalavāhanam

संधौ तु समनुप्राप्ते त्रेतायां द्वापरस्य च ।
रामो दाशरथिर्भूत्वा भविष्यामि जगत्पतिः

saṃdhau tu samanuprāpte tretāyāṃ dvāparasya ca |
rāmo dāśarathirbhūtvā bhaviṣyāmi jagatpatiḥ

त्रितोपघाताद्वैरूप्यमेकतोऽथ द्वितस्तथा ।
प्राप्स्येते वानरत्वं हि प्रजापतिसुतावृषी

tritopaghātādvairūpyamekato'tha dvitastathā |
prāpsyete vānaratvaṃ hi prajāpatisutāvṛṣī

तयोर्ये त्वन्वये जाता भविष्यन्ति वनौकसः ।
महाबला महावीर्याः शक्रतुल्यपराक्रमाः ।

tayorye tvanvaye jātā bhaviṣyanti vanaukasaḥ |
mahābalā mahāvīryāḥ śakratulyaparākramāḥ |

ते सहाया भविष्यन्ति सुरकार्ये मम द्विज ॥
ततो रक्षःपतिं घोरं पुलस्त्यकुलपांसनम् ।
हनिष्ये रावणं रौद्रं सगणं लोककण्टकम्

te sahāyā bhaviṣyanti surakārye mama dvija ||
tato rakṣaḥpatiṃ ghoraṃ pulastyakulapāṃsanam |
haniṣye rāvaṇaṃ raudraṃ sagaṇaṃ lokakaṇṭakam

विभीषणाय दास्यामि राज्यं तस्य यथाक्रमम्
अयोध्यावासिनः सर्वान्नेष्येऽहं लोकमव्ययम्

vibhīṣaṇāya dāsyāmi rājyaṃ tasya yathākramam
ayodhyāvāsinaḥ sarvānneṣye'haṃ lokamavyayam

द्वापरस्य कलेश्चैव संधौ पार्यवसानिके ।
प्रादुर्भावः कंसहेतोर्मथुरायां भविष्यति

dvāparasya kaleścaiva saṃdhau pāryavasānike |
prādurbhāvaḥ kaṃsahetormathurāyāṃ bhaviṣyati

तत्राहं दानवान्हत्वा सुबहून्देवकण्टकान् ।
कुशस्थलीं करिष्यासि निवासं द्वारकां पुरीम्

tatrāhaṃ dānavānhatvā subahūndevakaṇṭakān |
kuśasthalīṃ kariṣyāsi nivāsaṃ dvārakāṃ purīm

वसानस्तत्र वै पुर्यामदितेर्विप्रियंकरम् ।
हनिष्ये नरकं भौमं मुरं पीठं च दानवम्

vasānastatra vai puryāmaditervipriyaṃkaram |
haniṣye narakaṃ bhaumaṃ muraṃ pīṭhaṃ ca dānavam

प्राग्ज्योतिषं पुरं रम्यं नानाधनसमन्वितम् ।
कुशस्थलीं नष्यिष्यामि हत्वा वै दानवोत्तमान्

prāgjyotiṣaṃ puraṃ ramyaṃ nānādhanasamanvitam |
kuśasthalīṃ naṣyiṣyāmi hatvā vai dānavottamān

कृकलास भूतं च नृगं मोचयिष्ये च वै पुनः

kṛkalāsa bhūtaṃ ca nṛgaṃ mocayiṣye ca vai punaḥ

तत्र पौत्रनिमित्तेन गत्वा वै शोणितं पुरम् ।
वाणस्य च पुरं गत्वा करिष्ये कदनं महत्

tatra pautranimittena gatvā vai śoṇitaṃ puram |
vāṇasya ca puraṃ gatvā kariṣye kadanaṃ mahat

शंकरं रमहासेनं बाणप्रियहिते रतम् ।
पराजेष्याम्यथोद्युक्तौ देवौ लोकनमस्कृतौ

śaṃkaraṃ ramahāsenaṃ bāṇapriyahite ratam |
parājeṣyāmyathodyuktau devau lokanamaskṛtau

ततः सुतं बलेर्जित्वा बाणं बाहुसहस्त्रिणम् ।
विनाशयिष्यामि ततः सर्वान्सौभनिवासिनः

tataḥ sutaṃ balerjitvā bāṇaṃ bāhusahastriṇam |
vināśayiṣyāmi tataḥ sarvānsaubhanivāsinaḥ

यः कालयवनः ख्यातो गर्गतेजोभिसंवृतः ।
भविष्यति वधस्तस्य मत्त एव द्विजोत्तम

yaḥ kālayavanaḥ khyāto gargatejobhisaṃvṛtaḥ |
bhaviṣyati vadhastasya matta eva dvijottama

कंसं केशिं तथाक्रूरमरिष्टं च महासुरम् ।
चाणूरं च महावीर्यं मुष्टिकं च महाबलम्

kaṃsaṃ keśiṃ tathākrūramariṣṭaṃ ca mahāsuram |
cāṇūraṃ ca mahāvīryaṃ muṣṭikaṃ ca mahābalam

प्रलम्बं धेनुकं चैव अरिष्टं वृषरूपिणम् ।
कालीयं च वशे कृत्वा यमुनाया महाह्रदे

pralambaṃ dhenukaṃ caiva ariṣṭaṃ vṛṣarūpiṇam |
kālīyaṃ ca vaśe kṛtvā yamunāyā mahāhrade

गोकुलेषु ततः पश्चाद्भवार्थे तु महागिरिम् ।
सप्तरात्रं धरिष्यामि वर्षमाणे तु वासवे

gokuleṣu tataḥ paścādbhavārthe tu mahāgirim |
saptarātraṃ dhariṣyāmi varṣamāṇe tu vāsave

अपक्रान्ते ततो वर्षे गिरिमूर्ध्निं व्यवस्थितः ।
इन्द्रेण सह संवादं करिष्यामि तदा द्विज ।
लघ्वाच्छिद्य धनं सर्वं वासुदेवं च पौण्ड्रकम्

apakrānte tato varṣe girimūrdhniṃ vyavasthitaḥ |
indreṇa saha saṃvādaṃ kariṣyāmi tadā dvija |
laghvācchidya dhanaṃ sarvaṃ vāsudevaṃ ca pauṇḍrakam

जरासन्धश्च बलवान्सर्वराजविरोधनः
भविष्यत्यसुरः स्फीतो भूमिपालो गिरिव्रजे

jarāsandhaśca balavānsarvarājavirodhanaḥ
bhaviṣyatyasuraḥ sphīto bhūmipālo girivraje

मम बुद्धिपरिस्पन्दाद्वधस्तस्य भविष्यति ।
शिशुपालं वधिष्यामि यज्ञे धर्मसुतस्य वै

mama buddhiparispandādvadhastasya bhaviṣyati |
śiśupālaṃ vadhiṣyāmi yajñe dharmasutasya vai

दुर्योधनापराधेन युधिष्ठिरगुणेन च ।
समागतेषु बलिषु पृथिव्यां सर्वराजसु

duryodhanāparādhena yudhiṣṭhiraguṇena ca |
samāgateṣu baliṣu pṛthivyāṃ sarvarājasu

वासविः सुसहायो वै मम त्वेको भविष्यति ।
युधिष्ठिरं स्थापयिष्ये स्वराज्ये भ्रातृभिः सह

vāsaviḥ susahāyo vai mama tveko bhaviṣyati |
yudhiṣṭhiraṃ sthāpayiṣye svarājye bhrātṛbhiḥ saha

एवं लोका वदिष्यन्ति नरनारायणावृषी ।
उद्युक्तौ दहतः क्षत्रं लोककार्यार्थमीश्वरौ

evaṃ lokā vadiṣyanti naranārāyaṇāvṛṣī |
udyuktau dahataḥ kṣatraṃ lokakāryārthamīśvarau

शस्त्रैर्निपतिताः सर्वे नृपा यास्यन्ति वै दिवम्

śastrairnipatitāḥ sarve nṛpā yāsyanti vai divam

कृत्वा भारावतरणं वसुधाया यथेप्सितम् ।
सर्वसात्वतमुख्यानां द्वारकायाश्च सत्तम

kṛtvā bhārāvataraṇaṃ vasudhāyā yathepsitam |
sarvasātvatamukhyānāṃ dvārakāyāśca sattama

करिष्ये प्रलयं घोरमात्मज्ञानाभिसंश्रयः ।
द्वारकामात्मसात्कृत्वा समुद्रं गमयाम्यहम्

kariṣye pralayaṃ ghoramātmajñānābhisaṃśrayaḥ |
dvārakāmātmasātkṛtvā samudraṃ gamayāmyaham

ततः कलियुगस्यादौ द्विजराजतरुं श्रितः ।
भीषया मागधेनैव धर्मराजगृहे वसन्

tataḥ kaliyugasyādau dvijarājataruṃ śritaḥ |
bhīṣayā māgadhenaiva dharmarājagṛhe vasan

काषायवस्रसंवीतो मुण्डितः शुक्लदन्तवान् ।
शुद्धोदनसुतो बुद्धो मोहयिष्यामि मानवान्

kāṣāyavasrasaṃvīto muṇḍitaḥ śukladantavān |
śuddhodanasuto buddho mohayiṣyāmi mānavān

शूद्राः सुद्धेषु भुज्यन्ते मयि बुद्धत्वमागते ।
भविष्यन्ति नराः सर्वे बुद्धाः काषायसंवृताः

śūdrāḥ suddheṣu bhujyante mayi buddhatvamāgate |
bhaviṣyanti narāḥ sarve buddhāḥ kāṣāyasaṃvṛtāḥ

अनध्याया भविष्यन्ति विप्रा यागविवर्जिताः ।
अग्निहोत्राणि सीदन्ति गुरुपूजा च नश्यति

anadhyāyā bhaviṣyanti viprā yāgavivarjitāḥ |
agnihotrāṇi sīdanti gurupūjā ca naśyati

न शृण्वन्ति पितुः पुत्रा न स्नुषा नैव भ्रातरः ।
न पौत्रा न कलत्रा वा वर्तन्तेऽप्यधमोत्तमाः

na śṛṇvanti pituḥ putrā na snuṣā naiva bhrātaraḥ |
na pautrā na kalatrā vā vartante'pyadhamottamāḥ

एवंभूतं जगत्सर्वं श्रुतिस्मृतिविवर्जितम् ।
भविष्यति कलौ पूर्णे ह्यशुद्धो धर्मसंकरः

evaṃbhūtaṃ jagatsarvaṃ śrutismṛtivivarjitam |
bhaviṣyati kalau pūrṇe hyaśuddho dharmasaṃkaraḥ

तेषां सकाशाद्धर्मज्ञा देवब्रह्मविदो नराः ।
भविष्यन्ति ह्यशुद्धाश्च न्यायच्छलविभाषिणः

teṣāṃ sakāśāddharmajñā devabrahmavido narāḥ |
bhaviṣyanti hyaśuddhāśca nyāyacchalavibhāṣiṇaḥ

ये नष्टधर्मश्रोतारस्ते समाः पापनिश्चये ।
तस्मादेता न संभाष्या न स्पृश्या च हितार्थिभिः ।
उपवासत्रयं कुर्यात्तत्संसर्गविशुद्धये

ye naṣṭadharmaśrotāraste samāḥ pāpaniścaye |
tasmādetā na saṃbhāṣyā na spṛśyā ca hitārthibhiḥ |
upavāsatrayaṃ kuryāttatsaṃsargaviśuddhaye

ततः कलियुगस्यान्ते ब्राह्मणो हरिपिङ्गलः ।
कल्किर्विष्णुयशः पुत्रो याज्ञवल्क्यः पुरोहितः

tataḥ kaliyugasyānte brāhmaṇo haripiṅgalaḥ |
kalkirviṣṇuyaśaḥ putro yājñavalkyaḥ purohitaḥ

तस्मिन्नाशे वनग्रामे तिष्ठेत्सोन्नासिमो हयः ।
सहया ब्राह्मणाः सर्वे तैरहं सहितः पुनः ।
म्लेच्छानुत्सादयिष्यामि पाषण्‍डांश्चैव सर्वशः

tasminnāśe vanagrāme tiṣṭhetsonnāsimo hayaḥ |
sahayā brāhmaṇāḥ sarve tairahaṃ sahitaḥ punaḥ |
mlecchānutsādayiṣyāmi pāṣaṇ‍ḍāṃścaiva sarvaśaḥ

पाषण्डश्च कलौ तत्र माययैव विनश्यते ।
पाषण्‍डकांश्चैव हत्वा तत्रान्तं प्रलये ह्यहम्

pāṣaṇḍaśca kalau tatra māyayaiva vinaśyate |
pāṣaṇ‍ḍakāṃścaiva hatvā tatrāntaṃ pralaye hyaham

ततः पश्चाद्भविष्यामि यज्ञेषु निरतः सदा ।
राज्यं प्रशासति पुनः कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरे

tataḥ paścādbhaviṣyāmi yajñeṣu nirataḥ sadā |
rājyaṃ praśāsati punaḥ kuntīputra yudhiṣṭhire

कर्माण्यपरिमेयानि चतुर्मूर्तिधरो ह्यहम् ।
कृत्वा लोकान्गमिष्यामि स्वानहं ब्रह्मसत्कृतान्

karmāṇyaparimeyāni caturmūrtidharo hyaham |
kṛtvā lokāngamiṣyāmi svānahaṃ brahmasatkṛtān

हंसः कूर्मश्च मत्स्यश्च प्रादुर्भावा द्विजोत्तम ।
वराहो नरसिंहश्च वामनो राम एव च ।
रामो दाशरथिश्चैव सात्वतः कल्किरेव च

haṃsaḥ kūrmaśca matsyaśca prādurbhāvā dvijottama |
varāho narasiṃhaśca vāmano rāma eva ca |
rāmo dāśarathiścaiva sātvataḥ kalkireva ca

यदा वेदश्रुतिर्नष्टा मया प्रत्याहृता पुनः ।
सर्वदाः सश्रुतीकाश्च कृताः पूर्वं कृते युगे

yadā vedaśrutirnaṣṭā mayā pratyāhṛtā punaḥ |
sarvadāḥ saśrutīkāśca kṛtāḥ pūrvaṃ kṛte yuge

अतिक्रान्ताः पुराणेषु श्रुतास्ते यदि वा क्वचित् ।
अतिक्रान्ताश्च बहवः प्रादुर्भावा ममोत्तमाः

atikrāntāḥ purāṇeṣu śrutāste yadi vā kvacit |
atikrāntāśca bahavaḥ prādurbhāvā mamottamāḥ

लोककार्याणि कृत्वा च पुनः स्वां प्रकृतिं गताः ।
न ह्येतद्ब्रह्मणा प्राप्तमीदृशं मम दर्शनम्

lokakāryāṇi kṛtvā ca punaḥ svāṃ prakṛtiṃ gatāḥ |
na hyetadbrahmaṇā prāptamīdṛśaṃ mama darśanam

यत्त्वया प्राप्तमद्येह एकान्तगतबुद्धिना ।
एतत्ते सर्वमाख्यातं ब्रह्मन्भक्तिमतो मया ।
पुराणं च भविष्यं च सरहस्यं च सत्तम

yattvayā prāptamadyeha ekāntagatabuddhinā |
etatte sarvamākhyātaṃ brahmanbhaktimato mayā |
purāṇaṃ ca bhaviṣyaṃ ca sarahasyaṃ ca sattama

एवं स भगवान्देवो विश्वमूर्तिधरोऽव्ययः ।
एतावदुक्त्वा वचनं तत्रैवान्तर्दधे पुनः

evaṃ sa bhagavāndevo viśvamūrtidharo'vyayaḥ |
etāvaduktvā vacanaṃ tatraivāntardadhe punaḥ

नारदोऽपि महातेजाः प्राप्यानुग्रहमीप्सितम् ।
नरनारायणौ द्रष्टुं बदर्याश्रममाद्रवत्

nārado'pi mahātejāḥ prāpyānugrahamīpsitam |
naranārāyaṇau draṣṭuṃ badaryāśramamādravat

इदं महोपनिषदं चतुर्वेदसमन्वितम् ।
सांख्ययोगकृतं तेन पञ्चरात्रानुशब्दितम्

idaṃ mahopaniṣadaṃ caturvedasamanvitam |
sāṃkhyayogakṛtaṃ tena pañcarātrānuśabditam

नारायंणमुखोदीतं नारदोऽश्रावयत्पुनः ।
ब्रह्मणः सदने तात यथादृष्टं यथाश्रुतम्

nārāyaṃṇamukhodītaṃ nārado'śrāvayatpunaḥ |
brahmaṇaḥ sadane tāta yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam

एतदाश्चर्यभूतं हि माहात्म्यं तस्य धीमतः ।
किं वै ब्रह्मा न जानीते यतः शुश्राव नारदात्

etadāścaryabhūtaṃ hi māhātmyaṃ tasya dhīmataḥ |
kiṃ vai brahmā na jānīte yataḥ śuśrāva nāradāt

पितामहोऽपि भगवांस्तस्माद्देवादनन्तरः ।
कथं स न विजानीयात्प्रभावममितौजसः

pitāmaho'pi bhagavāṃstasmāddevādanantaraḥ |
kathaṃ sa na vijānīyātprabhāvamamitaujasaḥ

महाकल्पसहस्राणि महाकल्पशतानि च ।
समतीतानि राजेन्द्र सर्गाश्च प्रलयाश्च ह

mahākalpasahasrāṇi mahākalpaśatāni ca |
samatītāni rājendra sargāśca pralayāśca ha

सर्गस्यादौ स्मृतो ब्रह्मा प्रजासर्गकरः प्रभुः ।
जानाति देवप्रवरं भूयश्चातोधिकं नृप ।
परमात्मानमीशानमात्मनः प्रभवं तथा

sargasyādau smṛto brahmā prajāsargakaraḥ prabhuḥ |
jānāti devapravaraṃ bhūyaścātodhikaṃ nṛpa |
paramātmānamīśānamātmanaḥ prabhavaṃ tathā

ये त्वन्ये ब्रह्मसदने सिद्धसङ्घाः समागताः ।
तेभ्यस्तच्छ्रावयामास पुराणं वेदसंमितम्

ye tvanye brahmasadane siddhasaṅghāḥ samāgatāḥ |
tebhyastacchrāvayāmāsa purāṇaṃ vedasaṃmitam

अष्टाविंशत्सहस्राणि ऋषीणां भावितात्मनाम् ।
आत्मानुगामिनां ब्रह्मा श्रावयामास तत्वतः ।
एवं पुरा प्राप्तमिदं भानुना मुनिभाषितम्

aṣṭāviṃśatsahasrāṇi ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |
ātmānugāmināṃ brahmā śrāvayāmāsa tatvataḥ |
evaṃ purā prāptamidaṃ bhānunā munibhāṣitam

वर्षषष्टिसहस्राणि षष्टिवर्षशतानि च ।
सूर्यस्य तपतो लोकान्निर्मिता ये पुरःसराः ।
तेषामकथयत्सूर्यः सर्वेषां भावितात्मनाम्

varṣaṣaṣṭisahasrāṇi ṣaṣṭivarṣaśatāni ca |
sūryasya tapato lokānnirmitā ye puraḥsarāḥ |
teṣāmakathayatsūryaḥ sarveṣāṃ bhāvitātmanām

सूर्यानुगामिभिस्तात ऋषिभिस्तैर्महात्मभिः ।
मेरौ समागता देवाः श्राविताश्चेदनुत्तमम्

sūryānugāmibhistāta ṛṣibhistairmahātmabhiḥ |
merau samāgatā devāḥ śrāvitāścedanuttamam

देवानां तु सकाशाद्वै ततः श्रुत्वाऽसितो द्विजः ।
श्रावयामास राजेन्द्र पितॄन्वै मुनिसत्तमः

devānāṃ tu sakāśādvai tataḥ śrutvā'sito dvijaḥ |
śrāvayāmāsa rājendra pitṝnvai munisattamaḥ

मम चापि पिता तात कथयामास शंतनुः ।
ततो मयापि श्रुत्वा च कीर्तितं तव भारत

mama cāpi pitā tāta kathayāmāsa śaṃtanuḥ |
tato mayāpi śrutvā ca kīrtitaṃ tava bhārata

सुरैर्वा मुनिभिर्वापि पुराणं यैरिदं श्रुतम् ।
सर्वे ते परमात्मानं पूजयन्ते समन्ततः

surairvā munibhirvāpi purāṇaṃ yairidaṃ śrutam |
sarve te paramātmānaṃ pūjayante samantataḥ

इदमाख्यानमार्षेयं पारम्पर्यागतं नृप ।
नावासुदेवभक्ताय त्वया देयं कथंचन

idamākhyānamārṣeyaṃ pāramparyāgataṃ nṛpa |
nāvāsudevabhaktāya tvayā deyaṃ kathaṃcana

आख्यानमुत्तमं चेदं श्रावयेद्यः सदा नृप ।
तदैव मनुजो भक्तः शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
प्राप्नुयादचिराद्राजन्विष्णुलोकं च शाश्वतम्

ākhyānamuttamaṃ cedaṃ śrāvayedyaḥ sadā nṛpa |
tadaiva manujo bhaktaḥ śucirbhūtvā samāhitaḥ |
prāpnuyādacirādrājanviṣṇulokaṃ ca śāśvatam

मत्तोन्यानि च ते राजन्नुपाख्यानशतानि वै ।
यानि श्रुतानि सर्वाणि तेषां सारोयमुद्धृतः

mattonyāni ca te rājannupākhyānaśatāni vai |
yāni śrutāni sarvāṇi teṣāṃ sāroyamuddhṛtaḥ

सुरासुरैर्यथा राजन्निर्मथ्यामृतमुद्धृतम् ।
एवमेतत्पुरा विप्रैः कथामृतमिहोद्धृतम्

surāsurairyathā rājannirmathyāmṛtamuddhṛtam |
evametatpurā vipraiḥ kathāmṛtamihoddhṛtam

यश्चेदं पठते नित्यं यश्चेदं शृणुयान्नरः ।
एकान्तभावोपगत एकान्ते सुसमाहितः

yaścedaṃ paṭhate nityaṃ yaścedaṃ śṛṇuyānnaraḥ |
ekāntabhāvopagata ekānte susamāhitaḥ

प्राप्य श्वेतं महाद्वीपं भूत्वा चन्द्रप्रभो नरः ।
स सहस्रार्चिपं देवं प्रविशेन्नात्र संशयः

prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ bhūtvā candraprabho naraḥ |
sa sahasrārcipaṃ devaṃ praviśennātra saṃśayaḥ

मुच्येदार्तस्तथा रोगाच्छ्रुत्वेमामादितः कथाम् ।
जिज्ञासुर्लभते कामान्भक्तो भक्तगतिं व्रजेत्

mucyedārtastathā rogācchrutvemāmāditaḥ kathām |
jijñāsurlabhate kāmānbhakto bhaktagatiṃ vrajet

त्वयापि सततं राजत्रभ्यर्च्यः पुरुषोत्तमः ।
स हि माता पिता चैव कृत्स्नस्य जगतो गुरुः

tvayāpi satataṃ rājatrabhyarcyaḥ puruṣottamaḥ |
sa hi mātā pitā caiva kṛtsnasya jagato guruḥ

ब्रह्मण्यदेवो भगवान्प्रीयतां ते सनातनः ।
युधिष्ठिर महाबाहो महाबुद्धिर्जनार्दनः

brahmaṇyadevo bhagavānprīyatāṃ te sanātanaḥ |
yudhiṣṭhira mahābāho mahābuddhirjanārdanaḥ

श्रुत्वैतदाख्यानवरं धर्मराड्‌जनमेजय ।
भ्रातरश्चास्य ते सर्वे नारायणपराभवन्

śrutvaitadākhyānavaraṃ dharmarāḍ‌janamejaya |
bhrātaraścāsya te sarve nārāyaṇaparābhavan

जितं भगवता तेन पुरुषेणेति भारत ।
नित्यं जप्यपरा भूत्वा सारस्वतमुदीरयन्

jitaṃ bhagavatā tena puruṣeṇeti bhārata |
nityaṃ japyaparā bhūtvā sārasvatamudīrayan

यो ह्यस्माकं गुरुः श्रेष्ठः कृष्णद्वैपायनो मुनिः ।
जगौ परमकं जप्यं नारायणमुदीरयन्

yo hyasmākaṃ guruḥ śreṣṭhaḥ kṛṣṇadvaipāyano muniḥ |
jagau paramakaṃ japyaṃ nārāyaṇamudīrayan

गत्वान्तरिक्षात्सततं क्षीरोदममृताशयम् ।
पूजयित्वा च देवेशं पुनरायात्स्वगाश्रमम्

gatvāntarikṣātsatataṃ kṣīrodamamṛtāśayam |
pūjayitvā ca deveśaṃ punarāyātsvagāśramam

एतत्ते सर्वमाख्यातं नारदोक्तं मयेरितम् ।
पारम्पर्यागतं ह्येतत्पित्रा मे कथितं पुरा

etatte sarvamākhyātaṃ nāradoktaṃ mayeritam |
pāramparyāgataṃ hyetatpitrā me kathitaṃ purā

एतत्ते सर्वमाख्यातं वैशंपायनकीर्तितम् ।
जनमेजयेन तच्छ्रुत्वा कृतं सम्यग्यथाविधि

etatte sarvamākhyātaṃ vaiśaṃpāyanakīrtitam |
janamejayena tacchrutvā kṛtaṃ samyagyathāvidhi

यूयं हि तप्ततपसः सर्वे च चरितव्रताः ।
शौनकस्य महासत्रं प्राप्ताः सर्वे द्विजोत्तमाः ।

yūyaṃ hi taptatapasaḥ sarve ca caritavratāḥ |
śaunakasya mahāsatraṃ prāptāḥ sarve dvijottamāḥ |

यजध्वं सुहुतैर्यज्ञैः शाश्वतं परमेश्वरम् ।
पारम्पर्यागतं ह्येतत्पित्रा मे कथितं पुरा

yajadhvaṃ suhutairyajñaiḥ śāśvataṃ parameśvaram |
pāramparyāgataṃ hyetatpitrā me kathitaṃ purā