Chapter 347: Narayana shows Narada his universal form

एवं स्तुतः स भगवान् गुह्यैस्तथ्यैश्च नामभिः ।
भगवान्विश्वसृक्सिंहः सर्वमूर्तिमयः प्रभुः ।
दर्शयामास मुनये रूपं तत्परमं हरिः

evaṃ stutaḥ sa bhagavān guhyaistathyaiśca nāmabhiḥ |
bhagavānviśvasṛksiṃhaḥ sarvamūrtimayaḥ prabhuḥ |
darśayāmāsa munaye rūpaṃ tatparamaṃ hariḥ

किंचिच्चन्द्राद्विशुद्धात्मा किंचिच्चन्द्राद्विशेषवान् ।
कृशानुवर्णः किंचिच्च किंचिद्धिष्ण्याकृतिः प्रभुः

kiṃciccandrādviśuddhātmā kiṃciccandrādviśeṣavān |
kṛśānuvarṇaḥ kiṃcicca kiṃciddhiṣṇyākṛtiḥ prabhuḥ

शुकपत्रनिभः किंचित्किंचित्स्फटिकसन्निभः ।
नीलाञ्जनचयप्रख्यो जातरूपप्रभः क्वचित्

śukapatranibhaḥ kiṃcitkiṃcitsphaṭikasannibhaḥ |
nīlāñjanacayaprakhyo jātarūpaprabhaḥ kvacit

प्रबालाङ्कुरवर्णश्च श्वेतवर्णस्तथा क्वचित् ।
क्वचित्सुवर्णवर्णाभो वैदूर्यसदृशः क्वचित्

prabālāṅkuravarṇaśca śvetavarṇastathā kvacit |
kvacitsuvarṇavarṇābho vaidūryasadṛśaḥ kvacit

नीलवैर्दूर्यसदृश इन्द्रनीलनिभः क्वचित् ।
मयूरग्रीववर्णाभो मुक्ताहारनिभः क्वचित्

nīlavairdūryasadṛśa indranīlanibhaḥ kvacit |
mayūragrīvavarṇābho muktāhāranibhaḥ kvacit

एतान्बहुधान्वर्णान्रूपैर्बिभ्रत्सनातनः ।
सहस्रनयनः श्रीमाञ्छतशीर्षः सहस्रपात्

etānbahudhānvarṇānrūpairbibhratsanātanaḥ |
sahasranayanaḥ śrīmāñchataśīrṣaḥ sahasrapāt

सहस्रोदरबाहुश्च अव्यक्त इति च क्वचित् ।
ओंकारमुद्गिरन्वक्रात्सावित्रीं च तदन्वयाम्

sahasrodarabāhuśca avyakta iti ca kvacit |
oṃkāramudgiranvakrātsāvitrīṃ ca tadanvayām

शेषेभ्यश्चैव वक्रेभ्यश्चतुर्वेदान्गिरन्बहून् ।
आरण्यकं जगौ देवो हरिर्नारायणो वशी

śeṣebhyaścaiva vakrebhyaścaturvedāngiranbahūn |
āraṇyakaṃ jagau devo harirnārāyaṇo vaśī

वेदिं कमण्डलुं दर्भान्मणिरूपांस्तथा कुशान् ।
अजिनं दण्डकाष्ठं च ज्वलितं च हुताशनम् ।
धारयामास देवेशो हस्तैर्यज्ञपतिस्तदा

vediṃ kamaṇḍaluṃ darbhānmaṇirūpāṃstathā kuśān |
ajinaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca jvalitaṃ ca hutāśanam |
dhārayāmāsa deveśo hastairyajñapatistadā

तं प्रसन्नं प्रसन्नात्मा नारदो द्विजसत्तमः ।
वाग्यतः प्रणतो भूत्वा ववन्दे परमेश्वरम्

taṃ prasannaṃ prasannātmā nārado dvijasattamaḥ |
vāgyataḥ praṇato bhūtvā vavande parameśvaram

तमुवाच नतं मूर्ध्ना देवानामादिरव्ययः

tamuvāca nataṃ mūrdhnā devānāmādiravyayaḥ

एकतश्च द्वितश्चैव त्रितश्चैव महर्षयः ।
इमं देशमनुप्राप्ता मम दर्शनलालसाः

ekataśca dvitaścaiva tritaścaiva maharṣayaḥ |
imaṃ deśamanuprāptā mama darśanalālasāḥ

न च मां ते ददृशिरे न च द्रक्ष्यति कश्चन ।
ऋते ह्यैकान्तिकश्रेष्ठात्त्वं चैवैकान्तिकोत्तम

na ca māṃ te dadṛśire na ca drakṣyati kaścana |
ṛte hyaikāntikaśreṣṭhāttvaṃ caivaikāntikottama

ममैतास्तनवः श्रेष्ठा जाता धर्मगृहे द्विज ।
तास्त्वं भजस्व सततं साधयस्व यथागतम्

mamaitāstanavaḥ śreṣṭhā jātā dharmagṛhe dvija |
tāstvaṃ bhajasva satataṃ sādhayasva yathāgatam

वृणीष्व च वरं प्रिय मत्तस्त्वं यदिहेच्छसि ।
प्रसन्नोऽहं तवाद्येह विश्वमूर्तिरिहाव्ययः

vṛṇīṣva ca varaṃ priya mattastvaṃ yadihecchasi |
prasanno'haṃ tavādyeha viśvamūrtirihāvyayaḥ

अद्य मे तपसो देव यमस्य नियमस्य च ।
सद्यः फलमवाप्तं वै दृष्टो यद्भगवान्मया

adya me tapaso deva yamasya niyamasya ca |
sadyaḥ phalamavāptaṃ vai dṛṣṭo yadbhagavānmayā

वर एष ममात्यन्तं दृष्टस्त्वं यत्सनातनः ।
भगवन्विश्वदृक् सिंहः सर्वमूर्तिर्महान्प्रभुः

vara eṣa mamātyantaṃ dṛṣṭastvaṃ yatsanātanaḥ |
bhagavanviśvadṛk siṃhaḥ sarvamūrtirmahānprabhuḥ

एवं संदर्शयित्वा तु नारदं परमेष्ठिजम् ।
उवाच वचनं भूयो गच्छ नारद माचिरम्

evaṃ saṃdarśayitvā tu nāradaṃ parameṣṭhijam |
uvāca vacanaṃ bhūyo gaccha nārada māciram

इमे ह्यनिन्द्रियाहारा मद्भक्ताश्चन्द्रवर्चसः ।
एकाग्राश्चिन्तयेयुर्मां नैषां विघ्नो भवेदिति

ime hyanindriyāhārā madbhaktāścandravarcasaḥ |
ekāgrāścintayeyurmāṃ naiṣāṃ vighno bhavediti

सिद्धा ह्येते महाभागाः पुरा ह्येकान्तिनोऽभवन् ।
तमोरजोभिर्निर्मुक्ता मां प्रवेक्ष्यन्त्यसंशयम्

siddhā hyete mahābhāgāḥ purā hyekāntino'bhavan |
tamorajobhirnirmuktā māṃ pravekṣyantyasaṃśayam

न दृश्यश्चक्षुषा योऽसौ न स्पृश्यः स्पर्शनेन च ।
न घ्रेयश्चैव गन्धेन रसेन च विवर्जितः

na dṛśyaścakṣuṣā yo'sau na spṛśyaḥ sparśanena ca |
na ghreyaścaiva gandhena rasena ca vivarjitaḥ

सत्वं रजस्तमश्चैव न गुणास्तं भजन्ति वै ।
यश्च सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते

satvaṃ rajastamaścaiva na guṇāstaṃ bhajanti vai |
yaśca sarvagataḥ sākṣī lokasyātmeti kathyate

भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न विनश्यति ।
अजो नित्यः शाश्वतश्च निर्गुणो निष्कलस्तथा

bhūtagrāmaśarīreṣu naśyatsu na vinaśyati |
ajo nityaḥ śāśvataśca nirguṇo niṣkalastathā

द्विर्द्वादशेभ्यस्तत्त्वेभ्यः ख्यातो यः पञ्चविंशकः ।
पुरुषो निष्क्रियश्चैव ज्ञानदृश्यश्च कथ्यते

dvirdvādaśebhyastattvebhyaḥ khyāto yaḥ pañcaviṃśakaḥ |
puruṣo niṣkriyaścaiva jñānadṛśyaśca kathyate

यं प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता वै द्विजसत्तमाः ।
स वासुदेवो विज्ञेयः परमात्मा सनातनः

yaṃ praviśya bhavantīha muktā vai dvijasattamāḥ |
sa vāsudevo vijñeyaḥ paramātmā sanātanaḥ

पश्य देवस्य माहात्म्यं महिमानं च नारद ।
शुभाशुभैः कर्मभिर्यो न लिप्यति कदाचन

paśya devasya māhātmyaṃ mahimānaṃ ca nārada |
śubhāśubhaiḥ karmabhiryo na lipyati kadācana

सत्वं रजस्तमश्चेति गुणानेतान्प्रचक्षते ।
एते सर्वशरीरेषु तिष्ठन्ति विचरन्ति च

satvaṃ rajastamaśceti guṇānetānpracakṣate |
ete sarvaśarīreṣu tiṣṭhanti vicaranti ca

एतान्गुणांस्तु क्षेत्रज्ञो भुङ्क्ते नैभिः स भुज्यते ।
निर्गुणो गुणभुक्चैव गुणस्रष्टा गुणातिगः

etānguṇāṃstu kṣetrajño bhuṅkte naibhiḥ sa bhujyate |
nirguṇo guṇabhukcaiva guṇasraṣṭā guṇātigaḥ

जगत्प्रतिष्ठा देवर्षे पृथिव्यप्सु प्रलीयते ।
ज्योतिष्यापः प्रलीयन्ते ज्योतिर्वायौ प्रलीयते

jagatpratiṣṭhā devarṣe pṛthivyapsu pralīyate |
jyotiṣyāpaḥ pralīyante jyotirvāyau pralīyate

खे वायुः प्रलयं याति मनस्याकाशमेव च ।
मनो हि परमं भूतं तदव्यक्ते प्रलीयते

khe vāyuḥ pralayaṃ yāti manasyākāśameva ca |
mano hi paramaṃ bhūtaṃ tadavyakte pralīyate

अव्यक्तं पुरुषे ब्रह्मन्निष्क्रिये संप्रलीयते ।
नास्ति तस्मात्परतरः पुरुषाद्वै सनातनात्

avyaktaṃ puruṣe brahmanniṣkriye saṃpralīyate |
nāsti tasmātparataraḥ puruṣādvai sanātanāt

नित्यं हि नास्ति जगति भूतं स्थावरजङ्गमम् ।
ऋते तमेकं पुरुषं वासुदेवं सनातनम् ।
सर्वभूतात्मभूतो हि वासुदेवो महाबलः

nityaṃ hi nāsti jagati bhūtaṃ sthāvarajaṅgamam |
ṛte tamekaṃ puruṣaṃ vāsudevaṃ sanātanam |
sarvabhūtātmabhūto hi vāsudevo mahābalaḥ

पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ।
ते समेता महात्मानः शरीरमिति संज्ञितम्

pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam |
te sametā mahātmānaḥ śarīramiti saṃjñitam

तदाविशति यो ब्रह्मन्न दृश्यो लघुविक्रमः ।
उत्पन्न एव भवति शरीरं चेष्टयन्प्रभुः

tadāviśati yo brahmanna dṛśyo laghuvikramaḥ |
utpanna eva bhavati śarīraṃ ceṣṭayanprabhuḥ

न विना धातुसंघातं शरीरं भवति क्वचित् ।
न च जीवं विना ब्रह्मन्वायवश्चेष्टयन्त्युत

na vinā dhātusaṃghātaṃ śarīraṃ bhavati kvacit |
na ca jīvaṃ vinā brahmanvāyavaśceṣṭayantyuta

स जीवः परिसंख्यातः शेषः संकर्षणः प्रभुः ।
तस्मात्सनत्कुमारत्वं योऽलभत्स्वेन कर्मणा

sa jīvaḥ parisaṃkhyātaḥ śeṣaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ |
tasmātsanatkumāratvaṃ yo'labhatsvena karmaṇā

यस्मिंश्च सर्वभूतानि प्रद्युम्नः परिपठ्यते ।
तस्मात्प्रसूतो यः कर्ता कारणं कार्यमेव च

yasmiṃśca sarvabhūtāni pradyumnaḥ paripaṭhyate |
tasmātprasūto yaḥ kartā kāraṇaṃ kāryameva ca

तस्मत्सर्वं संभवति जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
सोऽनिरुद्धः स ईशानो व्यक्तिः सा सर्वकर्मसु

tasmatsarvaṃ saṃbhavati jagatsthāvarajaṅgamam |
so'niruddhaḥ sa īśāno vyaktiḥ sā sarvakarmasu

यो वासुदेवो भगवान्क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः ।
ज्ञेयः स एव राजेन्द्र जीवः संकर्षणः प्रभुः

yo vāsudevo bhagavānkṣetrajño nirguṇātmakaḥ |
jñeyaḥ sa eva rājendra jīvaḥ saṃkarṣaṇaḥ prabhuḥ

संकर्षणाच्च प्रद्युम्नो मनोभूतः स उच्यते ।
प्रद्युम्नाद्योऽनिरूद्धस्तु सोहंकारः स ईश्वरः

saṃkarṣaṇācca pradyumno manobhūtaḥ sa ucyate |
pradyumnādyo'nirūddhastu sohaṃkāraḥ sa īśvaraḥ

मत्तः सर्वं संभवति जगत्स्थावरजङ्गमम् ।
अक्षरं च क्षरं चैव सच्चासच्चैव नारद

mattaḥ sarvaṃ saṃbhavati jagatsthāvarajaṅgamam |
akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva saccāsaccaiva nārada

मां प्रविश्य भवन्तीह मुक्ता भक्तास्तु ये मम ।
अहं हि पुरुषो ज्ञेयो निष्क्रियः पञ्चविंशकः

māṃ praviśya bhavantīha muktā bhaktāstu ye mama |
ahaṃ hi puruṣo jñeyo niṣkriyaḥ pañcaviṃśakaḥ

निर्गुणो निष्कलश्चैव निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ।
एतत्त्वया न विज्ञेयं रूपवानिति दृश्यते

nirguṇo niṣkalaścaiva nirdvandvo niṣparigrahaḥ |
etattvayā na vijñeyaṃ rūpavāniti dṛśyate

इच्छन्मुहूर्तान्नश्येयमीशोऽहं जगतो गुरुः ।
माया ह्येषा मया सृष्टा यन्मां पश्यसि नारद

icchanmuhūrtānnaśyeyamīśo'haṃ jagato guruḥ |
māyā hyeṣā mayā sṛṣṭā yanmāṃ paśyasi nārada

सर्वभूतगुणैर्युक्तं नैवं त्वं ज्ञातुमर्हसि ।
मयैतत्कथितं सम्यक्तव मूर्तिचतुष्टयम्

sarvabhūtaguṇairyuktaṃ naivaṃ tvaṃ jñātumarhasi |
mayaitatkathitaṃ samyaktava mūrticatuṣṭayam

अहं हि जीवसंज्ञो वै मयि जीवः समाहितः ।
मैवं ते बुद्धिरत्राभूर्द्दृषो जीवो मयेति वै

ahaṃ hi jīvasaṃjño vai mayi jīvaḥ samāhitaḥ |
maivaṃ te buddhiratrābhūrddṛṣo jīvo mayeti vai

अहं सर्वत्रगो ब्रह्मन्भूतग्रामान्तरात्मकः ।
भूतग्रामशरीरेषु नश्यत्सु न नशाम्यहम्

ahaṃ sarvatrago brahmanbhūtagrāmāntarātmakaḥ |
bhūtagrāmaśarīreṣu naśyatsu na naśāmyaham

सिद्धा हि ते महाभागा नरा ह्येकान्तिनोऽभवन् ।
तमोरजोभ्यां निर्मुक्ताः प्रवेक्ष्यन्ति च मां मुने

siddhā hi te mahābhāgā narā hyekāntino'bhavan |
tamorajobhyāṃ nirmuktāḥ pravekṣyanti ca māṃ mune

अहं कर्ता च कार्यं च कारणं चापि नराद ।
न दृश्यश्चक्षुषा देवः स्पृश्यो न स्पर्शनेन च ।
आघ्रेयो नैव गन्धेन रसेन च विसर्जितः

ahaṃ kartā ca kāryaṃ ca kāraṇaṃ cāpi narāda |
na dṛśyaścakṣuṣā devaḥ spṛśyo na sparśanena ca |
āghreyo naiva gandhena rasena ca visarjitaḥ

सत्वं रजस्तमश्चैव न गुणास्ते भवन्ति हि ।
स हि सर्वगतः साक्षी लोकस्यात्मेति कथ्यते

satvaṃ rajastamaścaiva na guṇāste bhavanti hi |
sa hi sarvagataḥ sākṣī lokasyātmeti kathyate

हिरण्यगर्भो लोकादिश्चतुर्वक्रोऽनिरुक्तगः ।
ब्रह्मा सनातनो देवो मम बह्वर्थचिन्तकः

hiraṇyagarbho lokādiścaturvakro'niruktagaḥ |
brahmā sanātano devo mama bahvarthacintakaḥ

ललाटाच्चैव मे रुद्रो देवः क्रोधाद्विनिःसृतः ।
पश्यैकादश मे रुद्रान्दक्षिणं पार्श्वमास्थितान्

lalāṭāccaiva me rudro devaḥ krodhādviniḥsṛtaḥ |
paśyaikādaśa me rudrāndakṣiṇaṃ pārśvamāsthitān

द्वादशैव तथाऽऽदित्यान्वामपार्श्वे समास्थितान् ।
अग्रतश्चैव मे पश्य वसूनष्टौ सुरोत्तमान्

dvādaśaiva tathā''dityānvāmapārśve samāsthitān |
agrataścaiva me paśya vasūnaṣṭau surottamān

नासत्यं चैव दस्रं च भिषजौ पश्य पृष्ठतः ।
सर्वान्प्रजापतीन्पश्य पश्य सप्तऋर्षीस्तथा

nāsatyaṃ caiva dasraṃ ca bhiṣajau paśya pṛṣṭhataḥ |
sarvānprajāpatīnpaśya paśya saptaṛrṣīstathā

वेदान्यज्ञांश्च शतशः पश्यामृतमथौषधीः ।
तपांसि नियमांश्चैव यमानपि पृथग्विधान्

vedānyajñāṃśca śataśaḥ paśyāmṛtamathauṣadhīḥ |
tapāṃsi niyamāṃścaiva yamānapi pṛthagvidhān

तथाऽष्टगुणमैश्वर्यमेकस्थं पश्य मूर्तिमत् ।
श्रियं लक्ष्मीं च कीर्तिं च पृथिवीं च ककुद्मिनी

tathā'ṣṭaguṇamaiśvaryamekasthaṃ paśya mūrtimat |
śriyaṃ lakṣmīṃ ca kīrtiṃ ca pṛthivīṃ ca kakudminī

वेदानां मातरं पश्य मत्स्थां देवीं सरस्वतीम् ।
ध्रुवं च ज्योतिषां श्रेष्ठं पश्य नारद खेचरम्

vedānāṃ mātaraṃ paśya matsthāṃ devīṃ sarasvatīm |
dhruvaṃ ca jyotiṣāṃ śreṣṭhaṃ paśya nārada khecaram

अम्भोधरान्समुद्रांश्च सरांसि सरितस्तथा ।
मूर्तिमन्तः पितृगणांश्चतुरः पश्य सत्तम

ambhodharānsamudrāṃśca sarāṃsi saritastathā |
mūrtimantaḥ pitṛgaṇāṃścaturaḥ paśya sattama

त्रींश्चैवेमान्गुणान्पश्य मत्स्थान्मूर्तिविवर्जितान् ।
देवकार्यादपि मुने पितृकार्यं विशिष्यते

trīṃścaivemānguṇānpaśya matsthānmūrtivivarjitān |
devakāryādapi mune pitṛkāryaṃ viśiṣyate

देवानां च पितृणां च पिता ह्येकोऽहमादितः ।
अहं हयशिरा भूत्वा समुद्रे पश्चिमोत्तरे

devānāṃ ca pitṛṇāṃ ca pitā hyeko'hamāditaḥ |
ahaṃ hayaśirā bhūtvā samudre paścimottare

पिबामि सुहुतं हव्यं कव्यं च श्रद्धयाऽन्वितम् ।
मया सृष्टः पुरा ब्रह्मा मां यज्ञमयजत्स्वयम्

pibāmi suhutaṃ havyaṃ kavyaṃ ca śraddhayā'nvitam |
mayā sṛṣṭaḥ purā brahmā māṃ yajñamayajatsvayam

ततस्तस्मै वरान्प्रीतो दत्तवानस्म्यनुत्तमान् ।
मत्पुत्रत्वं च कल्पादौ लोकाध्यक्षत्वमेव च

tatastasmai varānprīto dattavānasmyanuttamān |
matputratvaṃ ca kalpādau lokādhyakṣatvameva ca

अहंकारकृतं चैव नामपर्यायवाचकम् ।
त्वया कृतां च मर्यादां नातिक्रंस्यति कश्चन

ahaṃkārakṛtaṃ caiva nāmaparyāyavācakam |
tvayā kṛtāṃ ca maryādāṃ nātikraṃsyati kaścana

त्वं चैव वरदो ब्रह्मन्वरेप्सूनां भविष्यसि ।
सुरासुरगणानां च ऋषीणां च तपोधन

tvaṃ caiva varado brahmanvarepsūnāṃ bhaviṣyasi |
surāsuragaṇānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca tapodhana

पितृणां च महाभाग सततं संशितव्रत ।
विविधानां च भूतानां त्वमुपास्यो भविष्यसि

pitṛṇāṃ ca mahābhāga satataṃ saṃśitavrata |
vividhānāṃ ca bhūtānāṃ tvamupāsyo bhaviṣyasi

प्रादुर्भावगतश्चाहं सुरकार्येषु नित्यदा ।
अनुशास्यस्त्वया ब्रह्मन्नियोज्यश्च सुतो यथा

prādurbhāvagataścāhaṃ surakāryeṣu nityadā |
anuśāsyastvayā brahmanniyojyaśca suto yathā

एतांश्चान्यांश्च रुचिरान्ब्रह्मणेऽमिततेजसे ।
एवं रुद्राय मनवे इन्द्रायामिततेजसे ।
अहं दत्त्वा वरान्प्रीतो निवृत्तिपरमोऽभवम्

etāṃścānyāṃśca rucirānbrahmaṇe'mitatejase |
evaṃ rudrāya manave indrāyāmitatejase |
ahaṃ dattvā varānprīto nivṛttiparamo'bhavam

निर्वाणं सर्वधर्माणां निवृत्तिः परमा स्मृता ।
तस्मान्निवृत्तिमापन्नश्चरेत्सर्वाङ्गनिर्वृतः

nirvāṇaṃ sarvadharmāṇāṃ nivṛttiḥ paramā smṛtā |
tasmānnivṛttimāpannaścaretsarvāṅganirvṛtaḥ

विद्यासहायवन्तं मामादित्यस्थं सनातनम् ।
कपिलं प्राहुराचार्याः साङ्ख्यनिश्चितनिश्चयाः

vidyāsahāyavantaṃ māmādityasthaṃ sanātanam |
kapilaṃ prāhurācāryāḥ sāṅkhyaniścitaniścayāḥ

हिरण्यगर्भो भगवानेष च्छन्दसि संस्तुतः ।
सोहं योगगतिर्ब्रह्मन्योगशास्त्रेषु शब्दितः

hiraṇyagarbho bhagavāneṣa cchandasi saṃstutaḥ |
sohaṃ yogagatirbrahmanyogaśāstreṣu śabditaḥ

एषोऽहं व्यक्तिमाश्रित्य तिष्ठामि दिवि शाश्वतः ।
ततो युगसहस्रान्ते संहरिष्ये जगत्पुनः

eṣo'haṃ vyaktimāśritya tiṣṭhāmi divi śāśvataḥ |
tato yugasahasrānte saṃhariṣye jagatpunaḥ

कृत्वाऽऽत्मस्थानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ।
एकाकी विद्यया सार्धं विहरिष्ये जगत्पुनः

kṛtvā''tmasthāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca |
ekākī vidyayā sārdhaṃ vihariṣye jagatpunaḥ

ततो भूयो जगत्सर्वं करिष्यामीह विद्यया ।
अस्मिन्मूर्तिश्चतुर्थी या साऽसृजच्छेषमव्ययम्

tato bhūyo jagatsarvaṃ kariṣyāmīha vidyayā |
asminmūrtiścaturthī yā sā'sṛjaccheṣamavyayam

स हि संकर्षणः प्रोक्तः प्रद्युम्नः सोप्यजीजनत् ।
प्रद्युम्नादनिरुद्धोऽहं सर्गो मम पुनः पुनः

sa hi saṃkarṣaṇaḥ proktaḥ pradyumnaḥ sopyajījanat |
pradyumnādaniruddho'haṃ sargo mama punaḥ punaḥ

अनिरुद्धात्तथा ब्रह्मा तन्नाभिकमलोद्भवः ।
ब्रह्मणः सर्वभूतानि चराणि स्थावराणि च

aniruddhāttathā brahmā tannābhikamalodbhavaḥ |
brahmaṇaḥ sarvabhūtāni carāṇi sthāvarāṇi ca

एतां सृष्टिं विजानीहि कल्पादिषु पुनः पुनः ।
यथा सूर्यस्य गगनादुदयास्तमने इह ।
नष्टे पुनर्वलात्काल आनयत्यमितद्युते

etāṃ sṛṣṭiṃ vijānīhi kalpādiṣu punaḥ punaḥ |
yathā sūryasya gaganādudayāstamane iha |
naṣṭe punarvalātkāla ānayatyamitadyute