Chapter 333: Shuka walks to Mithila and waits unmoved

स मोक्षमनुचिन्त्यैव शुकः पितरमभ्यगात् ।
प्राहाभिवाद्य च गुरुं श्रेयोर्थी विनयान्वितः

sa mokṣamanucintyaiva śukaḥ pitaramabhyagāt |
prāhābhivādya ca guruṃ śreyorthī vinayānvitaḥ

मोक्षधर्मेषु कुशलो भगवान्प्रब्रवीतु मे ।
यथा मे मनसः शान्तिः परमा संभवेत्प्रभो

mokṣadharmeṣu kuśalo bhagavānprabravītu me |
yathā me manasaḥ śāntiḥ paramā saṃbhavetprabho

श्रुत्वा पुत्रस्य तु वचः परमर्षिरुवाच तम् ।
अधीहि पुत्र मोक्षं वै धर्मांश्च विविधानपि

śrutvā putrasya tu vacaḥ paramarṣiruvāca tam |
adhīhi putra mokṣaṃ vai dharmāṃśca vividhānapi

पितुर्नियोगाज्जग्राह शुको धर्मभृतां वरः ।
योगशास्त्रं च निखिलं कापिलं चैव भारत

piturniyogājjagrāha śuko dharmabhṛtāṃ varaḥ |
yogaśāstraṃ ca nikhilaṃ kāpilaṃ caiva bhārata

स तं ब्राह्नया श्रियः युक्तं ब्रह्मतुल्यपराक्रमम् ।
मेने पुत्रं यदा व्यासो मोक्षधर्मविशारदम्

sa taṃ brāhnayā śriyaḥ yuktaṃ brahmatulyaparākramam |
mene putraṃ yadā vyāso mokṣadharmaviśāradam

उवाच गच्छेति तदा जनकं मिथिलेश्वरम् ।
स ते वक्ष्यति मोक्षार्थं निखिलं मिथिलेश्वरः

uvāca gaccheti tadā janakaṃ mithileśvaram |
sa te vakṣyati mokṣārthaṃ nikhilaṃ mithileśvaraḥ

पितुर्नियोगादगमन्मैथिलं जनकं नृपम् ।
प्रष्टुं धर्मस्य निष्ठां वै मोक्षस्य च परायणम्

piturniyogādagamanmaithilaṃ janakaṃ nṛpam |
praṣṭuṃ dharmasya niṣṭhāṃ vai mokṣasya ca parāyaṇam

उक्तश्च मानुषेण त्वं पथा गच्छेत्यविस्मितः ।
न प्रभावेण गन्तव्यमन्तरिक्षचरेण वै

uktaśca mānuṣeṇa tvaṃ pathā gacchetyavismitaḥ |
na prabhāveṇa gantavyamantarikṣacareṇa vai

आर्जवेनैव गन्तव्यं न सुखान्वेषिणा तथा ।
नान्वेष्टव्या विशेषास्तु विशेषा हि प्रसङ्गिनः

ārjavenaiva gantavyaṃ na sukhānveṣiṇā tathā |
nānveṣṭavyā viśeṣāstu viśeṣā hi prasaṅginaḥ

अहंकारो न कर्तव्यो याज्ये तस्मिन्नराधिपे ।
स्यातव्यं च वशे तस्य स ते छेत्स्यति संशयम्

ahaṃkāro na kartavyo yājye tasminnarādhipe |
syātavyaṃ ca vaśe tasya sa te chetsyati saṃśayam

स धर्मकुशलो राजा मोक्षशास्त्रविशारदः ।
याज्यो मम स यद्ब्रूयात्तत्कार्यमविशङ्कया

sa dharmakuśalo rājā mokṣaśāstraviśāradaḥ |
yājyo mama sa yadbrūyāttatkāryamaviśaṅkayā

एवमुक्तः स धर्मात्मा जगाम मिथिलां मुनिः ।
पद्भ्यां शक्तोन्तरिक्षेण क्रान्तुं पृथ्वीं ससागराम्

evamuktaḥ sa dharmātmā jagāma mithilāṃ muniḥ |
padbhyāṃ śaktontarikṣeṇa krāntuṃ pṛthvīṃ sasāgarām

स गिरींश्चाप्यतिक्रम्य नदीतीर्थसरांसि च ।
बहुव्यालमृगाकीर्णा ह्यटवीश्च वनानि च

sa girīṃścāpyatikramya nadītīrthasarāṃsi ca |
bahuvyālamṛgākīrṇā hyaṭavīśca vanāni ca

मेहोर्हरेश्च द्वे वर्षे वर्षं हैमवतं ततः ।
क्रमेणैवं व्यतिक्रम्य भारतं वर्षमासदत्

mehorhareśca dve varṣe varṣaṃ haimavataṃ tataḥ |
krameṇaivaṃ vyatikramya bhārataṃ varṣamāsadat

स देशान्विविधान्पश्यंश्चीनहूणनिषेवितान् ।
आर्यावर्तमिमं देशमाजगाम महामुनिः

sa deśānvividhānpaśyaṃścīnahūṇaniṣevitān |
āryāvartamimaṃ deśamājagāma mahāmuniḥ

पितुर्वचनमाज्ञाय तमेवार्थं विचिन्तयन् ।
अध्वानं सोऽतिचक्राम खचरः खे पतविव

piturvacanamājñāya tamevārthaṃ vicintayan |
adhvānaṃ so'ticakrāma khacaraḥ khe pataviva

पत्तनानि च रम्याणि स्फीतानि नगराणि च ।
रत्नानि च विचित्राणि पश्यन्नपि न पश्यति

pattanāni ca ramyāṇi sphītāni nagarāṇi ca |
ratnāni ca vicitrāṇi paśyannapi na paśyati

उद्यावानि च रम्याणि तथैवायतनानि च ।
पुण्यानि चैव तीर्थानि सोत्यक्रामदथाध्वगः

udyāvāni ca ramyāṇi tathaivāyatanāni ca |
puṇyāni caiva tīrthāni sotyakrāmadathādhvagaḥ

सोचिरेणैव कालेन विदेहानाससाद ह ।
रक्षितान्धर्मराजेन जनकेन महात्मना

socireṇaiva kālena videhānāsasāda ha |
rakṣitāndharmarājena janakena mahātmanā

तत्र ग्रामान्बहून्पश्यन्बह्वन्नरसभोजनान् ।
पल्लीघोषान्समृद्धांश्च बहुगोकुलसंकुलान्

tatra grāmānbahūnpaśyanbahvannarasabhojanān |
pallīghoṣānsamṛddhāṃśca bahugokulasaṃkulān

स्फीतांश्च शालियवसर्हंससारससेवितान् ।
पद्मिनीभिश्च शतशः श्रीमतीभिरलकृतान्

sphītāṃśca śāliyavasarhaṃsasārasasevitān |
padminībhiśca śataśaḥ śrīmatībhiralakṛtān

स विदेहानतिक्रम्य समृद्धजनसेवितान् ।
मिथिलोपवनं रम्यमाससाद समृद्धिमत्

sa videhānatikramya samṛddhajanasevitān |
mithilopavanaṃ ramyamāsasāda samṛddhimat

हस्त्यश्वरथसंकीर्णं नरनारीसमाकुलम् ।
पश्यन्नपश्यन्निव तत्समतिक्रामदच्युतः

hastyaśvarathasaṃkīrṇaṃ naranārīsamākulam |
paśyannapaśyanniva tatsamatikrāmadacyutaḥ

मनसा तं बहन्भारं तमेवार्थं विचिन्तयन् ।
आत्मारामः प्रसन्नात्मा मिथिलामाससाद ह

manasā taṃ bahanbhāraṃ tamevārthaṃ vicintayan |
ātmārāmaḥ prasannātmā mithilāmāsasāda ha

तस्या द्वारं समासाद्य द्वारपालैर्निवारितः ।
स्थितो ध्यानपरो मुक्तो विदितः प्रविवेश ह

tasyā dvāraṃ samāsādya dvārapālairnivāritaḥ |
sthito dhyānaparo mukto viditaḥ praviveśa ha

स राजमार्गमासाद्य समृद्धजनकसंकुलम् ।
पार्थिवक्षयमासाद्य निःशङ्कः प्रविवेश ह

sa rājamārgamāsādya samṛddhajanakasaṃkulam |
pārthivakṣayamāsādya niḥśaṅkaḥ praviveśa ha

तत्रापि द्वारपलास्तमुग्रवाचा न्यषेधयन् ।
तथैव च शुक्रस्तत्र निर्मन्युः समतिष्ठत

tatrāpi dvārapalāstamugravācā nyaṣedhayan |
tathaiva ca śukrastatra nirmanyuḥ samatiṣṭhata

न चातपाध्वसंतप्तः क्षुत्पिपासाश्रमान्वितः ।
प्रताम्यति ग्लायति वा नापैति च तथाऽऽतपात्

na cātapādhvasaṃtaptaḥ kṣutpipāsāśramānvitaḥ |
pratāmyati glāyati vā nāpaiti ca tathā''tapāt

तेषां तु द्वारपालानामेकः शोकसमन्वितः ।
मध्यंगतमिवादित्यं दृष्ट्वा शुकमवस्थितम्

teṣāṃ tu dvārapālānāmekaḥ śokasamanvitaḥ |
madhyaṃgatamivādityaṃ dṛṣṭvā śukamavasthitam

पूजयित्वा यथान्यायमभिवाद्य कृताञ्जलिः ।
प्रावेशयत्ततः कक्ष्यां प्रथमां राजवेश्मनः

pūjayitvā yathānyāyamabhivādya kṛtāñjaliḥ |
prāveśayattataḥ kakṣyāṃ prathamāṃ rājaveśmanaḥ

तत्रासीनः शुकस्तात मोक्षमेवान्वचिन्तयत् ।
छायायामातपे चैव समदर्शी समद्युतिः

tatrāsīnaḥ śukastāta mokṣamevānvacintayat |
chāyāyāmātape caiva samadarśī samadyutiḥ

तं मुहूर्तादिवागम्य राज्ञो मन्त्री कृताञ्जलिः ।
प्रावेशयत्ततः कक्ष्यां द्वितीयां राजवेश्मनः

taṃ muhūrtādivāgamya rājño mantrī kṛtāñjaliḥ |
prāveśayattataḥ kakṣyāṃ dvitīyāṃ rājaveśmanaḥ

तत्रान्तः पुरसंबद्धं महच्चैत्ररथोपमम् ।
सुविभक्तजलाक्रीडं रम्यं पुष्पितपादपम्

tatrāntaḥ purasaṃbaddhaṃ mahaccaitrarathopamam |
suvibhaktajalākrīḍaṃ ramyaṃ puṣpitapādapam

तं दर्शयित्वा स शुकं मन्त्री जनकमुत्तमम् ।
अर्हमासनमादिश्य निश्चक्रामः ततः पुनः

taṃ darśayitvā sa śukaṃ mantrī janakamuttamam |
arhamāsanamādiśya niścakrāmaḥ tataḥ punaḥ

तं चारुवेषाः सुश्रोण्यस्तरुण्यः प्रियदर्शनाः ।
सूक्ष्मरक्ताम्बरधरास्तप्तकाञ्चनभूषणाः

taṃ cāruveṣāḥ suśroṇyastaruṇyaḥ priyadarśanāḥ |
sūkṣmaraktāmbaradharāstaptakāñcanabhūṣaṇāḥ

संलापालापकुशला नृत्तगीतविशारदाः ।
स्मितपूर्वाभिभाषिण्यो रूपेणाप्सरसां समाः

saṃlāpālāpakuśalā nṛttagītaviśāradāḥ |
smitapūrvābhibhāṣiṇyo rūpeṇāpsarasāṃ samāḥ

भावोपचारकुशला भावज्ञाः सत्वकोविदाः ।
परं पञ्चाशतं नार्यो वारमुख्याः समाद्रवन्

bhāvopacārakuśalā bhāvajñāḥ satvakovidāḥ |
paraṃ pañcāśataṃ nāryo vāramukhyāḥ samādravan

पाद्यादीनि प्रतिग्राह्य पूजया परयाऽर्चयन् ।
कालोपपन्नेन तदा स्वाद्वन्नेनाभ्यतर्पयन्

pādyādīni pratigrāhya pūjayā parayā'rcayan |
kālopapannena tadā svādvannenābhyatarpayan

तस्य भुक्तवतस्तात तदन्तः पुरकाननम् ।
सुरम्यं दर्शयामासुरेकैकश्येन भारत

tasya bhuktavatastāta tadantaḥ purakānanam |
suramyaṃ darśayāmāsurekaikaśyena bhārata

क्रीडन्त्यश्च हसन्त्यश्च गायन्त्यश्चापि ताः शुभम् ।
उदारसत्वं सत्वज्ञाः स्त्रियः पर्यचरंस्तथा

krīḍantyaśca hasantyaśca gāyantyaścāpi tāḥ śubham |
udārasatvaṃ satvajñāḥ striyaḥ paryacaraṃstathā

आरणेयस्तु शुद्धात्मा निःसंदेहस्त्रिकर्मकृत् ।
वश्येन्द्रियो जितक्रोधो न हृष्यति न कुप्यति

āraṇeyastu śuddhātmā niḥsaṃdehastrikarmakṛt |
vaśyendriyo jitakrodho na hṛṣyati na kupyati

तस्मै शय्यासनं दिव्यं वरार्हः रत्नभूषितम् ।
स्पर्ध्यास्तरणसंकीर्णं ददुस्ताः परमस्त्रियः

tasmai śayyāsanaṃ divyaṃ varārhaḥ ratnabhūṣitam |
spardhyāstaraṇasaṃkīrṇaṃ dadustāḥ paramastriyaḥ

पादशौचं तु कृत्वैव शुक्रः संध्यामुपास्य च ।
निषसादासने पुण्ये तमेवार्थं विचिन्तयन्

pādaśaucaṃ tu kṛtvaiva śukraḥ saṃdhyāmupāsya ca |
niṣasādāsane puṇye tamevārthaṃ vicintayan

पूर्वरात्रे तु तत्रासौ हुत्वा ध्यानपरायणः ।
मध्यरात्रे यथान्यायं निद्रामाहारयत्प्रभुः ।

pūrvarātre tu tatrāsau hutvā dhyānaparāyaṇaḥ |
madhyarātre yathānyāyaṃ nidrāmāhārayatprabhuḥ |

ततो मुहूर्तादुत्थाय कृत्वा शौचमनन्तरम् ।
स्त्रीभिः परिवृतो धीमान्ध्यानमेवान्वपद्यत

tato muhūrtādutthāya kṛtvā śaucamanantaram |
strībhiḥ parivṛto dhīmāndhyānamevānvapadyata

अनेन विधिना कर्ष्णिस्तदहः शेषमच्युतः ।
तां च रात्रिं नृपकुले वर्तयामास भारत

anena vidhinā karṣṇistadahaḥ śeṣamacyutaḥ |
tāṃ ca rātriṃ nṛpakule vartayāmāsa bhārata