Chapter 284: Harita's rule for the wandering sannyasi

किंशीलः किंसमाचारः किंविद्यः किंपरायणः ।
प्राप्नोति ब्रह्मणः स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम्

kiṃśīlaḥ kiṃsamācāraḥ kiṃvidyaḥ kiṃparāyaṇaḥ |
prāpnoti brahmaṇaḥ sthānaṃ yatparaṃ prakṛterdhruvam

मोक्षधर्मेषु निरतो लघ्वाहारो जितेन्द्रियः ।
प्राप्नोति परमं स्थानं यत्परं प्रकृतेर्ध्रुवम्

mokṣadharmeṣu nirato laghvāhāro jitendriyaḥ |
prāpnoti paramaṃ sthānaṃ yatparaṃ prakṛterdhruvam

अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
हारीतेन पुरा गीतं तं निबोध युधिष्ठिर

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam |
hārītena purā gītaṃ taṃ nibodha yudhiṣṭhira

स्वगृहादभिनिःसृत्य लाभेऽलाभे समो मुनिः ।
समुपोढेषु कामेषु निरपेक्षः परिव्रजेत्

svagṛhādabhiniḥsṛtya lābhe'lābhe samo muniḥ |
samupoḍheṣu kāmeṣu nirapekṣaḥ parivrajet

न चक्षुषा न मनसा न वाचा दूषयेत्परम् ।
न प्रत्यक्षं परोक्षं वा दूषणं व्याहरेत्क्वचित्

na cakṣuṣā na manasā na vācā dūṣayetparam |
na pratyakṣaṃ parokṣaṃ vā dūṣaṇaṃ vyāharetkvacit

न हिंस्यात्सर्वभूतानि मैत्रायणगतिश्चरेत् ।
नेदं जीवितमासाद्य वैरं कुर्वीत केनचित्

na hiṃsyātsarvabhūtāni maitrāyaṇagatiścaret |
nedaṃ jīvitamāsādya vairaṃ kurvīta kenacit

अतिवादांस्तितिक्षेत नाभिमन्येत कंचन ।
क्रोध्यमानः प्रियं ब्रूयादाक्रुष्टः कुशलं वदेत्

ativādāṃstitikṣeta nābhimanyeta kaṃcana |
krodhyamānaḥ priyaṃ brūyādākruṣṭaḥ kuśalaṃ vadet

प्रदक्षिणं च सव्यं च ग्राममध्ये च नाचरेत् ।
भैक्षचर्यामनापन्नो न गच्छेत्पूर्वकेतनम्

pradakṣiṇaṃ ca savyaṃ ca grāmamadhye ca nācaret |
bhaikṣacaryāmanāpanno na gacchetpūrvaketanam

अवकीर्णः सुगुप्तश्च न वाचाऽप्यप्रियं चरेत् ।
मृदुः स्यादप्रतीकारो विस्रब्धः स्यादरोषणः

avakīrṇaḥ suguptaśca na vācā'pyapriyaṃ caret |
mṛduḥ syādapratīkāro visrabdhaḥ syādaroṣaṇaḥ

विधूमे न्यस्तमुसले व्यङ्गारे भुक्तवज्जने ।
अतीते पात्रसंचारे भिक्षां लिप्सेत वै मुनिः

vidhūme nyastamusale vyaṅgāre bhuktavajjane |
atīte pātrasaṃcāre bhikṣāṃ lipseta vai muniḥ

प्राणयात्रिकमात्रः स्यान्मात्रालाभेष्वनादृतः ।
अलाभे न विहन्येत लाभश्चैनं न हर्षयेत्

prāṇayātrikamātraḥ syānmātrālābheṣvanādṛtaḥ |
alābhe na vihanyeta lābhaścainaṃ na harṣayet

लाभं साधारणां नेच्छेन्न भुञ्जीताभिपूजितः ।
अभिपूजितलाभं हि जुगुप्सेतैव तादृशः

lābhaṃ sādhāraṇāṃ necchenna bhuñjītābhipūjitaḥ |
abhipūjitalābhaṃ hi jugupsetaiva tādṛśaḥ

न चान्नदोषान्निन्देत न गुणानभिपूजयेत् ।
शय्यासने विविक्ते च नित्यमेवाभिपूजयेत्

na cānnadoṣānnindeta na guṇānabhipūjayet |
śayyāsane vivikte ca nityamevābhipūjayet

शून्यागारं वृक्षमूलमरण्यमथवा गुहाम् ।
अज्ञातचर्यां गत्वाऽन्यां ततोऽन्यत्रैव संविशेत्

śūnyāgāraṃ vṛkṣamūlamaraṇyamathavā guhām |
ajñātacaryāṃ gatvā'nyāṃ tato'nyatraiva saṃviśet

अनुरोधविरोधाभ्यां समः स्यादचलो ध्रुवः ।
सुकृतं दुष्कृतं चोभे नानुरुध्येत कर्मणि

anurodhavirodhābhyāṃ samaḥ syādacalo dhruvaḥ |
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cobhe nānurudhyeta karmaṇi

नित्यतृप्तः सुसंतृष्टः प्रसन्नवदनेन्द्रियः ।
विभीर्जप्यपरो मौनी वैराग्यं समुपाश्रितः

nityatṛptaḥ susaṃtṛṣṭaḥ prasannavadanendriyaḥ |
vibhīrjapyaparo maunī vairāgyaṃ samupāśritaḥ

अभ्यस्तं भौतिकं पश्यन्भूतानामागतिं गतिम् ।
विस्मितः सर्वदर्शी च पक्वापक्वेन वर्तयन् ।
आत्मारामः प्रशान्तात्मा लघ्वाहारो जितेन्द्रियः

abhyastaṃ bhautikaṃ paśyanbhūtānāmāgatiṃ gatim |
vismitaḥ sarvadarśī ca pakvāpakvena vartayan |
ātmārāmaḥ praśāntātmā laghvāhāro jitendriyaḥ

वाचो वेगं मनसः क्रोधवेगं
हिंसावेगमुदरोपस्थवेगम् ।
एतान्वेगान्विनयेद्वै तपस्वी
निन्दा चास्य हृदयं नोपहन्यात्

vāco vegaṃ manasaḥ krodhavegaṃ
hiṃsāvegamudaropasthavegam |
etānvegānvinayedvai tapasvī
nindā cāsya hṛdayaṃ nopahanyāt

मध्यस्थ एव तिष्ठेत प्रशंसानिन्दयोः समः ।
एतत्पवित्रं परमं परिव्राजक आश्रयेत्

madhyastha eva tiṣṭheta praśaṃsānindayoḥ samaḥ |
etatpavitraṃ paramaṃ parivrājaka āśrayet

महात्मा सर्वतो दान्तः सर्वत्रैवानपाश्रितः ।
अपूर्वचारकः सौम्यो ह्यनिकेतः समाहितः

mahātmā sarvato dāntaḥ sarvatraivānapāśritaḥ |
apūrvacārakaḥ saumyo hyaniketaḥ samāhitaḥ

वानप्रस्थगृहस्थाभ्यां न संसृज्येत कर्हिचित् ।
अज्ञातलिप्सं लिप्सेत न चैनं हर्ष आविशेत्

vānaprasthagṛhasthābhyāṃ na saṃsṛjyeta karhicit |
ajñātalipsaṃ lipseta na cainaṃ harṣa āviśet

विजानतां मोक्ष एष श्रमः स्यादविजानताम् ।
मोक्षयानमिदं कृत्स्नं विदुषां हारितोऽब्रवीत्

vijānatāṃ mokṣa eṣa śramaḥ syādavijānatām |
mokṣayānamidaṃ kṛtsnaṃ viduṣāṃ hārito'bravīt

अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा यः प्रव्रजेद्गृहात् ।
लोकास्तेजोमयास्तस्य तथाऽनन्त्याय कल्पते

abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā yaḥ pravrajedgṛhāt |
lokāstejomayāstasya tathā'nantyāya kalpate