Chapter 164: The birth of the sword

कथान्तरमथासाद्य स्वङ्गयुद्धविशारदः ।
नकुलः शरतल्पस्थमिदमाह पितामहाम्

kathāntaramathāsādya svaṅgayuddhaviśāradaḥ |
nakulaḥ śaratalpasthamidamāha pitāmahām

धनुः प्रहरणं श्रेष्ठमितिवादः पितामह ।
मतस्तु मम धर्मज्ञः खङ्ग एव सुसंशितः

dhanuḥ praharaṇaṃ śreṣṭhamitivādaḥ pitāmaha |
matastu mama dharmajñaḥ khaṅga eva susaṃśitaḥ

छिन्ने च कार्मुके राजन्प्रक्षीणेषु शरेषु च ।
खङ्गेन शक्यते योद्धुमात्मानं परिरक्षितुम्

chinne ca kārmuke rājanprakṣīṇeṣu śareṣu ca |
khaṅgena śakyate yoddhumātmānaṃ parirakṣitum

शरासनधरांश्चैव गदाशक्तिधरांस्तदा ।
एकः खङ्गधरो वीरः समर्थः प्रतिबाधितुम्

śarāsanadharāṃścaiva gadāśaktidharāṃstadā |
ekaḥ khaṅgadharo vīraḥ samarthaḥ pratibādhitum

अत्र मे संशयश्चैव कौतूहलमतीव च ।
किंस्वित्प्रहरणं श्रेष्ठं सर्वयुद्धेषु पार्थिव

atra me saṃśayaścaiva kautūhalamatīva ca |
kiṃsvitpraharaṇaṃ śreṣṭhaṃ sarvayuddheṣu pārthiva

कथं चोत्पादितः खङ्गः कस्मै चार्थाय केन वा ।
पूर्वाचार्यं च खङ्गस्य प्रव्रवीहि पितामह

kathaṃ cotpāditaḥ khaṅgaḥ kasmai cārthāya kena vā |
pūrvācāryaṃ ca khaṅgasya pravravīhi pitāmaha

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा माद्रीपुत्रस्य धीमतः ।
स्वरकौशलसंयुक्तं सूक्ष्मचित्रार्थवत्सुखम्

tasya tadvacanaṃ śrutvā mādrīputrasya dhīmataḥ |
svarakauśalasaṃyuktaṃ sūkṣmacitrārthavatsukham

ततस्तस्योत्तरं वाक्यं स्वरवर्णोपपादितम् ।
शिक्षया चोपपन्नाय द्रोणशिष्याय पृच्छते

tatastasyottaraṃ vākyaṃ svaravarṇopapāditam |
śikṣayā copapannāya droṇaśiṣyāya pṛcchate

उवाच सर्वधर्मज्ञो धनुर्वेदस्य पारगः ।
शरतल्पगतो भीष्मो नकुलाय महात्मने

uvāca sarvadharmajño dhanurvedasya pāragaḥ |
śaratalpagato bhīṣmo nakulāya mahātmane

तत्त्वं शृणुष्व माद्रेय यथैतत्परिपृच्छसि ।
सलिलैकार्णवं तात पुरा सर्वमभूदिदम् ।
अप्रज्ञातमनाकाशमनिर्देश्यमहीतलम्

tattvaṃ śṛṇuṣva mādreya yathaitatparipṛcchasi |
salilaikārṇavaṃ tāta purā sarvamabhūdidam |
aprajñātamanākāśamanirdeśyamahītalam

तमस्संवृतमस्पर्शमतिगम्भीरदर्शनम् ।
निःशब्दं चाप्रमेयं च तत्र जज्ञे पितामहः

tamassaṃvṛtamasparśamatigambhīradarśanam |
niḥśabdaṃ cāprameyaṃ ca tatra jajñe pitāmahaḥ

सोऽसृजद्वायुमग्निं च भास्करं चापि वीर्यवान् ।
आकाशममृजच्चोर्ध्वमध्नो भूमिं च नैर्ऋतिम्

so'sṛjadvāyumagniṃ ca bhāskaraṃ cāpi vīryavān |
ākāśamamṛjaccordhvamadhno bhūmiṃ ca nairṛtim

ततः सचन्द्रतारं च नक्षत्राणि ग्रहांस्तथा ।
संवत्सरानहोरात्रानृतूनथ लवान्क्षणान् ।

tataḥ sacandratāraṃ ca nakṣatrāṇi grahāṃstathā |
saṃvatsarānahorātrānṛtūnatha lavānkṣaṇān |

ततः शरीरं लोकस्थं स्थापयित्वा पितामहः ।
जनयामास भगवान्पुत्रानुत्तमतेजसः ।

tataḥ śarīraṃ lokasthaṃ sthāpayitvā pitāmahaḥ |
janayāmāsa bhagavānputrānuttamatejasaḥ |

मरीचिं भृगुमत्रिं च पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् ।
वसिष्ठाङ्गिरसौ चोभौ भरद्वाजं तथैव च

marīciṃ bhṛgumatriṃ ca pulastyaṃ pulahaṃ kratum |
vasiṣṭhāṅgirasau cobhau bharadvājaṃ tathaiva ca

प्रजापतिस्तथा दक्षः कन्याः षष्टिमजीजनात् ।
ताश्च ब्रह्मर्पीन्सर्वान्प्रजार्थं प्रतिपेदिरे

prajāpatistathā dakṣaḥ kanyāḥ ṣaṣṭimajījanāt |
tāśca brahmarpīnsarvānprajārthaṃ pratipedire

ताभ्यो विश्वानि भूतानि देवाः पितृगणास्तथा ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव रक्षासि विविधानि च

tābhyo viśvāni bhūtāni devāḥ pitṛgaṇāstathā |
gandharvāpsarasaścaiva rakṣāsi vividhāni ca

पतत्रिमृगमीनाश्च गावश्चैव महोरगाः ।
नानाकृतिबलाश्चान्ये जलक्षितिविचारिणः

patatrimṛgamīnāśca gāvaścaiva mahoragāḥ |
nānākṛtibalāścānye jalakṣitivicāriṇaḥ

उद्भिज्जाः स्वेदजाश्चैव साण्डजाश्च जरायुजाः ।
अज्ञे तात जगत्सर्वं तथा स्थावरजङ्गमम्

udbhijjāḥ svedajāścaiva sāṇḍajāśca jarāyujāḥ |
ajñe tāta jagatsarvaṃ tathā sthāvarajaṅgamam

अतः सर्गमिमं कृत्वा सर्वलोकपितामहः ।
अश्वतं वेदपठितं धर्मं च जुजुपे पुनः

ataḥ sargamimaṃ kṛtvā sarvalokapitāmahaḥ |
aśvataṃ vedapaṭhitaṃ dharmaṃ ca jujupe punaḥ

स्मन्धर्मे स्थिता देवाः सहाचार्यपुरोहिताः ।
---त्या वसवो रुद्राः ससाध्या मरुदश्विनः ।

smandharme sthitā devāḥ sahācāryapurohitāḥ |
---tyā vasavo rudrāḥ sasādhyā marudaśvinaḥ |

भृ---त्र्यङ्गिरसः सिद्धाः कश्यपश्च तपोधनाः ।
वष्ठगौतमागस्त्यास्तथा नारदपर्वतौ

bhṛ---tryaṅgirasaḥ siddhāḥ kaśyapaśca tapodhanāḥ |
vaṣṭhagautamāgastyāstathā nāradaparvatau

क्रयो बालखिल्याश्च प्रभासाः सिकतास्तथा ।
घृगाच्या सोमवायव्या वैश्वानरमरीचिपाः

krayo bālakhilyāśca prabhāsāḥ sikatāstathā |
ghṛgācyā somavāyavyā vaiśvānaramarīcipāḥ

करूपाश्चैव हंसाश्च ऋषयो वाऽग्नियोनयः ।
---पप्रस्थाः पृश्नयश्च स्थिता ब्रह्मानुशासने

karūpāścaiva haṃsāśca ṛṣayo vā'gniyonayaḥ |
---paprasthāḥ pṛśnayaśca sthitā brahmānuśāsane

दानवेन्द्रास्त्वतिक्रम्य तत्पितामहशासनम् ।
धर्मस्यापनयं चक्रुः क्रोधलोभसमन्विताः

dānavendrāstvatikramya tatpitāmahaśāsanam |
dharmasyāpanayaṃ cakruḥ krodhalobhasamanvitāḥ

हिरण्यकशिपुश्चैव हिरण्याक्षो विरोचनः ।
शम्बरो विप्रचित्तिश्च प्रह्लादो नमुचिर्बलिः

hiraṇyakaśipuścaiva hiraṇyākṣo virocanaḥ |
śambaro vipracittiśca prahlādo namucirbaliḥ

एते चान्ये च बहवः सगणा दैत्यदानवाः ।
धर्मसेतुमतिक्रम्य रेमिरेऽधर्मनिश्चयाः

ete cānye ca bahavaḥ sagaṇā daityadānavāḥ |
dharmasetumatikramya remire'dharmaniścayāḥ

सर्वे तुल्याभिजातीया यथा देवास्तथा वयम् ।
इत्येवं हेतुमास्थाय स्पर्धमानाः सुरर्षिभिः

sarve tulyābhijātīyā yathā devāstathā vayam |
ityevaṃ hetumāsthāya spardhamānāḥ surarṣibhiḥ

न प्रियं नाप्यनुक्रोशं चक्रुर्भूतेषु भारत ।
त्रीनुपायानतिक्रम्य दण्डेन रुरुधुः प्रजाः

na priyaṃ nāpyanukrośaṃ cakrurbhūteṣu bhārata |
trīnupāyānatikramya daṇḍena rurudhuḥ prajāḥ

न जग्मुः संविदं तैश्च दर्पादसुरसत्तमाः ।
अथ वै भगवान्ब्रह्मा सर्वलोकनमस्कृतः

na jagmuḥ saṃvidaṃ taiśca darpādasurasattamāḥ |
atha vai bhagavānbrahmā sarvalokanamaskṛtaḥ

तदा हिमवतः पृष्ठे सुरम्ये पद्मतारके ।
शतयोजनविस्तारे मणिमुक्ताचयाचिते

tadā himavataḥ pṛṣṭhe suramye padmatārake |
śatayojanavistāre maṇimuktācayācite

तस्मिन्गिरिवरे पुत्र पुष्पितद्रुमकानने ।
तस्थौ स विबुधश्रेष्ठो ब्रह्मा लोकार्थसिद्धये

tasmingirivare putra puṣpitadrumakānane |
tasthau sa vibudhaśreṣṭho brahmā lokārthasiddhaye

ततो वर्षसहस्रान्ते वितानमकरोत्प्रभुः ।
विधिना कल्पदृष्टेन यथोक्तेनोपपादितम्

tato varṣasahasrānte vitānamakarotprabhuḥ |
vidhinā kalpadṛṣṭena yathoktenopapāditam

ऋषिभिर्यज्ञपटुभिर्यथावत्कर्मकर्तृभिः ।
मरुद्भिः परिसंकीर्णं दीप्यमानैश्च पावकैः

ṛṣibhiryajñapaṭubhiryathāvatkarmakartṛbhiḥ |
marudbhiḥ parisaṃkīrṇaṃ dīpyamānaiśca pāvakaiḥ

काञ्चनैर्यज्ञभाण्डैश्च भ्राजिष्णुभिरलंकृतम् ।
वृतं देवगणैश्चैव प्रबभौ यज्ञमण्डलम्

kāñcanairyajñabhāṇḍaiśca bhrājiṣṇubhiralaṃkṛtam |
vṛtaṃ devagaṇaiścaiva prababhau yajñamaṇḍalam

तथा ब्रह्मर्षिभिश्चैव सदस्यैरुपशोभितम् ।
अत्र घोरतमं वृत्तमृषीणां मे परिश्रुतम्

tathā brahmarṣibhiścaiva sadasyairupaśobhitam |
atra ghoratamaṃ vṛttamṛṣīṇāṃ me pariśrutam

चन्द्रमा विमलं व्योम यथाऽभ्युदिततारकम् ।
विदार्याग्निं तथा भूतमुत्थितं श्रूयते तदा

candramā vimalaṃ vyoma yathā'bhyuditatārakam |
vidāryāgniṃ tathā bhūtamutthitaṃ śrūyate tadā

लोनीत्पलसवर्णाभं तीक्ष्णदंष्ट्रं कृशोदरम् ।
प्रांशुमुद्धर्षणं चापि तथैव ह्यमितौजसम्

lonītpalasavarṇābhaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ kṛśodaram |
prāṃśumuddharṣaṇaṃ cāpi tathaiva hyamitaujasam

अस्मिन्नुत्पद्यमाने च प्रचचास वसुंधरा ।
महोर्मिकलिलावर्तश्रुक्षुभे स महोदधिः

asminnutpadyamāne ca pracacāsa vasuṃdharā |
mahormikalilāvartaśrukṣubhe sa mahodadhiḥ

पेतुश्चोत्का महोत्पाताः शाखाश्च मुमुचुर्द्रुमाः ।
अप्रसन्ना दिशः सर्वाः पवनश्चाशिवो ववौ ।
मुहुर्मुहुश्च भूतानि प्राव्यथन्त भयात्तथा

petuścotkā mahotpātāḥ śākhāśca mumucurdrumāḥ |
aprasannā diśaḥ sarvāḥ pavanaścāśivo vavau |
muhurmuhuśca bhūtāni prāvyathanta bhayāttathā

ततः स तुमुलं दृष्ट्वा तद्भूतं समुपस्थितम् ।
महर्षिसुरगन्धर्वानुवाचेदं पितामहः

tataḥ sa tumulaṃ dṛṣṭvā tadbhūtaṃ samupasthitam |
maharṣisuragandharvānuvācedaṃ pitāmahaḥ

मयैवं चिन्तितं भूतमसिर्नामैष वीर्यवान् ।
रक्षणार्थाय लोकस्य वधाय च सुरद्विषाम्

mayaivaṃ cintitaṃ bhūtamasirnāmaiṣa vīryavān |
rakṣaṇārthāya lokasya vadhāya ca suradviṣām

ततस्तद्रुपमुत्सृज्य बभौ निस्त्रिंश एव सः ।
विमलस्तीक्ष्णधारश्च कालान्तक इवोद्यतः

tatastadrupamutsṛjya babhau nistriṃśa eva saḥ |
vimalastīkṣṇadhāraśca kālāntaka ivodyataḥ

ततस्तं नीलकण्ठाय रुद्रायर्षभकेतवे ।
ब्रह्मा ददावसिं तीक्ष्णमधर्मप्रतिवारणम्

tatastaṃ nīlakaṇṭhāya rudrāyarṣabhaketave |
brahmā dadāvasiṃ tīkṣṇamadharmaprativāraṇam

ततः स भगवान्रुद्रो ब्रह्मर्षिगणपूजितः ।
प्रगृह्मासिममेयात्मा रूपमन्यच्चकार ह

tataḥ sa bhagavānrudro brahmarṣigaṇapūjitaḥ |
pragṛhmāsimameyātmā rūpamanyaccakāra ha

चतुर्बाहुः स्पृशन्मूर्ध्ना भूमिष्ठोऽपि दिशो दश ।
ऊर्ध्वदृष्टिर्महाबाहुर्मुखाज्ज्वालाः समुत्सृजन्

caturbāhuḥ spṛśanmūrdhnā bhūmiṣṭho'pi diśo daśa |
ūrdhvadṛṣṭirmahābāhurmukhājjvālāḥ samutsṛjan

विकुर्वन्बहुधा वर्णान्नीलपाण्डुरलोहितान् ।
बिभ्रत्कृष्णाजिनं वासो हेमप्रवरतारकम्

vikurvanbahudhā varṇānnīlapāṇḍuralohitān |
bibhratkṛṣṇājinaṃ vāso hemapravaratārakam

नेत्रं चैकं ललाटस्थं भास्करप्रतिमं महत् ।
शुशुभाते सुविमले द्वे नेत्रे कृष्णपिङ्गले

netraṃ caikaṃ lalāṭasthaṃ bhāskarapratimaṃ mahat |
śuśubhāte suvimale dve netre kṛṣṇapiṅgale

ततो देवो महादेवः शूलपाणिर्भगाक्षिहा ।
संप्रगृह्य तु निस्त्रिंशं कालाग्निसमवर्चसम्

tato devo mahādevaḥ śūlapāṇirbhagākṣihā |
saṃpragṛhya tu nistriṃśaṃ kālāgnisamavarcasam

त्रिकूटं चर्म चोद्यम्य सविद्युतमिवाम्बुदम् ।
चचार विविधान्मार्गान्दानवान्तचिकीर्षया ।
विधुन्वन्नसिमाकाशे तथा युद्धचिकीर्षया

trikūṭaṃ carma codyamya savidyutamivāmbudam |
cacāra vividhānmārgāndānavāntacikīrṣayā |
vidhunvannasimākāśe tathā yuddhacikīrṣayā

तस्य नादं विनदतो महाहासं च मुञ्चतः ।
बभौ प्रतिभयं रूपं तदा रुद्रस्य भारत

tasya nādaṃ vinadato mahāhāsaṃ ca muñcataḥ |
babhau pratibhayaṃ rūpaṃ tadā rudrasya bhārata

तद्रूपधारिणं रुद्रं रौद्रकर्मचिकीर्षया ।
निशाम्य दानवाः सर्वे हृष्टाः समभिदुद्रुवुः

tadrūpadhāriṇaṃ rudraṃ raudrakarmacikīrṣayā |
niśāmya dānavāḥ sarve hṛṣṭāḥ samabhidudruvuḥ

अश्मभिश्चाम्यवर्षन्त प्रदीप्तैश्च तथोल्मुकैः ।
घोरैः प्रहरणैश्चान्यैः क्षुरधारैरयस्मयैः

aśmabhiścāmyavarṣanta pradīptaiśca tatholmukaiḥ |
ghoraiḥ praharaṇaiścānyaiḥ kṣuradhārairayasmayaiḥ

ततस्तु दानवानीकं संप्रणेतृकमप्युत ।
खङ्गं दृष्ट्वा बलाधूतं प्रमुमोह चचाल च

tatastu dānavānīkaṃ saṃpraṇetṛkamapyuta |
khaṅgaṃ dṛṣṭvā balādhūtaṃ pramumoha cacāla ca

चित्रं शीघ्रपदत्वाच्च चरन्तमसिपाणिनम् ।
तमेकमसुराः सर्वे सहस्रमिति मेनिरे

citraṃ śīghrapadatvācca carantamasipāṇinam |
tamekamasurāḥ sarve sahasramiti menire

छिन्दन्भिन्दन्रुजन्कृन्तन्दारयन्प्रथमन्नपि ।
अचरद्वैरिसङ्घेषु दावाग्निरिव कक्षगः

chindanbhindanrujankṛntandārayanprathamannapi |
acaradvairisaṅgheṣu dāvāgniriva kakṣagaḥ

असिवेगप्रभग्नास्ते छिन्नबाहूरुवक्षसः ।
उत्तमाङ्गप्रकृत्ताश्च पेतुरुर्व्यां महाबलाः

asivegaprabhagnāste chinnabāhūruvakṣasaḥ |
uttamāṅgaprakṛttāśca petururvyāṃ mahābalāḥ

अपरे दानवा भग्नाः खङ्गधारावपीडिताः ।
अन्योन्यमभिनर्दन्तो दिशः संप्रतिपेदिरे

apare dānavā bhagnāḥ khaṅgadhārāvapīḍitāḥ |
anyonyamabhinardanto diśaḥ saṃpratipedire

भूमिं केचित्प्रविविशुः पर्वतानपरे तथा ।
अपरे जग्मुराकासमपरेऽम्भः समाविशन्

bhūmiṃ kecitpraviviśuḥ parvatānapare tathā |
apare jagmurākāsamapare'mbhaḥ samāviśan

तस्मिन्महति संवृत्ते समरे भृशदारुणे ।
बभूव भूः प्रतिभया मांसशोणितकर्दमा

tasminmahati saṃvṛtte samare bhṛśadāruṇe |
babhūva bhūḥ pratibhayā māṃsaśoṇitakardamā

दानवानां शरीरैश्च पतितैः शोणितोक्षितैः ।
समाकीर्णा महाबाहो शैलैरिव सकिंशुकैः

dānavānāṃ śarīraiśca patitaiḥ śoṇitokṣitaiḥ |
samākīrṇā mahābāho śailairiva sakiṃśukaiḥ

रुधिरेण परिक्लिन्ना प्रबभौ वसुधा तदा ।
रक्तार्द्रवसना श्यामा नारीव मदविह्वला

rudhireṇa pariklinnā prababhau vasudhā tadā |
raktārdravasanā śyāmā nārīva madavihvalā

स रुद्रो दानवान्हत्वा कृत्वा धर्मोत्तरं जगत् ।
रौद्रं रुपमथाक्षिप्य चक्रे रूपं शिवं शिवः

sa rudro dānavānhatvā kṛtvā dharmottaraṃ jagat |
raudraṃ rupamathākṣipya cakre rūpaṃ śivaṃ śivaḥ

ततो महर्षयः सर्वे सर्वे देवगणास्तथा ।
जयेनाद्भुतकल्पेन देवदेवमथास्तुवन्

tato maharṣayaḥ sarve sarve devagaṇāstathā |
jayenādbhutakalpena devadevamathāstuvan

ततः स भगवान्रुद्रो दानवक्षतजोक्षितम् ।
असिं धर्मस्य गोप्तारं ददौ सत्कृत्य विष्णवे

tataḥ sa bhagavānrudro dānavakṣatajokṣitam |
asiṃ dharmasya goptāraṃ dadau satkṛtya viṣṇave

विष्णुर्मरीचये प्रादान्मरीचिर्भार्गवाय तम् ।
महर्षिभ्यो ददौ खङ्गमृषयो वासवाय च

viṣṇurmarīcaye prādānmarīcirbhārgavāya tam |
maharṣibhyo dadau khaṅgamṛṣayo vāsavāya ca

महेन्द्रो लोकपालेभ्यो लोकपाला तु पुत्रक ।
मनवे सूर्यपुत्राय ददुः खङ्गं सुविस्तरम्

mahendro lokapālebhyo lokapālā tu putraka |
manave sūryaputrāya daduḥ khaṅgaṃ suvistaram

ऊचुश्चैनं तथा वाक्यं मानुषाणां त्वमीश्वरः ।
असिना धर्मगर्भेण पालयस्व प्रजा इति

ūcuścainaṃ tathā vākyaṃ mānuṣāṇāṃ tvamīśvaraḥ |
asinā dharmagarbheṇa pālayasva prajā iti

धर्मसेतुमतिक्रान्ताः स्थूलसूक्ष्मार्थकारणात् ।
विभज्य दण्डं रक्ष्याः स्युर्धर्मतो न यदृच्छया

dharmasetumatikrāntāḥ sthūlasūkṣmārthakāraṇāt |
vibhajya daṇḍaṃ rakṣyāḥ syurdharmato na yadṛcchayā

दुर्वाचा निग्रहो दण्डो हिरण्यबहुलस्तथा ।
व्यङ्गता च शरीरस्य वधो नाल्पस्य करणात्

durvācā nigraho daṇḍo hiraṇyabahulastathā |
vyaṅgatā ca śarīrasya vadho nālpasya karaṇāt

असेरेतानि रूपाणि दुर्वारादीनि नि दशेत् ।
असेरेवं प्रमाणानि परमाण्यभ्यतिक्रमात्

aseretāni rūpāṇi durvārādīni ni daśet |
aserevaṃ pramāṇāni paramāṇyabhyatikramāt

अभिषिच्याथ पुत्रं स्वं प्रजानामधिपं ततः ।
मनुः प्रजानां रक्षार्थं क्षुपाय प्रददावसिम्

abhiṣicyātha putraṃ svaṃ prajānāmadhipaṃ tataḥ |
manuḥ prajānāṃ rakṣārthaṃ kṣupāya pradadāvasim

क्षुपाज्जग्राह चेक्ष्वाकुरिक्ष्वाकोश्च पुरूरवाः ।
आयुश्च तस्माल्लोभे तं नहुषश्च ततो भुवि

kṣupājjagrāha cekṣvākurikṣvākośca purūravāḥ |
āyuśca tasmāllobhe taṃ nahuṣaśca tato bhuvi

ययातिर्नहुषाच्चापि पूरुस्तस्माच्च लब्धवान् ।
आधूर्तश्च गयस्तस्मात्ततो भूमिशयो नृपः

yayātirnahuṣāccāpi pūrustasmācca labdhavān |
ādhūrtaśca gayastasmāttato bhūmiśayo nṛpaḥ

भरतश्चापि दौष्यन्तिर्लेभे भूमिशयादसिम् ।
तस्माल्लोभे च धर्मज्ञो राजन्नैलबिलस्तथा

bharataścāpi dauṣyantirlebhe bhūmiśayādasim |
tasmāllobhe ca dharmajño rājannailabilastathā

ततस्त्वैलबिलाल्लेभे धुन्धुमारो नरेश्वरः ।
धुन्धुमाराच्च काम्भोजो मुचुकुन्दस्ततोऽभजत्

tatastvailabilāllebhe dhundhumāro nareśvaraḥ |
dhundhumārācca kāmbhojo mucukundastato'bhajat

मुचुकुन्दान्मरुत्तश्च मरुत्तादपि रैवतः ।
रैवताद्युवनाश्वश्च युवनाश्वात्ततो रघुः

mucukundānmaruttaśca maruttādapi raivataḥ |
raivatādyuvanāśvaśca yuvanāśvāttato raghuḥ

इक्ष्वाकुवंशजस्तस्माद्धरिणाश्वः प्रतापवान् ।
हरिणाश्वादसिं लेभे शुनकः शुनकादपि

ikṣvākuvaṃśajastasmāddhariṇāśvaḥ pratāpavān |
hariṇāśvādasiṃ lebhe śunakaḥ śunakādapi

उशीनरो वै धर्मात्मा तस्माद्भोजाः सयादवाः ।
यदुभ्यश्च शिबिर्लेभे शिबेश्चापि प्रतर्दनः

uśīnaro vai dharmātmā tasmādbhojāḥ sayādavāḥ |
yadubhyaśca śibirlebhe śibeścāpi pratardanaḥ

प्रतर्दनादष्टकश्च रुशदश्वोऽष्टकादपि ।
रुशदश्वाद्भरद्वाजो द्रोणस्तस्मात्कृपस्ततः ।
ततस्त्वं भ्रातृभिः सार्धं परमासिमवाप्तवान्

pratardanādaṣṭakaśca ruśadaśvo'ṣṭakādapi |
ruśadaśvādbharadvājo droṇastasmātkṛpastataḥ |
tatastvaṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ paramāsimavāptavān

कृत्तिकास्तस्य नक्षत्रमसेरग्निश्च दैवतम् ।
रोहिण्यो गोत्रमस्याथ रुद्राश्च गुरुसत्तमाः

kṛttikāstasya nakṣatramaseragniśca daivatam |
rohiṇyo gotramasyātha rudrāśca gurusattamāḥ

असेरष्टौ हि नामानि रहस्यानि निबोध मे ।
पाण्डवेय सदा यानि कीर्तयँल्लभते जयम्

aseraṣṭau hi nāmāni rahasyāni nibodha me |
pāṇḍaveya sadā yāni kīrtayam̐llabhate jayam

असिर्विशसनः खङ्गस्तीक्ष्णचर्मा दुरासदः ।
श्रीगर्भो विजयश्चैव धर्मपालस्तथैव च

asirviśasanaḥ khaṅgastīkṣṇacarmā durāsadaḥ |
śrīgarbho vijayaścaiva dharmapālastathaiva ca

अग्र्यः प्रहरणानां च खङ्गो भुवि परिश्रुतः ।
महेश्वरप्रणीतश्च पुराणे निश्चयं गतः ।
एतानि चैव नामानि पुराणे निश्चितानि वै

agryaḥ praharaṇānāṃ ca khaṅgo bhuvi pariśrutaḥ |
maheśvarapraṇītaśca purāṇe niścayaṃ gataḥ |
etāni caiva nāmāni purāṇe niścitāni vai

पृथुस्तूत्पादयामास धनुराद्यमरिंदमः ।
तेनेयं पृथिवी दुग्धा सस्यानि सुबहून्यपि ।
धर्मेण च यथापूर्वं वैन्येन परिरक्षिता

pṛthustūtpādayāmāsa dhanurādyamariṃdamaḥ |
teneyaṃ pṛthivī dugdhā sasyāni subahūnyapi |
dharmeṇa ca yathāpūrvaṃ vainyena parirakṣitā

तदेतदार्षं माद्रेय प्रमाणं कर्तुमर्हसि ।
असेश्च पूजा कर्तव्या सदा युद्धविशारदैः

tadetadārṣaṃ mādreya pramāṇaṃ kartumarhasi |
aseśca pūjā kartavyā sadā yuddhaviśāradaiḥ

इत्येष प्रथमः कल्पो मया ते कथितः पुनः ।
एवमेवासिसर्गोऽयं यथावद्भरतर्षभ

ityeṣa prathamaḥ kalpo mayā te kathitaḥ punaḥ |
evamevāsisargo'yaṃ yathāvadbharatarṣabha

सर्वथा तमिह श्रुत्वा स्वङ्गस्यागममुत्तमम् ।
लभते पुरुषः कीर्ति प्रेत्य चानन्त्यमश्नुते

sarvathā tamiha śrutvā svaṅgasyāgamamuttamam |
labhate puruṣaḥ kīrti pretya cānantyamaśnute