Chapter 76: Dhritarashtra orders a hall and sends Vidura

अनुभूय तु राज्ञस्तं राजसूयं सुदुर्मतिः ।
युधिष्ठिरस्य शकुनिर्दुर्योधसुसंयुतः

anubhūya tu rājñastaṃ rājasūyaṃ sudurmatiḥ |
yudhiṣṭhirasya śakunirduryodhasusaṃyutaḥ

विवेश हास्तिनपुरं दुर्योधनमतेन सः ।
वाढमित्येव शकुनिर्दृढं हृदि चकार ह

viveśa hāstinapuraṃ duryodhanamatena saḥ |
vāḍhamityeva śakunirdṛḍhaṃ hṛdi cakāra ha

अस्वस्थतां चतां दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रस्य पापकृत् ।
भारतानां च दुष्टात्मा क्षयाय हि नृपक्षयः

asvasthatāṃ catāṃ dṛṣṭvā dhārtarāṣṭrasya pāpakṛt |
bhāratānāṃ ca duṣṭātmā kṣayāya hi nṛpakṣayaḥ

प्रियकृन्मतमाज्ञाय पूर्वं दुर्योधनस्य तत् ।
प्रज्ञाचक्षुषमासीनं शकुनिः सौबलस्तदा

priyakṛnmatamājñāya pūrvaṃ duryodhanasya tat |
prajñācakṣuṣamāsīnaṃ śakuniḥ saubalastadā

दुर्योधनवचः श्रुत्वा धृतराष्ट्रं जनाधिपम् ।
उपगम्य महाप्राज्ञं शकुनिर्वाक्यमब्रवीत्

duryodhanavacaḥ śrutvā dhṛtarāṣṭraṃ janādhipam |
upagamya mahāprājñaṃ śakunirvākyamabravīt

दुर्योधनो महाराज विवर्णो हरिणः कृशः ।
दीनश्चिन्तापरश्चैव तं विद्धि मनुजाधिप

duryodhano mahārāja vivarṇo hariṇaḥ kṛśaḥ |
dīnaścintāparaścaiva taṃ viddhi manujādhipa

न वै परीक्षसे सम्यगसह्यं शत्रुसंभवम् ।
ज्येष्ठपुत्रस्य हृच्छोकं किमर्थं नावबुध्यसे

na vai parīkṣase samyagasahyaṃ śatrusaṃbhavam |
jyeṣṭhaputrasya hṛcchokaṃ kimarthaṃ nāvabudhyase

एवमुक्तः शकुनिना धृतराष्ट्रो जनेश्वरः ।
दुर्योधनं समाहूयं इदं वचनमब्रवीत्

evamuktaḥ śakuninā dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ |
duryodhanaṃ samāhūyaṃ idaṃ vacanamabravīt

दुर्योधन कृतोमूलं भृशमार्तोऽसि पुत्रक ।
श्रोतव्यश्चेन्मया सोऽर्थो ब्रूहि मे कुरुनन्दन

duryodhana kṛtomūlaṃ bhṛśamārto'si putraka |
śrotavyaścenmayā so'rtho brūhi me kurunandana

अयं त्वां शकुनिः प्राह विवर्णं हरिमं कृशम् ।
चिन्तयंश्च न पश्यामि शोकस्य तव सम्भवम्

ayaṃ tvāṃ śakuniḥ prāha vivarṇaṃ harimaṃ kṛśam |
cintayaṃśca na paśyāmi śokasya tava sambhavam

ऐश्वर्यं हि महत्पुत्र त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ।
भ्रातरः सुहृदश्चैव नाचरन्ति तवाप्रियम्

aiśvaryaṃ hi mahatputra tvayi sarvaṃ pratiṣṭhitam |
bhrātaraḥ suhṛdaścaiva nācaranti tavāpriyam

आच्छादयसि प्रावारानश्नासि पिशितौदनम् ।
आजानेया वहन्त्यश्वाः केनासि हरिणः कृशः

ācchādayasi prāvārānaśnāsi piśitaudanam |
ājāneyā vahantyaśvāḥ kenāsi hariṇaḥ kṛśaḥ

शयनानि महार्हाणि योषितश्च मनोरमाः ।
गुणवन्ति च वेश्मानि विहाराश्च यथासुखम्

śayanāni mahārhāṇi yoṣitaśca manoramāḥ |
guṇavanti ca veśmāni vihārāśca yathāsukham

देवनामिव ते सर्वं वाचि बद्धं न संशयः ।
स दीन इव दुर्धर्ष कस्माच्छोचसि पुत्रक

devanāmiva te sarvaṃ vāci baddhaṃ na saṃśayaḥ |
sa dīna iva durdharṣa kasmācchocasi putraka

मात्रा पित्रा च पुत्रस्य यद्वै कार्यं परं स्मृतम् ।
प्राप्तस्त्वमसि तत्तात निखिलां नः कुलश्रियम्

mātrā pitrā ca putrasya yadvai kāryaṃ paraṃ smṛtam |
prāptastvamasi tattāta nikhilāṃ naḥ kulaśriyam

उपस्थितः सर्वकामैस्त्रिदिवे वासवो यथा ।
विविधैरन्नपानैश्च प्रवरैः किं नु शोचसि

upasthitaḥ sarvakāmaistridive vāsavo yathā |
vividhairannapānaiśca pravaraiḥ kiṃ nu śocasi

निरुक्तं निगमं छन्दः षडङ्गान्यस्त्रशास्त्रवान् ।
अधीती कृतविद्यस्त्वं दशव्याकरणैः कृपात्

niruktaṃ nigamaṃ chandaḥ ṣaḍaṅgānyastraśāstravān |
adhītī kṛtavidyastvaṃ daśavyākaraṇaiḥ kṛpāt

हलायुधात्कृपाद्द्रोणादस्त्रविद्यामधीतवान् ।
भ्राताज्येष्ठः स्थितो राज्ये किमु शोचसि पुत्रक

halāyudhātkṛpāddroṇādastravidyāmadhītavān |
bhrātājyeṣṭhaḥ sthito rājye kimu śocasi putraka

पृथग्जनैरलभ्यं यदशनाच्छादनं बहु ।
प्रभुः सन्भुञ्जसे पुत्र संस्तुतः सूतमागधैः

pṛthagjanairalabhyaṃ yadaśanācchādanaṃ bahu |
prabhuḥ sanbhuñjase putra saṃstutaḥ sūtamāgadhaiḥ

तस्य ते विदितप्रज्ञ शोकमूलमिदं कथम् ।
लोकेस्मिञ्ज्येष्ठभागन्यस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः

tasya te viditaprajña śokamūlamidaṃ katham |
lokesmiñjyeṣṭhabhāganyastanmamācakṣva pṛcchataḥ

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मन्दः क्रोधवशानुगः ।
पितरं प्रत्युवाचेदं स्वमतिं सम्प्रकाशयन्

tasya tadvacanaṃ śrutvā mandaḥ krodhavaśānugaḥ |
pitaraṃ pratyuvācedaṃ svamatiṃ samprakāśayan

अश्नाम्याच्छादये चाहं यथा कुपुरुषस्तथा ।
अमर्षं धारये चोग्रं निनीषुः कालपर्ययम्

aśnāmyācchādaye cāhaṃ yathā kupuruṣastathā |
amarṣaṃ dhāraye cograṃ ninīṣuḥ kālaparyayam

अमर्षणः स्वाः प्रकृतीरभिभूय परं स्थितः ।
क्लेशान्मुमुक्षुः परजान्स वै पुरुष उच्यते

amarṣaṇaḥ svāḥ prakṛtīrabhibhūya paraṃ sthitaḥ |
kleśānmumukṣuḥ parajānsa vai puruṣa ucyate

सन्तोषो वै श्रियं हन्ति ह्यभिमानं च भारत ।
अनुक्रोशभये चोभे यैर्वृतो नाश्नुते महत्

santoṣo vai śriyaṃ hanti hyabhimānaṃ ca bhārata |
anukrośabhaye cobhe yairvṛto nāśnute mahat

न मां प्रीणाति मद्भुक्तं श्रियं दृष्ट्वा युधिष्ठेरे ।
अतिज्वलन्तीं कौन्तेये विवर्णकरणीं मम

na māṃ prīṇāti madbhuktaṃ śriyaṃ dṛṣṭvā yudhiṣṭhere |
atijvalantīṃ kaunteye vivarṇakaraṇīṃ mama

नृद्व्यतोत्मानं हीयमानं निशाम्य च ।
अदृश्यामपि कौन्तेय श्रियं पश्यन्निवोद्यताम्

nṛdvyatotmānaṃ hīyamānaṃ niśāmya ca |
adṛśyāmapi kaunteya śriyaṃ paśyannivodyatām

तस्मादहं विवर्णश्च दीनश्च हरिमः कृशः ।
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः

tasmādahaṃ vivarṇaśca dīnaśca harimaḥ kṛśaḥ |
aṣṭāśītisahasrāṇi snātakā gṛhamedhinaḥ

त्रिंशद्दासीक एकैको यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः ।
दशान्यानि सहस्राणि यतीनामूर्ध्वरेतसाम् ।
भुञ्जते रुक्मपात्रीभिर्युधिष्ठिरनिवेशने

triṃśaddāsīka ekaiko yānbibharti yudhiṣṭhiraḥ |
daśānyāni sahasrāṇi yatīnāmūrdhvaretasām |
bhuñjate rukmapātrībhiryudhiṣṭhiraniveśane

कदलीमृगमोकानि कृष्णश्यामारुणानि च ।
काम्भोजः प्राहिणोत्तस्मै परार्ध्यानपि कम्बलान् ।
गजयोषिद्गवाश्वस्य शतशोऽथ सहस्रशः

kadalīmṛgamokāni kṛṣṇaśyāmāruṇāni ca |
kāmbhojaḥ prāhiṇottasmai parārdhyānapi kambalān |
gajayoṣidgavāśvasya śataśo'tha sahasraśaḥ

शतं चोष्ट्रवामीनां शतानि विचरन्त्युत ।
राजन्या बलिमादाय समेता हि नृपक्षये

śataṃ coṣṭravāmīnāṃ śatāni vicarantyuta |
rājanyā balimādāya sametā hi nṛpakṣaye

पृथग्विधानि रत्नान पार्थिवाः पृथिवीपते ।
आहरन्क्रतुमुख्येऽस्मिन्कुन्तीपुत्राय भूरिशः

pṛthagvidhāni ratnāna pārthivāḥ pṛthivīpate |
āharankratumukhye'sminkuntīputrāya bhūriśaḥ

न क्वचिद्धि मया तादृग्दृष्टपूर्वो न च श्रुतः ।
यादृग्धनागमो यज्ञे पाण्डुपुत्रस्य धीमतः

na kvaciddhi mayā tādṛgdṛṣṭapūrvo na ca śrutaḥ |
yādṛgdhanāgamo yajñe pāṇḍuputrasya dhīmataḥ

असत्यं चेदिदं सर्वं सञ्जयं प्रष्टुमर्हसि ।
अपर्यन्तं धनौघं तं दृष्ट्वा शत्रोरहं नृप ।
शर्म नैवाभिगच्छामि चिन्तयानो विशाम्पते

asatyaṃ cedidaṃ sarvaṃ sañjayaṃ praṣṭumarhasi |
aparyantaṃ dhanaughaṃ taṃ dṛṣṭvā śatrorahaṃ nṛpa |
śarma naivābhigacchāmi cintayāno viśāmpate

ब्रह्मणा वाटधानाश्च गोमन्तः शतसङ्घशः ।
त्रिखर्वं बलिमादाय द्वारि तिष्ठन्ति वारिताः

brahmaṇā vāṭadhānāśca gomantaḥ śatasaṅghaśaḥ |
trikharvaṃ balimādāya dvāri tiṣṭhanti vāritāḥ

कमण्डलूनुपादाय जातरूपमयाञ्शुभान् ।
त्रैखर्वाः प्रतिवेद्यास्मै लेभिरेऽथ प्रवेशनम्

kamaṇḍalūnupādāya jātarūpamayāñśubhān |
traikharvāḥ prativedyāsmai lebhire'tha praveśanam

यथैव मधु शक्राय धारयन्त्यमरस्त्रियटः ।
तदस्मै कांस्यमाहार्षीद्वारुणं कलशोदधिः

yathaiva madhu śakrāya dhārayantyamarastriyaṭaḥ |
tadasmai kāṃsyamāhārṣīdvāruṇaṃ kalaśodadhiḥ

शङ्खप्रवरमादाय वासुदेवोऽभिषिक्तवान् ।
शक्यं रुक्मसहस्रस्य बहुरत्नविभूषितम्

śaṅkhapravaramādāya vāsudevo'bhiṣiktavān |
śakyaṃ rukmasahasrasya bahuratnavibhūṣitam

दृष्ट्वा च मम तत्सर्वं ज्वररूपमिवाभवत् ।
गृहीत्वा तत्तु गच्छन्ति समुद्रौ पूर्वदक्षिणौ

dṛṣṭvā ca mama tatsarvaṃ jvararūpamivābhavat |
gṛhītvā tattu gacchanti samudrau pūrvadakṣiṇau

तथैव पश्चिमं यान्ति गृहीत्वा भरतर्षभ ।
त्तरं तु न गच्छन्ति विना तात पतत्रिणः ।
तत्र गत्वाऽर्जुनो दण्डमाजहारामितं धनम्

tathaiva paścimaṃ yānti gṛhītvā bharatarṣabha |
ttaraṃ tu na gacchanti vinā tāta patatriṇaḥ |
tatra gatvā'rjuno daṇḍamājahārāmitaṃ dhanam

कृतां बैन्दुसरै रत्नैर्मयेन स्फाटिकच्छदाम् ।
अपश्यं नलिनीं पूर्णामुदकस्येव भारत

kṛtāṃ baindusarai ratnairmayena sphāṭikacchadām |
apaśyaṃ nalinīṃ pūrṇāmudakasyeva bhārata

उत्कर्षन्तं च वासश्च प्राहसन्मां वृकोदरः ।
किङ्कराश्च सभापाला जहसुर्भरतर्षभ

utkarṣantaṃ ca vāsaśca prāhasanmāṃ vṛkodaraḥ |
kiṅkarāśca sabhāpālā jahasurbharatarṣabha

पित्रोरर्थे विशेषेण प्रावृण्वं तत्र जीवितम् ।
तत्र त्म यदि शक्तः स्यां घातयेयं वृकोदरम्

pitrorarthe viśeṣeṇa prāvṛṇvaṃ tatra jīvitam |
tatra tma yadi śaktaḥ syāṃ ghātayeyaṃ vṛkodaram

सपत्नेनापहासो हि स मां दहति भारत

sapatnenāpahāso hi sa māṃ dahati bhārata

तत्र स्फाटिकतोयां हि स्फाटिकाम्बुजशोभिताम् ।
सभां पुष्करिणीं मत्वा पतितोऽस्मि नराधिप

tatra sphāṭikatoyāṃ hi sphāṭikāmbujaśobhitām |
sabhāṃ puṣkariṇīṃ matvā patito'smi narādhipa

तत्र मामहसद्भीमः सह पार्थेन सस्वरम् ।
द्रौपदी चसह स्त्रीभिः पातयन्ती मनो मम

tatra māmahasadbhīmaḥ saha pārthena sasvaram |
draupadī casaha strībhiḥ pātayantī mano mama

क्लिन्नवस्त्रस्य च जले किङ्करा राजचोदिताः ।
ददुर्वासांसि मेऽन्यानि तच्च दुःखतरं मम

klinnavastrasya ca jale kiṅkarā rājacoditāḥ |
dadurvāsāṃsi me'nyāni tacca duḥkhataraṃ mama

अस्तम्भा इव तिष्ठन्ति स्तम्भा इव सहस्रशः ।
सोहं तत्राहतो राजन्स्फटिकाभ्यन्तरे विभो

astambhā iva tiṣṭhanti stambhā iva sahasraśaḥ |
sohaṃ tatrāhato rājansphaṭikābhyantare vibho

अद्वारेण विनिर्गच्छन्द्वारसंस्थानरूपिणा ।
अभिहत्य शिलां भूयो ललाटेनास्मि विक्षतः

advāreṇa vinirgacchandvārasaṃsthānarūpiṇā |
abhihatya śilāṃ bhūyo lalāṭenāsmi vikṣataḥ

आमृशन्निव तां दृष्ट्वा मार्गान्तरमुपाविशम् ।
इदं द्वारमिदं राजन्नद्वारमिति मां प्रति ।
अद्भुतं प्रहसन्वाक्यं बभाषे स वृकोदरः

āmṛśanniva tāṃ dṛṣṭvā mārgāntaramupāviśam |
idaṃ dvāramidaṃ rājannadvāramiti māṃ prati |
adbhutaṃ prahasanvākyaṃ babhāṣe sa vṛkodaraḥ

स्त्रियश्च तत्र मां दृष्ट्वा जहसुस्तादृशं नृप ।
सर्वं हासकरं तेषां सदस्यानां नरर्षभ

striyaśca tatra māṃ dṛṣṭvā jahasustādṛśaṃ nṛpa |
sarvaṃ hāsakaraṃ teṣāṃ sadasyānāṃ nararṣabha

न श्रुतानि न दृष्टानि यानि रत्नान मे क्वचित् ।
तानि मे तत्र दृष्टानि तेन तप्तोस्मि दुःखितः

na śrutāni na dṛṣṭāni yāni ratnāna me kvacit |
tāni me tatra dṛṣṭāni tena taptosmi duḥkhitaḥ

हुताशनं प्रवेक्ष्यामि प्रवेक्ष्यामि महोदधिम् ।
सम्भावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते

hutāśanaṃ pravekṣyāmi pravekṣyāmi mahodadhim |
sambhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate

इदं चाद्भुतमत्रासीत्तन्मे निगदतः शृणु

idaṃ cādbhutamatrāsīttanme nigadataḥ śṛṇu

पूर्णे शतसहस्रे तु विप्राणां भुञ्जतां सदा ।
स्थापितस्तत्र सञ्ज्ञार्थं शङ्खो ध्मायति नित्यसः

pūrṇe śatasahasre tu viprāṇāṃ bhuñjatāṃ sadā |
sthāpitastatra sañjñārthaṃ śaṅkho dhmāyati nityasaḥ

मुहुर्मुहुः प्रणदतस्तस्य शङ्खस्य भारत ।
अनिशं शब्दमश्रौषं ततो रोमाणि मेऽहृषन्

muhurmuhuḥ praṇadatastasya śaṅkhasya bhārata |
aniśaṃ śabdamaśrauṣaṃ tato romāṇi me'hṛṣan

पार्थिवैर्बहुभिः कीर्णमुपस्थानं दिदृक्षुभिः ।
अशोभत महाराज नक्षत्रैर्द्यैरिवामला

pārthivairbahubhiḥ kīrṇamupasthānaṃ didṛkṣubhiḥ |
aśobhata mahārāja nakṣatrairdyairivāmalā

सर्वरत्नान्युपादाय पार्थिवा वै जनेश्वर ।
ज्ञे तस्य महाराज पाण्डुपुत्रस्य धीमतः

sarvaratnānyupādāya pārthivā vai janeśvara |
jñe tasya mahārāja pāṇḍuputrasya dhīmataḥ

वैश्या इव महीपाला द्विजातिपरिवेषकाः ।
न सा श्रीर्देवराजस्य यमस्य वरुणस्य च ।
गुह्यकाधिपतेर्वापि या श्री राजन्युधिष्ठिरे

vaiśyā iva mahīpālā dvijātipariveṣakāḥ |
na sā śrīrdevarājasya yamasya varuṇasya ca |
guhyakādhipatervāpi yā śrī rājanyudhiṣṭhire

तां दृष्ट्वा पाण्डुपुत्रस्य श्रियं परमिक्रामहम् ।
शान्तिं न परिगच्छामि दह्यमानेन चेतसा

tāṃ dṛṣṭvā pāṇḍuputrasya śriyaṃ paramikrāmaham |
śāntiṃ na parigacchāmi dahyamānena cetasā

अप्राप्य पाण्डवैश्वर्यं शमो मम न विद्यते ।
अरीन्बाणैः शाययिष्ये शयिष्ये वा हतः परैः

aprāpya pāṇḍavaiśvaryaṃ śamo mama na vidyate |
arīnbāṇaiḥ śāyayiṣye śayiṣye vā hataḥ paraiḥ

एतादृशस्य मे किं तु जीवितेन परन्तप ।
वर्धन्ते पाण्डवा राजन्वयं हि स्थितवृद्धयः

etādṛśasya me kiṃ tu jīvitena parantapa |
vardhante pāṇḍavā rājanvayaṃ hi sthitavṛddhayaḥ

यामेतामतुलां लक्ष्मीं दृष्टवानसि पाण्डवे ।
तस्याटः प्राप्तावुपायं मे शृणु सत्यपराक्रम

yāmetāmatulāṃ lakṣmīṃ dṛṣṭavānasi pāṇḍave |
tasyāṭaḥ prāptāvupāyaṃ me śṛṇu satyaparākrama

अहमक्षेष्वभिज्ञोऽस्मि पृथिव्यामपि भारत ।
हृदयज्ञः पणज्ञश्च विशेषज्ञश्च देवने

ahamakṣeṣvabhijño'smi pṛthivyāmapi bhārata |
hṛdayajñaḥ paṇajñaśca viśeṣajñaśca devane

द्यूतप्रियश्च कौन्तेयो न च जानाति देवितुम् ।
आहूतश्चैष्यति व्यक्तं नित्यमेवाह्वयत्स्वयम्

dyūtapriyaśca kaunteyo na ca jānāti devitum |
āhūtaścaiṣyati vyaktaṃ nityamevāhvayatsvayam

नियतं तं विजेष्यामि कृत्वा तु कपटं विभो ।
आनयामि समृद्धिं तां दिव्यां चोपाह्वयस्व तम्

niyataṃ taṃ vijeṣyāmi kṛtvā tu kapaṭaṃ vibho |
ānayāmi samṛddhiṃ tāṃ divyāṃ copāhvayasva tam

एवमुक्तः शकुनिना राजा दुर्योधनस्ततः ।
धृतराष्ट्रमिदं वाक्यमपदान्तरमब्रवीत्

evamuktaḥ śakuninā rājā duryodhanastataḥ |
dhṛtarāṣṭramidaṃ vākyamapadāntaramabravīt

अयमुत्सहते राजञ्श्रियमाहर्तुमक्षवित् ।
द्यूतेन पाण्डुपुत्रस्य तदनुज्ञातुमर्हसि

ayamutsahate rājañśriyamāhartumakṣavit |
dyūtena pāṇḍuputrasya tadanujñātumarhasi

क्षत्ता मन्त्री महाप्राज्ञः स्थितो यस्यास्मि शासने ।
तेन सङ्गम्य वेत्स्यामि कार्यस्यास्य विनिश्चयम्

kṣattā mantrī mahāprājñaḥ sthito yasyāsmi śāsane |
tena saṅgamya vetsyāmi kāryasyāsya viniścayam

स हि धर्मं पुरस्कृत्य दीर्घदर्शी परं हितम् ।
उभयोटः पक्षयोर्युक्तं वक्ष्यत्यर्थविनिश्चयम्

sa hi dharmaṃ puraskṛtya dīrghadarśī paraṃ hitam |
ubhayoṭaḥ pakṣayoryuktaṃ vakṣyatyarthaviniścayam

निवर्तयिष्यति त्वाऽसौ यदि क्षत्ता समेष्यति ।
निवृत्ते त्वयि राजेन्द्र मरिष्येऽहमसंशयम्

nivartayiṣyati tvā'sau yadi kṣattā sameṣyati |
nivṛtte tvayi rājendra mariṣye'hamasaṃśayam

स त्वं मयि मृते राजन्विदुरेण सुखी भव ।
भोक्ष्यसे पृथिवीं कृत्स्नां किं मया त्वं करिष्यसि ॥
शम्पायन उवाच

sa tvaṃ mayi mṛte rājanvidureṇa sukhī bhava |
bhokṣyase pṛthivīṃ kṛtsnāṃ kiṃ mayā tvaṃ kariṣyasi ||
śampāyana uvāca

आर्तवाक्यं तु तत्तस्य प्रणयोक्तं निशम्य सः ।
धृतराष्ट्रोऽब्रवीत्प्रेष्यन्दुर्योधनमते स्थितः

ārtavākyaṃ tu tattasya praṇayoktaṃ niśamya saḥ |
dhṛtarāṣṭro'bravītpreṣyanduryodhanamate sthitaḥ

स्थूणासहस्रैर्बृहतीं शतद्वारां सभां मम ।
मनोरमां दर्शनीयामाशु कुर्वन्तुं शिल्पिनः

sthūṇāsahasrairbṛhatīṃ śatadvārāṃ sabhāṃ mama |
manoramāṃ darśanīyāmāśu kurvantuṃ śilpinaḥ

ततः संस्तीर्य रत्नैस्तां तक्ष्ण आनाय्य सर्वशः ।
सुकृतां सुप्रवेशां च निवेदयत मेऽशनैः

tataḥ saṃstīrya ratnaistāṃ takṣṇa ānāyya sarvaśaḥ |
sukṛtāṃ supraveśāṃ ca nivedayata me'śanaiḥ

दूर्योधनस्य शान्त्यर्थमिति निश्चित्य भूमिपः ।
धृतराष्ट्रो महाराज प्राहिणोद्विदुराय वै

dūryodhanasya śāntyarthamiti niścitya bhūmipaḥ |
dhṛtarāṣṭro mahārāja prāhiṇodvidurāya vai

अपृष्ट्वा विदुरं स्वस्यन नासीत्कश्चिद्विनिश्चयः ।
द्यूते दोषांश्च जानन्स पुत्रस्नेहादकृष्यत

apṛṣṭvā viduraṃ svasyana nāsītkaścidviniścayaḥ |
dyūte doṣāṃśca jānansa putrasnehādakṛṣyata

तच्छ्रुत्वा विदुरो धीमान्कलिद्वारमुपस्थितम् ।
विनाशमुखमुत्पन्नं धृतराष्ट्रमुपाद्रवत्

tacchrutvā viduro dhīmānkalidvāramupasthitam |
vināśamukhamutpannaṃ dhṛtarāṣṭramupādravat

सोऽभिगम्य महात्मानं भ्राता भ्रातरमग्रजम् ।
मूर्ध्ना प्रणम्य चरणाविदं वचनमब्रवीत्

so'bhigamya mahātmānaṃ bhrātā bhrātaramagrajam |
mūrdhnā praṇamya caraṇāvidaṃ vacanamabravīt

नाभिनन्दामि ते राजन्व्यवसायमिमं प्रभो ।
पुत्रैर्भेदो यथा न स्थाद्‌द्यूतहेतोस्तथा कुरु

nābhinandāmi te rājanvyavasāyamimaṃ prabho |
putrairbhedo yathā na sthād‌dyūtahetostathā kuru

क्षत्तः पुत्रेषु पुत्रैर्मे कलहो न भविष्यति ।
यदि देवाः प्रसादं नः करिष्यन्ति न संशयः

kṣattaḥ putreṣu putrairme kalaho na bhaviṣyati |
yadi devāḥ prasādaṃ naḥ kariṣyanti na saṃśayaḥ

अशुभं वा शुभं वापि हितं वा यदि वाऽहितम् ।

aśubhaṃ vā śubhaṃ vāpi hitaṃ vā yadi vā'hitam |

मयि सन्निहिते द्रोणे भीष्मे त्वयि च भारत ।
अनयो दैवविहितो न कथञ्चिद्भविष्यति

mayi sannihite droṇe bhīṣme tvayi ca bhārata |
anayo daivavihito na kathañcidbhaviṣyati

गच्छ त्वं रथमास्थाय हयैर्वातसमैर्जवे ।
खाण्डवप्रस्थमद्यैव समानय युधिष्ठिरम्

gaccha tvaṃ rathamāsthāya hayairvātasamairjave |
khāṇḍavaprasthamadyaiva samānaya yudhiṣṭhiram

न वाच्यो व्यवसायो मे विदुरैतद्ब्रवीमि ते ।
दैवमेव परं मन्ये येनैतदुपपद्यते

na vācyo vyavasāyo me viduraitadbravīmi te |
daivameva paraṃ manye yenaitadupapadyate

इत्युक्तो विदुरो धीमान्नेदमस्तीति चिन्तयन् ।
आपगेयं महाप्राज्ञमभ्यगच्छत्सुदुः खितः

ityukto viduro dhīmānnedamastīti cintayan |
āpageyaṃ mahāprājñamabhyagacchatsuduḥ khitaḥ