Chapter 44: The slaying of Madhu and Kaitabha

अव्यक्तो व्यक्तलिङ्गस्थो य एव भगवान्प्रभुः ।
नरनारायणो भूत्वा हरिरासीद्युधिष्ठिर

avyakto vyaktaliṅgastho ya eva bhagavānprabhuḥ |
naranārāyaṇo bhūtvā harirāsīdyudhiṣṭhira

ब्रह्मा च शक्रः सूर्यश्च धर्मश्चैव सनातनः ।
बहुशः सर्वभूतात्मा प्रादुर्भवति कार्यतः ।
प्रादुर्भावांस्तु वक्ष्यामि दिव्यान्देवगणैर्युतान् ।

brahmā ca śakraḥ sūryaśca dharmaścaiva sanātanaḥ |
bahuśaḥ sarvabhūtātmā prādurbhavati kāryataḥ |
prādurbhāvāṃstu vakṣyāmi divyāndevagaṇairyutān |

सुप्त्वा युगसहस्रं स प्रादुर्भवति कार्यवान् ।
अनेकबहुसाहस्रैर्देवदेवो जगत्पतिः

suptvā yugasahasraṃ sa prādurbhavati kāryavān |
anekabahusāhasrairdevadevo jagatpatiḥ

ब्रह्माणं कपिलं चैव परमेष्ठिं तथैव च ।
देवान्सप्तर्षिभिश्चैव शङ्करं च महायशाः

brahmāṇaṃ kapilaṃ caiva parameṣṭhiṃ tathaiva ca |
devānsaptarṣibhiścaiva śaṅkaraṃ ca mahāyaśāḥ

सनत्कुमारं भगवान्मनुं चैव प्रजापतिम् ।
पुरा चक्रे च देवादिः प्रदीप्ताग्निसमप्रभः

sanatkumāraṃ bhagavānmanuṃ caiva prajāpatim |
purā cakre ca devādiḥ pradīptāgnisamaprabhaḥ

येन चार्णवमध्यस्थौ नष्टेस्थावरजङ्गमे ।
नष्टदेवासुरवरे प्रनष्टोरगराक्षसे

yena cārṇavamadhyasthau naṣṭesthāvarajaṅgame |
naṣṭadevāsuravare pranaṣṭoragarākṣase

योद्धुकामौ सुदुर्धर्षौ भ्रातरौ मधुकैठभौ ।
हतौ भगवता तेन ततो दत्त्वा वरं परम्

yoddhukāmau sudurdharṣau bhrātarau madhukaiṭhabhau |
hatau bhagavatā tena tato dattvā varaṃ param

भूमिं बद्ध्वा कृतौ पूर्वावजेयौ द्वौ महाऽसुरौ ।
तौ कर्णमलसंभूतौ विष्णोस्तस्य महात्मनः

bhūmiṃ baddhvā kṛtau pūrvāvajeyau dvau mahā'surau |
tau karṇamalasaṃbhūtau viṣṇostasya mahātmanaḥ

महार्णवे प्रस्वपतः शैलराजसमौ स्थितौ ।
तौ विवेश स्वयं वायुर्ब्रह्मणा साधु चोदितः

mahārṇave prasvapataḥ śailarājasamau sthitau |
tau viveśa svayaṃ vāyurbrahmaṇā sādhu coditaḥ

तौ दिवं छादयित्वा तु ववृधाते महाऽसुरौ ।
वायुप्रमाणौ तौ दृष्ट्वा ब्रह्मा पर्यमृशच्छनैः

tau divaṃ chādayitvā tu vavṛdhāte mahā'surau |
vāyupramāṇau tau dṛṣṭvā brahmā paryamṛśacchanaiḥ

एकं मृदुतरं वेत्ति कठिनं वेत्ति चापरम् ।
नामनी तु तयोश्चके सविता सलिलोद्भवः

ekaṃ mṛdutaraṃ vetti kaṭhinaṃ vetti cāparam |
nāmanī tu tayoścake savitā salilodbhavaḥ

मृदुस्त्वयं मधुर्नाम कठिनः कैठभः स्वयम् ।
तौ दैत्यौ कृतनामानौ चेरतुर्बलगर्वितौ

mṛdustvayaṃ madhurnāma kaṭhinaḥ kaiṭhabhaḥ svayam |
tau daityau kṛtanāmānau ceraturbalagarvitau

तौ पुराऽथ दिवं सर्वां प्राप्तौ राजन्महासुरौ ।
प्रच्छाद्याथ दिवं सर्वां चेरतुर्मधुकैठभौ

tau purā'tha divaṃ sarvāṃ prāptau rājanmahāsurau |
pracchādyātha divaṃ sarvāṃ ceraturmadhukaiṭhabhau

सर्वमेकार्णवं लोकं योद्धुकामौ सुनिर्भयौ ।
तौ गतावसुरौ दृष्ट्वा ब्रह्मा लोकपितामहः

sarvamekārṇavaṃ lokaṃ yoddhukāmau sunirbhayau |
tau gatāvasurau dṛṣṭvā brahmā lokapitāmahaḥ

एकार्णवाम्बुनिचये तत्रैवान्तरधीयत ।
स पद्मात्पद्मनाभस्य नाभिदेशात्समुत्थितात्

ekārṇavāmbunicaye tatraivāntaradhīyata |
sa padmātpadmanābhasya nābhideśātsamutthitāt

आससाद स्वयं जन्म तत्पङ्कजमपङ्कजम् ।
पूजयामास वसतिं ब्रह्मा लोकपितामहः

āsasāda svayaṃ janma tatpaṅkajamapaṅkajam |
pūjayāmāsa vasatiṃ brahmā lokapitāmahaḥ

तावुभौ जलगर्भस्थौ नारायणचतुर्मुखौ ।
बहून्वर्षायुतानप्सु शयानौ न च कम्पितौ

tāvubhau jalagarbhasthau nārāyaṇacaturmukhau |
bahūnvarṣāyutānapsu śayānau na ca kampitau

अथ दीर्घस्य कालस्य तावुभौ मधुकैठभौ ।
आजग्मतुस्तौ तं देशं यत्र ब्रह्मा व्यवस्थितः

atha dīrghasya kālasya tāvubhau madhukaiṭhabhau |
ājagmatustau taṃ deśaṃ yatra brahmā vyavasthitaḥ

तौ दृष्ट्वा लोकनाथस्तु रोषात्संरक्तलोचनः ।
उत्पपाताथ शयनात्पद्मनाभो महाद्युतिः

tau dṛṣṭvā lokanāthastu roṣātsaṃraktalocanaḥ |
utpapātātha śayanātpadmanābho mahādyutiḥ

तद्युद्धमभवद्घोरं तयोस्तस्य च भारत ।
एकार्णवे तदा घोरे त्रैलोक्ये जलतां गते

tadyuddhamabhavadghoraṃ tayostasya ca bhārata |
ekārṇave tadā ghore trailokye jalatāṃ gate

तदभूत्तुमुलं युद्धं वर्षसङ्ख्यासहस्रशः ।
न च तावसुरौ युद्धे तदा श्रममवापतुः

tadabhūttumulaṃ yuddhaṃ varṣasaṅkhyāsahasraśaḥ |
na ca tāvasurau yuddhe tadā śramamavāpatuḥ

अथ दीर्घस्य कालस्य तौ दैत्यौ युद्धदुर्मदौ ।
ऊचतुः प्रीतमनसौ देवं नारायणं प्रभुम्

atha dīrghasya kālasya tau daityau yuddhadurmadau |
ūcatuḥ prītamanasau devaṃ nārāyaṇaṃ prabhum

प्रीतौ स्वस्तव युद्धेन श्लाघ्यस्त्वं मृत्युरावयोः ।
आवां जहि न यत्रोर्वा सलिलेन पिरप्लुता

prītau svastava yuddhena ślāghyastvaṃ mṛtyurāvayoḥ |
āvāṃ jahi na yatrorvā salilena piraplutā

हतौ च तव पुत्रत्वं प्राप्नुयाव सुरोत्तम ।
यो ह्यानां युधि निर्जेता तस्यावां विहितौ सुतौ

hatau ca tava putratvaṃ prāpnuyāva surottama |
yo hyānāṃ yudhi nirjetā tasyāvāṃ vihitau sutau

तयोस्तु वचनं श्रुत्वा तदा नारायणः प्रभुः ।
तौ प्रहस्य मृधे दैत्यौ दोर्भ्यां च समपीडयम्

tayostu vacanaṃ śrutvā tadā nārāyaṇaḥ prabhuḥ |
tau prahasya mṛdhe daityau dorbhyāṃ ca samapīḍayam

ऊरुभ्यां निधनं चक्रे तावुभौ मधुकैठबौ ।
तौ हतौ चाप्लुतौ तोये वपुर्भ्यामेकतां गतौ

ūrubhyāṃ nidhanaṃ cakre tāvubhau madhukaiṭhabau |
tau hatau cāplutau toye vapurbhyāmekatāṃ gatau

मेदो मुमुचतुर्दैत्यौ मज्जमानौ जलोर्मिभिः ।
मेदसा तज्जलं व्याप्तं ताभ्यामन्तर्दधे तदा

medo mumucaturdaityau majjamānau jalormibhiḥ |
medasā tajjalaṃ vyāptaṃ tābhyāmantardadhe tadā

नारायणश्च भगवानसृजद्विविधाः प्रजाः ।
दैत्ययोर्मेदसा छन्ना सर्वा राजन्वसुन्धरा

nārāyaṇaśca bhagavānasṛjadvividhāḥ prajāḥ |
daityayormedasā channā sarvā rājanvasundharā

तदाप्रभृति कौन्तेय मेदिनीति स्मृता मही ।
प्रभावात्पद्मनाभस्य शाश्वती च कृता नृणाम्

tadāprabhṛti kaunteya medinīti smṛtā mahī |
prabhāvātpadmanābhasya śāśvatī ca kṛtā nṛṇām