Chapter 35: Nakula conquers the west

नकुलस्य तु वक्ष्यामि कर्माणि विजयं तथा ।
वासुदेवजितामाशां यथाऽसावजयत्प्रभुः

nakulasya tu vakṣyāmi karmāṇi vijayaṃ tathā |
vāsudevajitāmāśāṃ yathā'sāvajayatprabhuḥ

निर्याय खाण्डवप्रस्थात्प्रतीचीमभितो दिशम् ।
उद्दिश्य मतिमान्प्रायान्महत्या सेनया सह

niryāya khāṇḍavaprasthātpratīcīmabhito diśam |
uddiśya matimānprāyānmahatyā senayā saha

सिंहनादेन महता योधानां गर्जितेन च ।
रथनेमिनिनादैश्च कम्पयन्वसुधामिमाम्

siṃhanādena mahatā yodhānāṃ garjitena ca |
rathanemininādaiśca kampayanvasudhāmimām

ततो बहु धनं रम्यं गावाढ्यं धनधान्यवत् ।
कार्तिकेयस्य दयितं रोहीतकुपाद्रवत्

tato bahu dhanaṃ ramyaṃ gāvāḍhyaṃ dhanadhānyavat |
kārtikeyasya dayitaṃ rohītakupādravat

तत्र युद्धं महच्चासीच्छूरैर्मत्तमयूरकैः ।
मरुभूमिं स कार्त्स्न्येन तथैव बहुधान्यकम्

tatra yuddhaṃ mahaccāsīcchūrairmattamayūrakaiḥ |
marubhūmiṃ sa kārtsnyena tathaiva bahudhānyakam

शैरीषकं महेत्थं च वशे चक्रे महाद्युतिः ।
आक्रोशं चैव राजर्षि तेन युद्धमभून्महत्

śairīṣakaṃ mahetthaṃ ca vaśe cakre mahādyutiḥ |
ākrośaṃ caiva rājarṣi tena yuddhamabhūnmahat

तान्दशार्णान्स जित्वा च प्रतस्थे पाण्डुनन्दनः ।
शिबींस्त्रिगर्तानम्बष्ठान्मालवान्पञ्च कर्पटान्

tāndaśārṇānsa jitvā ca pratasthe pāṇḍunandanaḥ |
śibīṃstrigartānambaṣṭhānmālavānpañca karpaṭān

तथा मध्यमकेयांश्च वाटधानान्द्विजानथ ।
पुनश्च परिवृत्याथ पुष्करारण्यवासिनः

tathā madhyamakeyāṃśca vāṭadhānāndvijānatha |
punaśca parivṛtyātha puṣkarāraṇyavāsinaḥ

गणानुत्सवसङ्केतान्व्यजयत्पुरुषर्षभः ।
सिन्धुकूलाश्रिता ये च ग्रामणीया महाबलाः

gaṇānutsavasaṅketānvyajayatpuruṣarṣabhaḥ |
sindhukūlāśritā ye ca grāmaṇīyā mahābalāḥ

शूराऽऽभीरगणाश्चैव ये चाश्रित्य सरस्वतीम् ।
वर्तयन्ति च ये मत्स्यैर्ये च पर्वतवासिनः

śūrā''bhīragaṇāścaiva ye cāśritya sarasvatīm |
vartayanti ca ye matsyairye ca parvatavāsinaḥ

कत्स्नं पञ्चनन्दं चैव तथैवामरपर्वतम् ।
उत्तरज्योतिषं चैव तथा दिव्यकटं पुरम्

katsnaṃ pañcanandaṃ caiva tathaivāmaraparvatam |
uttarajyotiṣaṃ caiva tathā divyakaṭaṃ puram

द्वारपालं च तरसा वशे चक्रे महाद्युतिः ।
रामठान्हारहूणांश्च प्रतीच्याश्चैव ये नृपाः

dvārapālaṃ ca tarasā vaśe cakre mahādyutiḥ |
rāmaṭhānhārahūṇāṃśca pratīcyāścaiva ye nṛpāḥ

तान्सर्वान्स वशे चक्रे शासनादेव पाण्डवः ।
तत्रस्थः प्रेषयामास वासुदेवाय भारत

tānsarvānsa vaśe cakre śāsanādeva pāṇḍavaḥ |
tatrasthaḥ preṣayāmāsa vāsudevāya bhārata

स चास्य गतभी राजन्प्रतिजग्राह शासनम् ।
ततः शाकलमभ्येत्य मद्राणां पुटभेदनम्

sa cāsya gatabhī rājanpratijagrāha śāsanam |
tataḥ śākalamabhyetya madrāṇāṃ puṭabhedanam

मातुलं प्रीतिपूर्वेण शल्यं चक्रे वशे बली ।
स तेन सत्कृतो राज्ञा सत्कारार्हो विशाम्पते

mātulaṃ prītipūrveṇa śalyaṃ cakre vaśe balī |
sa tena satkṛto rājñā satkārārho viśāmpate

रत्नानि भूरीण्यादाय सम्प्रतस्थे युधां पतिः ।
ततः सागरकुक्षिस्थान्म्लेच्छान्परमदारुणान्

ratnāni bhūrīṇyādāya sampratasthe yudhāṃ patiḥ |
tataḥ sāgarakukṣisthānmlecchānparamadāruṇān

पह्लवान्वर्बरांश्चैव किरातान्यवनाञ्शकान् ।
ततो रत्नान्यपादाय वशे कृत्वा च पार्थिवान् ।
न्यवर्तत कुरुश्रेष्ठो नकुलश्चित्रमार्गवित्

pahlavānvarbarāṃścaiva kirātānyavanāñśakān |
tato ratnānyapādāya vaśe kṛtvā ca pārthivān |
nyavartata kuruśreṣṭho nakulaścitramārgavit

करमाणां सहस्राणि कोशं तस्य महात्मनः ।
ऊहर्दश महाराज कृच्छ्रादिव महाधनम्

karamāṇāṃ sahasrāṇi kośaṃ tasya mahātmanaḥ |
ūhardaśa mahārāja kṛcchrādiva mahādhanam

इन्द्रप्रस्थगतं वीरमभ्येत्य स युधिष्ठिरम् ।
ततो माद्रीसुतः श्रीमान्धनं तस्मै न्यवेदयत्

indraprasthagataṃ vīramabhyetya sa yudhiṣṭhiram |
tato mādrīsutaḥ śrīmāndhanaṃ tasmai nyavedayat

एवं विजित्य नकुलो दिशं वरुणपालिताम् ।
प्रतीचीं वासुदेवेन निर्जितां भरतर्षभ

evaṃ vijitya nakulo diśaṃ varuṇapālitām |
pratīcīṃ vāsudevena nirjitāṃ bharatarṣabha