दारुकोपि कुरून्गत्वा दृष्ट्वा पार्थान्महारथान् ।
आचष्ट मौसले वृष्णीनन्योन्येनोपसंहृतान्
dārukopi kurūngatvā dṛṣṭvā pārthānmahārathān |
ācaṣṭa mausale vṛṣṇīnanyonyenopasaṃhṛtān
Mausala Parva
Chapter 6: Arjuna reaches the widowed city of Dvaraka
इति श्रीमन्महाभारते मौसलपर्वणि षष्ठोऽध्यायः ॥
15 verses · 6 of 9
What happens in this chapter
Arjuna reaches the widowed city of Dvaraka
Daruka reaches the Kurus and tells the Parthas that the Vrishnis have slain one another with clubs. The Pandavas are stricken. Arjuna, Keshava's dear friend, sets out with Daruka to see his uncle Vasudeva and finds Dvaraka like a widow. The sixteen thousand wives of Vasudeva cry out when they see him, their only protector now. The city looks to him like the dread Vaitarani river, its people the water, its chariots the rafts, Rama and Krishna once its great crocodiles, now lustreless as a lotus pool in winter. Arjuna weeps aloud and falls to the ground. Satyabhama and Rukmini rush to him and seat him on a golden seat. He praises Govinda, consoles the queens and goes to his uncle.
वैशम्पाय उवाच
श्रुत्वा विनष्टान्वार्ष्णेयान्सभोजान्धककौकुरान् ।
पाण्डवाः शोकसंतप्ता वित्रस्तमनसोऽभवन्
śrutvā vinaṣṭānvārṣṇeyānsabhojāndhakakaukurān |
pāṇḍavāḥ śokasaṃtaptā vitrastamanaso'bhavan
ततोऽर्जुनस्तानामन्त्र्य केशवस्य प्रियः सखा ।
प्रययौ मातुलं द्रष्टुं नेदमस्तीति चाब्रवीत्
tato'rjunastānāmantrya keśavasya priyaḥ sakhā |
prayayau mātulaṃ draṣṭuṃ nedamastīti cābravīt
स वृष्णिनिलयं गत्वा दारुकेण सह प्रभो ।
ददर्श द्वारकां वीरो मृतनाथामिव स्त्रियम्
sa vṛṣṇinilayaṃ gatvā dārukeṇa saha prabho |
dadarśa dvārakāṃ vīro mṛtanāthāmiva striyam
याः स्म ता लोकनाथेन नाथवत्यः पुराऽभवन् ।
तास्त्वनाथास्तदा नाथं पार्थं दृष्ट्वा विचुक्रुशुः
yāḥ sma tā lokanāthena nāthavatyaḥ purā'bhavan |
tāstvanāthāstadā nāthaṃ pārthaṃ dṛṣṭvā vicukruśuḥ
षोडश स्त्रीसहस्राणि वासुदेवपरिग्रहाः ।
तासामासीन्महान्नादो दृष्ट्वैवार्जुनमागतम्
ṣoḍaśa strīsahasrāṇi vāsudevaparigrahāḥ |
tāsāmāsīnmahānnādo dṛṣṭvaivārjunamāgatam
तास्तु दृष्ट्वैव कौरव्यो बाष्पेणापिहितेक्षणः ।
हीनाः कृष्णेन पुत्रैश्च नाशकत्सोभिवीक्षितुम्
tāstu dṛṣṭvaiva kauravyo bāṣpeṇāpihitekṣaṇaḥ |
hīnāḥ kṛṣṇena putraiśca nāśakatsobhivīkṣitum
स तां वृष्ण्यन्धकजलां हयमीनां रथोडुपाम् ।
वादित्ररथघोषौघां वेश्मतीर्थमहाग्रहाम्
sa tāṃ vṛṣṇyandhakajalāṃ hayamīnāṃ rathoḍupām |
vāditrarathaghoṣaughāṃ veśmatīrthamahāgrahām
रत्नशैवलसंघातां वज्रप्राकारमालिनीम् ।
रथ्यास्रोतोजलावर्तां चत्वरस्तिमितह्रदाम्
ratnaśaivalasaṃghātāṃ vajraprākāramālinīm |
rathyāsrotojalāvartāṃ catvarastimitahradām
रामकृष्णमहाग्राहां द्वारकां सरितं तदा ।
कालपाशग्रहां भीमां नदीं वैतरणीमिव
rāmakṛṣṇamahāgrāhāṃ dvārakāṃ saritaṃ tadā |
kālapāśagrahāṃ bhīmāṃ nadīṃ vaitaraṇīmiva
ददर्श वासविर्धीमान्विहीनां वृष्णिपुङ्गवैः ।
गतश्रियं विरानन्दां पद्मिनीं शिशिरे यथा ।
dadarśa vāsavirdhīmānvihīnāṃ vṛṣṇipuṅgavaiḥ |
gataśriyaṃ virānandāṃ padminīṃ śiśire yathā |
तां दृष्ट्वा द्वारकां पार्थस्ताश्च कृष्णस्य योषितः ।
सस्वनं बाष्पमुत्सृज्य निपात महीतले
tāṃ dṛṣṭvā dvārakāṃ pārthastāśca kṛṣṇasya yoṣitaḥ |
sasvanaṃ bāṣpamutsṛjya nipāta mahītale
सात्राजिती ततः सत्या रुक्मिणी च विशांपते ।
अभिपत्य प्ररुरुदुः परिवार्य धनंजयम्
sātrājitī tataḥ satyā rukmiṇī ca viśāṃpate |
abhipatya praruruduḥ parivārya dhanaṃjayam
ततस्तं काञ्चने पीठे समुत्ताप्योपवेश्य च ।
अभिनन्द्य महात्मानं परिवार्योपतस्थिरे
tatastaṃ kāñcane pīṭhe samuttāpyopaveśya ca |
abhinandya mahātmānaṃ parivāryopatasthire
ततः संस्तूय गोविन्दं कथयित्वा च पाण्डवः ।
आश्वास्य ताः स्त्रियश्चापि मातुलं द्रष्टुमभ्यगात्
tataḥ saṃstūya govindaṃ kathayitvā ca pāṇḍavaḥ |
āśvāsya tāḥ striyaścāpi mātulaṃ draṣṭumabhyagāt
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)