आख्याता मामकास्तात निहता युधि पाण्डवैः ।
हतांश्च पाण्डवेयानां मामकैर्ब्रूहि सञ्जय
ākhyātā māmakāstāta nihatā yudhi pāṇḍavaiḥ |
hatāṃśca pāṇḍaveyānāṃ māmakairbrūhi sañjaya
इति श्रीमन्महाभारते कर्णपर्वणि तृतीयोऽध्यायः ॥
38 verses · 3 of 101
Dhritarashtra asks Sanjaya to name the warriors of the Pandava side whom his own men have killed. This adhyaya is a list. Bhishma struck down the Narayanas, Vallavas and many others devoted to the Pandavas, and also a Magadha prince. Drona killed Satyajit, Virata and Drupada with their sons, Kuntibhoja and Purujit, the uncles of Arjuna, Dhrishtaketu of Chedi, Suketu son of Shishupala, Kshatradharma, Vasudana and many Panchala chiefs. Abhimanyu, a match for Arjuna even as a boy, was surrounded by six great chariot-warriors, made chariotless, and slain by the son of Duhshasana. Lakshmana, Duryodhana's son, killed Kshatradeva, Shikhandi's son. Ashvatthama, Vikarna, Durmukha and others accounted for the rest. Sanjaya closes: these and many more fell.
धृतराष्ट्र उवाच
आख्याता मामकास्तात निहता युधि पाण्डवैः ।
हतांश्च पाण्डवेयानां मामकैर्ब्रूहि सञ्जय
ākhyātā māmakāstāta nihatā yudhi pāṇḍavaiḥ |
hatāṃśca pāṇḍaveyānāṃ māmakairbrūhi sañjaya
सञ्जय उवाच
कृतिनो युधि विक्रान्ता महासत्वा महाबलाः ।
सानुबन्धाः सहामात्या गाङ्गेयेन निपातिताः
kṛtino yudhi vikrāntā mahāsatvā mahābalāḥ |
sānubandhāḥ sahāmātyā gāṅgeyena nipātitāḥ
नारायणा वल्लवाश्च रामाश्च शतशो परे ।
अनुरक्ताश्च वीरेण भीष्मेण युधि पातिताः
nārāyaṇā vallavāśca rāmāśca śataśo pare |
anuraktāśca vīreṇa bhīṣmeṇa yudhi pātitāḥ
समः किरीटिना सङ्ख्ये वीर्येण च बलेन च ।
सत्यजित्सत्यसन्धेन द्रोणेन निहतो युधि
samaḥ kirīṭinā saṅkhye vīryeṇa ca balena ca |
satyajitsatyasandhena droṇena nihato yudhi
पाञ्चालानां महेष्वासाः सर्वे युद्वविशारदाः ।
द्रोणेन सह सङ्गम्य गता वैवस्वतक्षयम्
pāñcālānāṃ maheṣvāsāḥ sarve yudvaviśāradāḥ |
droṇena saha saṅgamya gatā vaivasvatakṣayam
तथा विराटद्रुपदौ वृद्वौ सहसुतौ नृपौ ।
पराक्रमन्तौ मित्रार्थे द्रोणेन निहतौ रणे
tathā virāṭadrupadau vṛdvau sahasutau nṛpau |
parākramantau mitrārthe droṇena nihatau raṇe
यो बाल एव समरे सम्मितः सव्यसाचिना ।
केशवेन च दुर्धर्षो बलदेवेन चाभिभूः
yo bāla eva samare sammitaḥ savyasācinā |
keśavena ca durdharṣo baladevena cābhibhūḥ
परेषां कदनं कृत्वा महद्रणविशारदः ।
परिवार्य मदामात्रैः षड्भिः परमकै रथैः ।
अशक्नुवद्भिर्बीभत्सुमभिमन्युर्निपातितः
pareṣāṃ kadanaṃ kṛtvā mahadraṇaviśāradaḥ |
parivārya madāmātraiḥ ṣaḍbhiḥ paramakai rathaiḥ |
aśaknuvadbhirbībhatsumabhimanyurnipātitaḥ
कृतं तं विरथं वीरं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम् ।
दौःशासनिर्महाराज सौभद्रं हतवान्रणे
kṛtaṃ taṃ virathaṃ vīraṃ kṣatradharme vyavasthitam |
dauḥśāsanirmahārāja saubhadraṃ hatavānraṇe
पटच्चरनिहन्ता च महत्या सेनया वृतः ।
अम्बष्ठस्य सुतः श्रीमान्मित्रहेतोः पराक्रमन्
paṭaccaranihantā ca mahatyā senayā vṛtaḥ |
ambaṣṭhasya sutaḥ śrīmānmitrahetoḥ parākraman
आसाद्य लक्ष्मणं वीरं दुर्योधनसुतं रणे ।
सुमहत्कदनं कृत्वा गतो वैवस्वतक्षयम्
āsādya lakṣmaṇaṃ vīraṃ duryodhanasutaṃ raṇe |
sumahatkadanaṃ kṛtvā gato vaivasvatakṣayam
बृहन्तः सुमहेष्वासः कृतास्त्रो युद्वदुर्मदः ।
दुःशासनेन विक्रम्य गमितो यमसादनम्
bṛhantaḥ sumaheṣvāsaḥ kṛtāstro yudvadurmadaḥ |
duḥśāsanena vikramya gamito yamasādanam
मणिमान्दण्डधारश्च राजानौ युद्धदुर्मदौ ।
पराक्रमन्तौ मित्रार्थे द्रोणेन युधि पातितौ
maṇimāndaṇḍadhāraśca rājānau yuddhadurmadau |
parākramantau mitrārthe droṇena yudhi pātitau
अंशुमान्भोजराजस्तु सहसैन्यो महारथः ।
भारद्वाजेन विक्रम्य गमितो यमसादनम्
aṃśumānbhojarājastu sahasainyo mahārathaḥ |
bhāradvājena vikramya gamito yamasādanam
सामुद्रश्चित्रसेनश्च सह पुत्रेण भारत ।
समुद्रसेनेन बलाद्गमितो यमसादनम्
sāmudraścitrasenaśca saha putreṇa bhārata |
samudrasenena balādgamito yamasādanam
अनूपवासी नीलश्च व्याध्रदत्तश्च वीर्यवान् ।
अश्वत्थाम्ना विकर्णेन गमितौ यमसादनम्
anūpavāsī nīlaśca vyādhradattaśca vīryavān |
aśvatthāmnā vikarṇena gamitau yamasādanam
चित्रायुधश्चित्रयोधी कृत्वा च कदनं महत् ।
चित्रमार्गेण विक्रम्य विकर्णेन हतो मृधे ।
citrāyudhaścitrayodhī kṛtvā ca kadanaṃ mahat |
citramārgeṇa vikramya vikarṇena hato mṛdhe |
वृकोदरसमो युद्धे वृतः केकयजो युधि ।
केकयेन च विक्रम्य भ्राता भ्रात्रा निपातितः
vṛkodarasamo yuddhe vṛtaḥ kekayajo yudhi |
kekayena ca vikramya bhrātā bhrātrā nipātitaḥ
जनमेजयो गदायोधी पार्वतीयः प्रतापवान् ।
दुर्मुखेन महाराज तव पुत्रेण पातितः
janamejayo gadāyodhī pārvatīyaḥ pratāpavān |
durmukhena mahārāja tava putreṇa pātitaḥ
रोचमानौ नरव्याघ्रौ रोचमानौ ग्रहाविव ।
द्रौणेन युगपद्राजन्दिवं सम्प्रातितौ शरैः
rocamānau naravyāghrau rocamānau grahāviva |
drauṇena yugapadrājandivaṃ samprātitau śaraiḥ
नृपाश्च प्रतियुध्यन्तः पराक्रान्ता विशाम्पते ।
कृत्वा नसुकरं कर्म गता वैवस्वतक्षयम्
nṛpāśca pratiyudhyantaḥ parākrāntā viśāmpate |
kṛtvā nasukaraṃ karma gatā vaivasvatakṣayam
पुरुजित्कृन्तिभोजश्च मातुलौ सव्यसाचिनः ।
संग्रामनिर्जिताँल्लोकान्गमितौ द्रोणसायकैः
purujitkṛntibhojaśca mātulau savyasācinaḥ |
saṃgrāmanirjitām̐llokāngamitau droṇasāyakaiḥ
अभिभूः काशिराजश्च काशिकैर्बहुभिर्वृतः ।
वसुदानस्य पुत्रेण त्याजितो देहमाहवे
abhibhūḥ kāśirājaśca kāśikairbahubhirvṛtaḥ |
vasudānasya putreṇa tyājito dehamāhave
अमितौजा युधामन्युरुत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।
निहत्य शतशः सूरानस्मदीयैर्निपातिताः
amitaujā yudhāmanyuruttamaujāśca vīryavān |
nihatya śataśaḥ sūrānasmadīyairnipātitāḥ
मित्रवर्मा च पाञ्चाल्यः क्षत्रधर्मा च भारत ।
द्रोणेन परमेष्वासौ गमितौ यमसादनम्
mitravarmā ca pāñcālyaḥ kṣatradharmā ca bhārata |
droṇena parameṣvāsau gamitau yamasādanam
शिखण्डितनयो युद्धे क्षत्रदेवो युधाम्पतिः ।
लक्ष्मणेन हतो राजंस्तव पौत्रेण भारत
śikhaṇḍitanayo yuddhe kṣatradevo yudhāmpatiḥ |
lakṣmaṇena hato rājaṃstava pautreṇa bhārata
सुचित्रश्चित्रवर्मा च पितापुत्रौ महारथौ ।
प्रचरन्तौ महावीरौ द्रोणेन निहतौ रणे
sucitraścitravarmā ca pitāputrau mahārathau |
pracarantau mahāvīrau droṇena nihatau raṇe
वार्धक्षेमिर्महाराज समुद्र इव पर्वणि ।
आयुधक्षयमासाद्य प्रशान्तिं परमां गतः
vārdhakṣemirmahārāja samudra iva parvaṇi |
āyudhakṣayamāsādya praśāntiṃ paramāṃ gataḥ
सेनाबिन्दुसुतः श्रेष्ठः शास्त्रवान्प्रहरन्युधि ।
बाह्लिकेन महाराज कौरवेन्द्रेण पातितः
senābindusutaḥ śreṣṭhaḥ śāstravānpraharanyudhi |
bāhlikena mahārāja kauravendreṇa pātitaḥ
धृष्टकेतुर्महाराज चेदीनां प्रवरो रथः ।
कृत्वा नसुकरं कर्म गतो वैवस्वतक्षयम्
dhṛṣṭaketurmahārāja cedīnāṃ pravaro rathaḥ |
kṛtvā nasukaraṃ karma gato vaivasvatakṣayam
तथा सत्यधृतिर्वीरः कृत्वा कदनमाहवे ।
पाण्डवार्थे पराक्रान्तो गमितो यमसादनम्
tathā satyadhṛtirvīraḥ kṛtvā kadanamāhave |
pāṇḍavārthe parākrānto gamito yamasādanam
पुत्रस्तु शिशुपालस्य सुकेतुः पृथिवीपतिः ।
निहत्य शात्रवान्सङ्ख्ये द्रोणेन निहतो युधि
putrastu śiśupālasya suketuḥ pṛthivīpatiḥ |
nihatya śātravānsaṅkhye droṇena nihato yudhi
तथा सत्यधृतिर्वीरो मदिराश्वश्च वीर्यवान् ।
सूर्यदत्तश्च विक्रान्तो निहतो द्रोणसायकैः
tathā satyadhṛtirvīro madirāśvaśca vīryavān |
sūryadattaśca vikrānto nihato droṇasāyakaiḥ
मात्स्यादवरजः श्रीमाञ्शतानीको निपातितः ।
श्रेणिमांश्च महाराज युध्यमानः पराक्रमी ।
कृत्वा नसुकरं कर्म गतो वैवस्वतक्षयम्
mātsyādavarajaḥ śrīmāñśatānīko nipātitaḥ |
śreṇimāṃśca mahārāja yudhyamānaḥ parākramī |
kṛtvā nasukaraṃ karma gato vaivasvatakṣayam
तथैव युधि विक्रान्तो मागधः परमास्त्रवित् ।
भीष्मेण निहतो राजञ्शेतेऽद्य परवीरहा
tathaiva yudhi vikrānto māgadhaḥ paramāstravit |
bhīṣmeṇa nihato rājañśete'dya paravīrahā
विराटपुत्रः शङ्खस्तु उत्तरश्च महारथः ।
कुर्वन्तौ सुमहत्कर्म गतौ वैवस्वतक्षयम्
virāṭaputraḥ śaṅkhastu uttaraśca mahārathaḥ |
kurvantau sumahatkarma gatau vaivasvatakṣayam
वसुदानश्च कदनं कुर्वाणोऽतीव संयुगे ।
भारद्वाजेन विक्रम्य गमितो यमसादनम्
vasudānaśca kadanaṃ kurvāṇo'tīva saṃyuge |
bhāradvājena vikramya gamito yamasādanam
एते चान्ये च बहवः पाण्डवानां महारथाः ।
हता द्रोणेन विक्रम्य यन्मां त्वं परिपृच्छसि
ete cānye ca bahavaḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ |
hatā droṇena vikramya yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)