Chapter 186: Duryodhana taunts Drona; Drona's angry answer

ततो दुर्योधनो द्रोममभिगम्याब्रवीदिदम् ।
अमर्षवशमापन्नो जनयन्हर्षतेजसी

tato duryodhano dromamabhigamyābravīdidam |
amarṣavaśamāpanno janayanharṣatejasī

न मर्षणीयाः सङ्ग्रामे विश्रमन्तः श्रमान्विताः ।
सपत्ना ग्लानमनसो लब्धलक्षा विशेषतः

na marṣaṇīyāḥ saṅgrāme viśramantaḥ śramānvitāḥ |
sapatnā glānamanaso labdhalakṣā viśeṣataḥ

यत्तु मर्षितमस्माभिर्भवतः प्रियकाम्यया ।
त एते परिविश्रान्ताः पाण्डवा बलवत्तराः

yattu marṣitamasmābhirbhavataḥ priyakāmyayā |
ta ete pariviśrāntāḥ pāṇḍavā balavattarāḥ

सर्वथा परिहीनाः स्म तेजसा च बलेन च ।
भवता पाल्यमानास्ते विवर्धन्ते पुनःपुनः

sarvathā parihīnāḥ sma tejasā ca balena ca |
bhavatā pālyamānāste vivardhante punaḥpunaḥ

दिव्यान्यस्त्राणि सर्वाणि ब्राह्मादीनि च यानि ह ।
तानि सर्वामि तिष्ठन्ति भवत्येव विशेषतः

divyānyastrāṇi sarvāṇi brāhmādīni ca yāni ha |
tāni sarvāmi tiṣṭhanti bhavatyeva viśeṣataḥ

न पाण्डवेया न वयं नान्ये लोके धनुर्धराः ।
युध्यमानस्य ते तुल्याः सत्यमेतद्ब्रवीमि ते

na pāṇḍaveyā na vayaṃ nānye loke dhanurdharāḥ |
yudhyamānasya te tulyāḥ satyametadbravīmi te

ससुरासुरगन्धर्वानिमाँलोकान्द्विजोत्तम ।
सर्वास्त्रविद्भवान्हन्याद्दिव्यैरस्त्रैर्न संशयः

sasurāsuragandharvānimām̐lokāndvijottama |
sarvāstravidbhavānhanyāddivyairastrairna saṃśayaḥ

स भवान्मर्षयत्येनांस्तव तुल्यानवेत्य च ।
शिष्यत्वं वा पुरस्कृत्य मम वा मन्दभाग्यताम्

sa bhavānmarṣayatyenāṃstava tulyānavetya ca |
śiṣyatvaṃ vā puraskṛtya mama vā mandabhāgyatām

एवमुद्धर्षितो द्रोणः कोपितश्च सुतेन ते ।
समन्युरब्रवीद्राजन्दुर्योधनमिदं वचः

evamuddharṣito droṇaḥ kopitaśca sutena te |
samanyurabravīdrājanduryodhanamidaṃ vacaḥ

स्थविरः सन्परं शक्त्या घटे दुर्योधनाहवे ।
अतः परं मया कार्यं क्षुद्रं विजयगृद्धिना ।
अनस्त्रविदयं सर्वो हन्तव्योऽस्त्रविदा जनः

sthaviraḥ sanparaṃ śaktyā ghaṭe duryodhanāhave |
ataḥ paraṃ mayā kāryaṃ kṣudraṃ vijayagṛddhinā |
anastravidayaṃ sarvo hantavyo'stravidā janaḥ

0
यद्भवान्मन्यते चापि शुभं वा यदि वाऽशुभम् ।
तद्वै कर्ताऽस्मि कौरव्य वचनात्तव नान्यथा

0
yadbhavānmanyate cāpi śubhaṃ vā yadi vā'śubham |
tadvai kartā'smi kauravya vacanāttava nānyathā

निहत्य सर्वपाञ्चालान्युद्धे कृत्वा पराक्रमम् ।
विमोक्ष्ये कवचं राजन्सत्येनायुधमालभे

nihatya sarvapāñcālānyuddhe kṛtvā parākramam |
vimokṣye kavacaṃ rājansatyenāyudhamālabhe

मन्यसे यच्च कौन्तेयमर्जुनं श्रान्तमाहवे ।
तस्य वीर्यं महाबाहो शृणु सत्येन कौरव

manyase yacca kaunteyamarjunaṃ śrāntamāhave |
tasya vīryaṃ mahābāho śṛṇu satyena kaurava

तं न देवा न गन्धर्वा न यक्षा न च राक्षसाः ।
उत्सहन्ते रणे जेतुं कुपितं सव्यसाचिनम्

taṃ na devā na gandharvā na yakṣā na ca rākṣasāḥ |
utsahante raṇe jetuṃ kupitaṃ savyasācinam

खाण्डवे येन भगवान्प्रत्युद्यातः सुरेश्वरः ।
सायकैर्वारितश्चापि वर्षमाणो महात्मना

khāṇḍave yena bhagavānpratyudyātaḥ sureśvaraḥ |
sāyakairvāritaścāpi varṣamāṇo mahātmanā

यक्षा नागास्तथा दैत्या ये चान्ये बलगर्विताः ।
निहताः पुरुषेन्द्रेण तच्चापि विदितं तव

yakṣā nāgāstathā daityā ye cānye balagarvitāḥ |
nihatāḥ puruṣendreṇa taccāpi viditaṃ tava

गन्धर्वा घोषयात्रायां चित्रसेनादयो जिताः ।
यूयं तैर्ह्रियमाणाश्च मोक्षिता दृढधन्वना

gandharvā ghoṣayātrāyāṃ citrasenādayo jitāḥ |
yūyaṃ tairhriyamāṇāśca mokṣitā dṛḍhadhanvanā

निवातकवचाश्चापि देवानां शत्रवस्तथा ।
सुरैरवध्याः सङ्ग्रामे तेन वीरेण निर्जिताः

nivātakavacāścāpi devānāṃ śatravastathā |
surairavadhyāḥ saṅgrāme tena vīreṇa nirjitāḥ

दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम् ।
विजिग्ये पुरुषव्याघ्रः स शक्यो मानुषैः कथम्

dānavānāṃ sahasrāṇi hiraṇyapuravāsinām |
vijigye puruṣavyāghraḥ sa śakyo mānuṣaiḥ katham

प्रत्यक्षं चैव ते सर्वं यथा बलमिदं तव ।
क्षपितं पाण्डुपुत्रेण चेष्टतां नो विशाम्पते

pratyakṣaṃ caiva te sarvaṃ yathā balamidaṃ tava |
kṣapitaṃ pāṇḍuputreṇa ceṣṭatāṃ no viśāmpate

तं तदाऽभिप्रशंसन्तमर्जुनं कुपितस्तदा ।
द्रोणं तव सुतो राजन्पुनरेवेदमब्रवीत्

taṃ tadā'bhipraśaṃsantamarjunaṃ kupitastadā |
droṇaṃ tava suto rājanpunarevedamabravīt

अहं दुःशासनः कर्णः शकुनिर्मातुलश्च मे ।
हनिष्यामोऽर्जुनं सङ्ख्ये द्विधा कृत्वाऽद्य भारतीम् ।
तिष्ठ स त्वं महाबाहो नित्यं शिष्यः प्रियस्तव

ahaṃ duḥśāsanaḥ karṇaḥ śakunirmātulaśca me |
haniṣyāmo'rjunaṃ saṅkhye dvidhā kṛtvā'dya bhāratīm |
tiṣṭha sa tvaṃ mahābāho nityaṃ śiṣyaḥ priyastava

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भारद्वाजो हसन्निव ।
अन्ववर्तत राजानं स्वस्ति तेऽस्त्विति चाब्रवीत्

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhāradvājo hasanniva |
anvavartata rājānaṃ svasti te'stviti cābravīt

को हि गाण्डीवधन्वानं ज्वलन्तमिव तेजसा ।
अक्षयं क्षपयेत्कश्चित्क्षत्रियः क्षत्रियर्षभम्

ko hi gāṇḍīvadhanvānaṃ jvalantamiva tejasā |
akṣayaṃ kṣapayetkaścitkṣatriyaḥ kṣatriyarṣabham

तं न वित्तपतिर्नेन्द्रो न यमो न जलेश्वरः ।
नासुरोरगरक्षांसि क्षपयेयुः सहायुधम्

taṃ na vittapatirnendro na yamo na jaleśvaraḥ |
nāsuroragarakṣāṃsi kṣapayeyuḥ sahāyudham

मूढास्त्वेतानि भाषन्ते यानीमान्यात्थ भारत ।
युद्धे ह्यर्जुनमासाद्य स्वस्तिमान्को व्रजेद्गृहान्

mūḍhāstvetāni bhāṣante yānīmānyāttha bhārata |
yuddhe hyarjunamāsādya svastimānko vrajedgṛhān

त्वं तु सर्वाभिशङ्कित्वान्निष्ठुरः पापनिश्चयः ।
श्रेयसस्त्वद्धिते युक्तांस्तत्तद्वक्तुमिहेच्छसि

tvaṃ tu sarvābhiśaṅkitvānniṣṭhuraḥ pāpaniścayaḥ |
śreyasastvaddhite yuktāṃstattadvaktumihecchasi

गच्छ त्वमपि कौन्तेयमात्मार्थे जहि माचिरम् ।
त्वमप्याशंससे योद्धुं कुलजः क्षत्रियो ह्यसि

gaccha tvamapi kaunteyamātmārthe jahi māciram |
tvamapyāśaṃsase yoddhuṃ kulajaḥ kṣatriyo hyasi

इमान्किं क्षत्रियान्सर्वान्घातयिष्यस्यनागसः ।
त्वस्य मूलं वैरस्य तस्मादासादयार्जुनम्

imānkiṃ kṣatriyānsarvānghātayiṣyasyanāgasaḥ |
tvasya mūlaṃ vairasya tasmādāsādayārjunam

एष ते मातुलः प्राज्ञः क्षत्रधर्ममनुव्रतः ।
दुर्द्युतदेवी गान्धारे प्रयात्वर्जुनमाहवे

eṣa te mātulaḥ prājñaḥ kṣatradharmamanuvrataḥ |
durdyutadevī gāndhāre prayātvarjunamāhave

एषोऽक्षकुशलो जिह्मो द्यूतकृत्कितवः शठः ।
देविता निकृतिप्रज्ञो युधि जेष्यति पाण्डवान्

eṣo'kṣakuśalo jihmo dyūtakṛtkitavaḥ śaṭhaḥ |
devitā nikṛtiprajño yudhi jeṣyati pāṇḍavān

त्वया कथितमत्यर्थं कर्णेन सह हृष्टवत् ।
असकृच्छून्यवन्मोहाद्वृतराष्ट्रस्य शृण्वतः

tvayā kathitamatyarthaṃ karṇena saha hṛṣṭavat |
asakṛcchūnyavanmohādvṛtarāṣṭrasya śṛṇvataḥ

अहं च तात कर्णश्च भ्राता दुःशानश्च मे ।
पाण्डुपुत्रान्हनिष्यामः सहिताः समरे त्रयः

ahaṃ ca tāta karṇaśca bhrātā duḥśānaśca me |
pāṇḍuputrānhaniṣyāmaḥ sahitāḥ samare trayaḥ

इति ते कत्थमानस्य श्रुतं संसदिसंसदि ।
अनुतिष्ठ प्रतिज्ञां तां सत्यवाग्भव तैः सह

iti te katthamānasya śrutaṃ saṃsadisaṃsadi |
anutiṣṭha pratijñāṃ tāṃ satyavāgbhava taiḥ saha

एष ते पाण्डवः शत्रुरविशङ्कोऽग्रतः स्थितः ।
क्षत्रधर्ममवेक्षस्व श्लाघ्यस्तव वधो जयात्

eṣa te pāṇḍavaḥ śatruraviśaṅko'grataḥ sthitaḥ |
kṣatradharmamavekṣasva ślāghyastava vadho jayāt

दत्तं भुक्तमधीतं च प्राप्तमैश्वर्यमीप्सितम् ।
कृतकृत्योऽनृणश्चासि मा भैर्युध्यस्व पाण्डवम्

dattaṃ bhuktamadhītaṃ ca prāptamaiśvaryamīpsitam |
kṛtakṛtyo'nṛṇaścāsi mā bhairyudhyasva pāṇḍavam

इत्युक्त्वा समरे द्रोणो न्यवर्तत यतः परे ।
द्वैधीकृत्य ततः सेनां युद्धं समभवत्तदा

ityuktvā samare droṇo nyavartata yataḥ pare |
dvaidhīkṛtya tataḥ senāṃ yuddhaṃ samabhavattadā