Chapter 61: Abhimanyu holds five; Dhrishtadyumna slays Samyamani's son

द्रौणिर्भूरिश्रवाः शत्यश्चित्रसेनश्च मारिषः ।
पुत्रः सांयमनेश्चैव सौभद्रं पर्यवारयन्

drauṇirbhūriśravāḥ śatyaścitrasenaśca māriṣaḥ |
putraḥ sāṃyamaneścaiva saubhadraṃ paryavārayan

संसक्तमतितेजोभिस्तमेकं ददृशुर्जनाः ।
पञ्चभिर्मनुजव्याघ्रैर्गजैः सिंहशिशुं यथा

saṃsaktamatitejobhistamekaṃ dadṛśurjanāḥ |
pañcabhirmanujavyāghrairgajaiḥ siṃhaśiśuṃ yathā

नातिलक्ष्यतया कश्चिन्न शौर्ये न पराक्रमे ।
बभूव सदृशः कार्ष्णेर्नास्त्रे नापि च लाघवे

nātilakṣyatayā kaścinna śaurye na parākrame |
babhūva sadṛśaḥ kārṣṇernāstre nāpi ca lāghave

तथा तमात्मजं युद्धे विक्रमन्तमरिन्दमम् ।
दृष्ट्वा पार्थः सुसंयत्तं सिंहनादमथानदत्

tathā tamātmajaṃ yuddhe vikramantamarindamam |
dṛṣṭvā pārthaḥ susaṃyattaṃ siṃhanādamathānadat

पीडयानं तु तत्सैन्यं पौत्रं तव विशांपते ।
दृष्ट्वा त्वदीया राजेन्द्र समन्तात्पर्यवारयन्

pīḍayānaṃ tu tatsainyaṃ pautraṃ tava viśāṃpate |
dṛṣṭvā tvadīyā rājendra samantātparyavārayan

ध्वजिनीं धार्तराष्ट्राणां दीनशत्रुरदीनवत् ।
प्रत्युद्ययौ स सौभद्रस्तेजसा च बलेन च

dhvajinīṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ dīnaśatruradīnavat |
pratyudyayau sa saubhadrastejasā ca balena ca

तस्य लाघवमार्गस्थमादित्यसदृशप्रभम् ।
व्यदृश्यत महच्चापं समरे युध्यतः परैः ।

tasya lāghavamārgasthamādityasadṛśaprabham |
vyadṛśyata mahaccāpaṃ samare yudhyataḥ paraiḥ |

स द्रौणिमिषुणैकेन विद्ध्वा शल्यं च पञ्चभिः ।
ध्वजं सांयमनेश्वैव सोऽष्टाभिश्चिच्छिदे ततः

sa drauṇimiṣuṇaikena viddhvā śalyaṃ ca pañcabhiḥ |
dhvajaṃ sāṃyamaneśvaiva so'ṣṭābhiścicchide tataḥ

रुक्मदण्डां महाशक्तिं प्रेषितां सौमदत्तिन ।
शितेनोरगसंकाशां पत्रिणाभिजघान ताम्

rukmadaṇḍāṃ mahāśaktiṃ preṣitāṃ saumadattina |
śitenoragasaṃkāśāṃ patriṇābhijaghāna tām

शल्यस्य च महावेगानस्यतः समरे शरान् ।
धनुश्चिच्छेद भल्लेन तीव्रवेगन फाल्गुनिः
जघानार्जुनदायादश्चतुर्भिश्चतुरो हयान्

śalyasya ca mahāvegānasyataḥ samare śarān |
dhanuściccheda bhallena tīvravegana phālguniḥ
jaghānārjunadāyādaścaturbhiścaturo hayān

भूरिश्रवाश्च शल्यश्च द्रौणिः सांयमनिः शलः ।
नाभ्यवर्तन्तं संरब्धाः कार्ष्णेर्बाहुबलोदयात्

bhūriśravāśca śalyaśca drauṇiḥ sāṃyamaniḥ śalaḥ |
nābhyavartantaṃ saṃrabdhāḥ kārṣṇerbāhubalodayāt

ततस्त्रिगर्ता राजेन्द्र मद्राश्च सह केकयैः ।
पञ्चविंशतिसाहस्रास्तव पुत्रेण चोदिताः

tatastrigartā rājendra madrāśca saha kekayaiḥ |
pañcaviṃśatisāhasrāstava putreṇa coditāḥ

धनुर्वेदविदो मुख्या अजेयाः शत्रुभिर्युधि ।
सह पुत्रं जिघांसन्तं परिवव्रुः किरीटिनम्

dhanurvedavido mukhyā ajeyāḥ śatrubhiryudhi |
saha putraṃ jighāṃsantaṃ parivavruḥ kirīṭinam

तौ तु तत्र पितापुत्रौ परिक्षिप्तौ महारथौ ।
ददर्श राजन्पाञ्चल्यः सेनापतिररिन्दम

tau tu tatra pitāputrau parikṣiptau mahārathau |
dadarśa rājanpāñcalyaḥ senāpatirarindama

स वारणरथोघानां सहस्रैर्बहुभिर्वृतः ।
वाजिभिः पत्तिभिश्चैव वृतः शतसहस्रशः

sa vāraṇarathoghānāṃ sahasrairbahubhirvṛtaḥ |
vājibhiḥ pattibhiścaiva vṛtaḥ śatasahasraśaḥ

पारावताश्वः स रथमास्थाय परवीरहा
धनुर्विष्फार्य संक्रुद्धो नोदयित्वा च वाहिनीम् ।
ययौ तं मद्रकानीकं केकयांश्च परंतप

pārāvatāśvaḥ sa rathamāsthāya paravīrahā
dhanurviṣphārya saṃkruddho nodayitvā ca vāhinīm |
yayau taṃ madrakānīkaṃ kekayāṃśca paraṃtapa

तेन कीर्तिमता गुप्तमनीकं दृढधन्वना ।
संरब्धरथनागाश्वं योत्स्यमानमशोभत

tena kīrtimatā guptamanīkaṃ dṛḍhadhanvanā |
saṃrabdharathanāgāśvaṃ yotsyamānamaśobhata

सोऽर्जुनप्रमुखे यान्तं पाञ्चालकुलवर्धनः ।
त्रिभिः शारद्वतं बाणैर्जत्रदेशे समार्पयत्

so'rjunapramukhe yāntaṃ pāñcālakulavardhanaḥ |
tribhiḥ śāradvataṃ bāṇairjatradeśe samārpayat

ततः स मद्रकान्हत्वा दशैव दशभिः शरैः ।
पृष्ठरक्षं जघानाशु भल्लेन कृतवर्मणः

tataḥ sa madrakānhatvā daśaiva daśabhiḥ śaraiḥ |
pṛṣṭharakṣaṃ jaghānāśu bhallena kṛtavarmaṇaḥ

दमनं चापि दायादं पौरवस्य महात्मनः ।
जघान विमलाग्नेण नाराचेन परंतपः

damanaṃ cāpi dāyādaṃ pauravasya mahātmanaḥ |
jaghāna vimalāgneṇa nārācena paraṃtapaḥ

ततः सांयमनेः पुत्रः पाञ्चाल्यं युद्धदुर्मदम् ।
अविध्यत्रिंशता बाणैर्दशभिश्चास्य सारथिम्

tataḥ sāṃyamaneḥ putraḥ pāñcālyaṃ yuddhadurmadam |
avidhyatriṃśatā bāṇairdaśabhiścāsya sārathim

सोऽतिविद्धो महेष्वासः सृक्किणी परिसंलिहन् ।
भल्लेन भृशतीक्ष्णेन निचकर्तास्य कार्मुकम्

so'tividdho maheṣvāsaḥ sṛkkiṇī parisaṃlihan |
bhallena bhṛśatīkṣṇena nicakartāsya kārmukam

अथैनं पञ्चविंशत्या क्षिप्रमेव समार्पयत् ।
अश्वांश्चास्यावधीद्राजन्नुभौ तौ पार्ष्णिसारथी

athainaṃ pañcaviṃśatyā kṣiprameva samārpayat |
aśvāṃścāsyāvadhīdrājannubhau tau pārṣṇisārathī

स हताश्वे रते तिष्ठन्ददर्श भरतर्षभ ।
पुत्रः सांयमनेः पुत्रं पाञ्चाल्यस्य महात्मनः

sa hatāśve rate tiṣṭhandadarśa bharatarṣabha |
putraḥ sāṃyamaneḥ putraṃ pāñcālyasya mahātmanaḥ

स प्रगृह्य महाघोरं निस्त्रिंशवरमायसम् ।
पदातिस्तूर्णमानर्च्छद्रथस्यं पुरुषर्षभः

sa pragṛhya mahāghoraṃ nistriṃśavaramāyasam |
padātistūrṇamānarcchadrathasyaṃ puruṣarṣabhaḥ

तं महौघमिवायान्तं स्वात्पतन्तमिवोरगम् ।
भ्रान्तावरणनिस्त्रिंशं कालोत्सृष्टमिवान्तकम्

taṃ mahaughamivāyāntaṃ svātpatantamivoragam |
bhrāntāvaraṇanistriṃśaṃ kālotsṛṣṭamivāntakam

दीप्यमानमिवादित्यं मत्तवारणविक्रमम् ।
अपश्यन्पाण्डवास्तत्र धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः

dīpyamānamivādityaṃ mattavāraṇavikramam |
apaśyanpāṇḍavāstatra dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ

तस्य पाञ्चालदायादः प्रतीपमभिधावतः ।
शितनिस्त्रिंशहस्तस्य शरावरणधारिणः

tasya pāñcāladāyādaḥ pratīpamabhidhāvataḥ |
śitanistriṃśahastasya śarāvaraṇadhāriṇaḥ

बाणवेगमतीतस्य तथाभ्याशमुपेयुषः ।
त्वरन्सेनापतिः क्रुद्धो बिभेद गदया शिरः

bāṇavegamatītasya tathābhyāśamupeyuṣaḥ |
tvaransenāpatiḥ kruddho bibheda gadayā śiraḥ

तस्य राजन्सनिस्त्रिंशं सुप्रभं च शरावरम् ।
हतस्य पततो हस्ताद्वेगेन न्यपतद्भुवि

tasya rājansanistriṃśaṃ suprabhaṃ ca śarāvaram |
hatasya patato hastādvegena nyapatadbhuvi

तं निहत्य गदाग्रेण स लेभे परमां मुदम् ।
पुत्रः पाञ्चालराजस्य महात्मा भीमविक्रमः

taṃ nihatya gadāgreṇa sa lebhe paramāṃ mudam |
putraḥ pāñcālarājasya mahātmā bhīmavikramaḥ

तस्मिन्हते महेष्वासे शल्यपुत्रे महारथे ।
हाहाकारो महानासीत्तव सैन्यस्य मारिष

tasminhate maheṣvāse śalyaputre mahārathe |
hāhākāro mahānāsīttava sainyasya māriṣa

ततः सांयमनिः क्रुद्धो दृष्ट्वा निहतामात्मजम् ।
अभिदुद्राव वेगेन पाञ्चाल्यं युद्धदुर्मदम्

tataḥ sāṃyamaniḥ kruddho dṛṣṭvā nihatāmātmajam |
abhidudrāva vegena pāñcālyaṃ yuddhadurmadam

तौ तत्र समरे शूरौ समेतौ युद्धदुर्मदौ ।
ददृशुः सर्वराजानः कुरवः पाण्डवास्तथा

tau tatra samare śūrau sametau yuddhadurmadau |
dadṛśuḥ sarvarājānaḥ kuravaḥ pāṇḍavāstathā

ततः सांयमनिः क्रुद्धः पार्षतं परवीरहा ।
आजघान त्रिभिर्बाणैस्तोत्रैरिव महाद्विपम्

tataḥ sāṃyamaniḥ kruddhaḥ pārṣataṃ paravīrahā |
ājaghāna tribhirbāṇaistotrairiva mahādvipam

तथैव पार्षतं शूरं शल्यः समितिशोभनः ।
आजघानोरसि क्रुद्धस्ततो युद्धमवर्तत

tathaiva pārṣataṃ śūraṃ śalyaḥ samitiśobhanaḥ |
ājaghānorasi kruddhastato yuddhamavartata