Bhishma Parva

Chapter 21: Where Shri Krishna is, there is victory

इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भगवद्गीतापर्वणि एकविंशोऽध्यायः ॥

17 verses · 21 of 122

What happens in this chapter

Where Shri Krishna is, there is victory

Seeing Duryodhana's vast host and the array Bhishma has built, Yudhishthira loses heart and turns pale. How can we fight them, he asks Arjuna, when the grandsire leads them? We are in danger of never coming out of this array. Arjuna answers. In the war of devas and asuras, Brahma told Indra and the devas that those who seek victory win less by strength and valour than by truth, gentleness, dharma and effort. Give up adharma, fight without ego: where dharma is, there is victory. And as Narada said, where Krishna is, there is victory. Once, as Hari, he asked devas and asuras who would win; those who said, with Krishna we shall win, won the three worlds.

सञ्जय उवाच

21.1

बृहतीं धार्तराष्ट्रस्य सेनां दृष्ट्वा समुद्यताम् ।
विषादमगमद्राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः

bṛhatīṃ dhārtarāṣṭrasya senāṃ dṛṣṭvā samudyatām |
viṣādamagamadrājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ

21.2

व्यूहं भीष्मेण चाभेद्यं कल्पितं प्रेक्ष्य पाण्डवः ।
अभेद्यमिव संप्रेक्ष्य विवर्णोऽर्जुनमब्रवीत्

vyūhaṃ bhīṣmeṇa cābhedyaṃ kalpitaṃ prekṣya pāṇḍavaḥ |
abhedyamiva saṃprekṣya vivarṇo'rjunamabravīt

21.3

धनञ्जय कथं शक्यमस्माभिर्योद्धुमाहवे ।
धार्तराष्ट्रैर्महाबाहो येषां योद्धा पितामहः

dhanañjaya kathaṃ śakyamasmābhiryoddhumāhave |
dhārtarāṣṭrairmahābāho yeṣāṃ yoddhā pitāmahaḥ

21.4

अक्षोभ्योऽयमभेद्यश्च भीष्मेणामित्रकर्षिणा ।
कल्पितः शास्त्रदृष्टेन विधिना भूरिवर्चसा

akṣobhyo'yamabhedyaśca bhīṣmeṇāmitrakarṣiṇā |
kalpitaḥ śāstradṛṣṭena vidhinā bhūrivarcasā

21.5

ते वयं संशय्नं प्राप्ताः ससैन्याः शत्रुकर्षण ।
कथमस्मान्महाव्यूहादुत्थानं नो भविष्यति

te vayaṃ saṃśaynaṃ prāptāḥ sasainyāḥ śatrukarṣaṇa |
kathamasmānmahāvyūhādutthānaṃ no bhaviṣyati

21.6

अथार्जुनोऽब्रवीत्पार्थं युधिष्ठिरममित्रहा ।
विषण्णमिव संप्रेक्ष्य तव राजन्ननीकिनीम्

athārjuno'bravītpārthaṃ yudhiṣṭhiramamitrahā |
viṣaṇṇamiva saṃprekṣya tava rājannanīkinīm

21.7

प्रज्ञयाभ्यधिकाञ्शूरान्गुणयुक्तान्बहूनपि ।
जयन्त्यल्पतरा येन तन्निबोध विशांपते

prajñayābhyadhikāñśūrānguṇayuktānbahūnapi |
jayantyalpatarā yena tannibodha viśāṃpate

21.8

तत्र ते कारणं राजन्प्रवक्ष्याम्यनसूयवे ।
नारदस्तमृषिर्वेद भीष्मद्रोणौ च पाण्डव

tatra te kāraṇaṃ rājanpravakṣyāmyanasūyave |
nāradastamṛṣirveda bhīṣmadroṇau ca pāṇḍava

21.9

एनमेवार्थमाश्रित्य युद्धे देवासुरेऽब्रवीत् ।
पितामहः किल पुरा महेन्द्रादीन्दिवौकसः

enamevārthamāśritya yuddhe devāsure'bravīt |
pitāmahaḥ kila purā mahendrādīndivaukasaḥ

21.10

न तथा बलवीर्याभ्यां जयन्ति विजिगीषवः ।
यथा सत्यानृशंस्याभ्यां धर्मेणैवोद्यमेन च

na tathā balavīryābhyāṃ jayanti vijigīṣavaḥ |
yathā satyānṛśaṃsyābhyāṃ dharmeṇaivodyamena ca

21.11

त्वक्त्वाऽधर्मं तथा सर्वे धर्मं चोत्तममास्थिताः ।
युध्यध्वमतहंकारा यतो धर्मस्ततो जयः

tvaktvā'dharmaṃ tathā sarve dharmaṃ cottamamāsthitāḥ |
yudhyadhvamatahaṃkārā yato dharmastato jayaḥ

21.12

एवं राजन्विजानीहि ध्रुवोऽस्माकं रणे जयः ।
यथा तु नारदः प्राह यतः कृष्णस्ततो जयः

evaṃ rājanvijānīhi dhruvo'smākaṃ raṇe jayaḥ |
yathā tu nāradaḥ prāha yataḥ kṛṣṇastato jayaḥ

21.13

गुणभूतो जयः कृष्णे पृष्ठतोऽभ्येति माधवम् ।
तद्यथा विजयश्चास्य सन्नतिश्चापरो गुणः

guṇabhūto jayaḥ kṛṣṇe pṛṣṭhato'bhyeti mādhavam |
tadyathā vijayaścāsya sannatiścāparo guṇaḥ

21.14

अनन्ततेजा गोविन्दः शत्रुपूगेषु निर्व्यथः ।
पुरुषः सनातनमयो यतः कृष्णस्ततो जयः

anantatejā govindaḥ śatrupūgeṣu nirvyathaḥ |
puruṣaḥ sanātanamayo yataḥ kṛṣṇastato jayaḥ

21.15

पुरा ह्येष हरिर्भूत्वा विकुण्ठोऽकुण्ठसायकः ।
सुरासुरानवस्फूर्जन्नब्रवीत्के जयन्त्विति

purā hyeṣa harirbhūtvā vikuṇṭho'kuṇṭhasāyakaḥ |
surāsurānavasphūrjannabravītke jayantviti

21.16

अनु कृष्णं जयेमेति यैरुक्तं तत्र तैर्जितम् ।
तत्प्रसादाद्धि त्रैलोक्यं प्राप्तं शक्रादिभिः सुरैः

anu kṛṣṇaṃ jayemeti yairuktaṃ tatra tairjitam |
tatprasādāddhi trailokyaṃ prāptaṃ śakrādibhiḥ suraiḥ

21.17

तस्य ते न व्यथां कांचिदिह पश्यामि भारत ।
यस्य ते यजमाशास्ते विश्वभुक् त्रिदिवेश्वरः

tasya te na vyathāṃ kāṃcidiha paśyāmi bhārata |
yasya te yajamāśāste viśvabhuk tridiveśvaraḥ

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)