अथ गावल्गणिर्विद्वान्संयुगादेत्य भारत ।
प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य भूतभव्यभविष्यवित्
atha gāvalgaṇirvidvānsaṃyugādetya bhārata |
pratyakṣadarśī sarvasya bhūtabhavyabhaviṣyavit
Bhishma Parva
Chapter 13: Sanjaya brings word that Bhishma has fallen
इति श्रीमन्महाभारते भीष्मपर्वणि भगवद्गीतापर्वणि त्रयोदशोऽध्यायः ॥
13 verses · 13 of 122
What happens in this chapter
Sanjaya brings word that Bhishma has fallen
Bhagavad Gita Parva opens with the end of Bhishma's battle. Sanjaya returns from the field to Dhritarashtra as he sits brooding, and breaks the news with grief. Bhishma, son of Shantanu, grandsire of the Bharatas, the crown of all warriors, now lies on a bed of arrows. The man on whose strength Duryodhana played the game of dice, who once defeated the assembled kings at Kashi on a single chariot, who fought Parashurama and was not slain by him, has been brought down by Shikhandi of Panchala. Like Indra in valour, Himavat in firmness, the ocean in depth and the earth in patience, he guarded the Kuru host for ten days, slew a hundred million warriors, and now lies like a tree broken by wind.
वैशंपायन उवाच
ध्यायते धृतराष्ट्राय सहसोत्पत्य दुःखितः ।
आचष्ट निहतं भीष्मं भरतानां पितामहम्
dhyāyate dhṛtarāṣṭrāya sahasotpatya duḥkhitaḥ |
ācaṣṭa nihataṃ bhīṣmaṃ bharatānāṃ pitāmaham
सञ्जय उवाच
सञ्जयोऽहं महाराज नमस्ते भरतर्षभ ।
हतो भीष्मः शान्तनवो भरतानां पितामहः
sañjayo'haṃ mahārāja namaste bharatarṣabha |
hato bhīṣmaḥ śāntanavo bharatānāṃ pitāmahaḥ
ककुदं सर्वयोधानां धाम सर्वधनुष्मताम् ।
शरतल्पगतः सोऽद्य शेते कुरुपितामहः
kakudaṃ sarvayodhānāṃ dhāma sarvadhanuṣmatām |
śaratalpagataḥ so'dya śete kurupitāmahaḥ
यस्य वीर्यं समाश्रित्य द्यूतं पुत्रस्तवाकरोत् ।
स शेते निहतो राजन्संख्ये भीष्मः शिखण्डिना
yasya vīryaṃ samāśritya dyūtaṃ putrastavākarot |
sa śete nihato rājansaṃkhye bhīṣmaḥ śikhaṇḍinā
यः सर्वान्पृथिवीपालान्समवेतान्महामृधे ।
जिगायैकरथेनैव काशिपुर्यां महारथः
yaḥ sarvānpṛthivīpālānsamavetānmahāmṛdhe |
jigāyaikarathenaiva kāśipuryāṃ mahārathaḥ
जामदग्न्यं रणे रामं योऽयुध्यदपसंभ्रमः ।
न हतो जामदग्न्येन स हतोऽद्य शिखण्डिना
jāmadagnyaṃ raṇe rāmaṃ yo'yudhyadapasaṃbhramaḥ |
na hato jāmadagnyena sa hato'dya śikhaṇḍinā
महेन्द्रसदृशः शौर्ये स्थैर्ये च हिमवानिव ।
समुद्र इव गाम्भीर्यो सहिष्णुत्वे धरासमः
mahendrasadṛśaḥ śaurye sthairye ca himavāniva |
samudra iva gāmbhīryo sahiṣṇutve dharāsamaḥ
शरदंष्ट्रो धनुर्वक्रः खङ्गिजिह्वो दुरासदः ।
नरसिंहः पिता तेऽद्य पाञ्चाल्येन निपातितः
śaradaṃṣṭro dhanurvakraḥ khaṅgijihvo durāsadaḥ |
narasiṃhaḥ pitā te'dya pāñcālyena nipātitaḥ
पाण्डवानां महासैन्यं यं दृष्ट्वोद्यतमाहवे ।
प्रावेपत भयोद्विग्नं सिंह दृष्ट्वेव गोगणः
pāṇḍavānāṃ mahāsainyaṃ yaṃ dṛṣṭvodyatamāhave |
prāvepata bhayodvignaṃ siṃha dṛṣṭveva gogaṇaḥ
परिरक्ष्य स सेनां ते दशरात्रमनीकहा ।
जगामास्तमिवादित्यः कृत्वा कर्म सुदुष्करम्
parirakṣya sa senāṃ te daśarātramanīkahā |
jagāmāstamivādityaḥ kṛtvā karma suduṣkaram
यः स शक्र इवाक्षोभ्यो वर्षन्बाणान्सहस्रशः ।
जघान युधि योधानामर्बुदं दशभिर्दिनैः
yaḥ sa śakra ivākṣobhyo varṣanbāṇānsahasraśaḥ |
jaghāna yudhi yodhānāmarbudaṃ daśabhirdinaiḥ
स शेते निहतो भूमौ वातभग्न इव द्रुमः ।
तव दुर्मन्त्रिते राजन्यथा नार्हः स भारत
sa śete nihato bhūmau vātabhagna iva drumaḥ |
tava durmantrite rājanyathā nārhaḥ sa bhārata
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)