Chapter 6: Narada sends Marutta to the wandering Samvarta

अत्राप्युदाहरन्तीमममितिहासं पुरातनम् ।
बृहस्पतेश्च संवादं मरुत्तस्य च धीमतः

atrāpyudāharantīmamamitihāsaṃ purātanam |
bṛhaspateśca saṃvādaṃ maruttasya ca dhīmataḥ

देवराजस्य समयं कृतमाङ्गिरसेन ह ।
श्रुत्वा मरुत्तो नृपतिर्मन्युमाहारयत्परम्

devarājasya samayaṃ kṛtamāṅgirasena ha |
śrutvā marutto nṛpatirmanyumāhārayatparam

सङ्कल्प्य मनसा यज्ञं करंधमसुतात्मजः ।
बृहस्पतिमुपागम्य वाग्मी वचनमब्रवीत्

saṅkalpya manasā yajñaṃ karaṃdhamasutātmajaḥ |
bṛhaspatimupāgamya vāgmī vacanamabravīt

भगवन्यन्मया पूर्वमभिगम्य तपोधन ।
कृतोऽभिसन्धिर्यज्ञस्य भवतो वचनाद्गुरो

bhagavanyanmayā pūrvamabhigamya tapodhana |
kṛto'bhisandhiryajñasya bhavato vacanādguro

तमहं यष्टुमिच्छामि सम्भाराः सम्भृताश्च मे ।
याज्योस्मि भवतः साधो तत्प्राप्नुहि विधत्स्व च

tamahaṃ yaṣṭumicchāmi sambhārāḥ sambhṛtāśca me |
yājyosmi bhavataḥ sādho tatprāpnuhi vidhatsva ca

न कामये याजयितुं त्वामहं पृथिवीपते ।
वृतोस्मि देवराजेन प्रतिज्ञातं च तस्य मे

na kāmaye yājayituṃ tvāmahaṃ pṛthivīpate |
vṛtosmi devarājena pratijñātaṃ ca tasya me

पित्र्यमस्मि तव क्षेत्रं बहुमन्ये च ते भृशम् ।
तवास्मि याज्यातां प्राप्तो भजमानं भजस्व माम्

pitryamasmi tava kṣetraṃ bahumanye ca te bhṛśam |
tavāsmi yājyātāṃ prāpto bhajamānaṃ bhajasva mām

अमर्त्यं याजयित्वाऽहं याजयिष्ये कथं नरम् ।
मरुत्त गच्छ वा मा वा निवृत्तोस्म्यद्य याजनात्

amartyaṃ yājayitvā'haṃ yājayiṣye kathaṃ naram |
marutta gaccha vā mā vā nivṛttosmyadya yājanāt

न त्वां याजयितास्म्यद्य वृणु यं त्वमिहेच्छसि ।
उपाध्यायं महाबाहो यस्ते यज्ञं करिष्यति

na tvāṃ yājayitāsmyadya vṛṇu yaṃ tvamihecchasi |
upādhyāyaṃ mahābāho yaste yajñaṃ kariṣyati

एवमुक्तस्तु नृपतिर्मरुत्तो व्रीडितोऽभवत् ।
प्रत्यागच्छन्सुसंविग्नो ददर्श पथि नारदम्

evamuktastu nṛpatirmarutto vrīḍito'bhavat |
pratyāgacchansusaṃvigno dadarśa pathi nāradam

देवर्षिणा समागम्य नारदेनि स पार्थिवः ।
विधिवत्प्राञ्जलिस्तस्थावथैनं नारदोऽब्रवीत्

devarṣiṇā samāgamya nāradeni sa pārthivaḥ |
vidhivatprāñjalistasthāvathainaṃ nārado'bravīt

राजर्षे नातिहृष्टोसि कच्चित्क्षेमं तवानघ ।
क्व गतोसि कुतश्चेदमप्रीतिस्थानमागतम्

rājarṣe nātihṛṣṭosi kaccitkṣemaṃ tavānagha |
kva gatosi kutaścedamaprītisthānamāgatam

श्रोतव्यं चेन्मया राजन्ब्रूहि मे पार्थिवर्षभ ।
व्यपनेष्यामि ते मन्युं सर्वयत्नैर्नराधिप

śrotavyaṃ cenmayā rājanbrūhi me pārthivarṣabha |
vyapaneṣyāmi te manyuṃ sarvayatnairnarādhipa

एवमुक्तो मरुत्तः स नारदेन महर्षिणा ।
विप्रलम्भमुपाध्यायात्सर्वज्ञे तं न्यवेदयत्

evamukto maruttaḥ sa nāradena maharṣiṇā |
vipralambhamupādhyāyātsarvajñe taṃ nyavedayat

गतोस्म्यङ्गिरसः पुत्रं देवाचार्यं बृहस्पतिम् ।
यज्ञार्थमृत्विजं प्रष्टुं स च मां नाभ्यनन्दत

gatosmyaṅgirasaḥ putraṃ devācāryaṃ bṛhaspatim |
yajñārthamṛtvijaṃ praṣṭuṃ sa ca māṃ nābhyanandata

प्रत्याख्यातश्च तेनाहं जीवितुं नाद्य कामये ।
परित्यक्तश्च गुरुणा दूषितश्चास्मि नारद

pratyākhyātaśca tenāhaṃ jīvituṃ nādya kāmaye |
parityaktaśca guruṇā dūṣitaścāsmi nārada

एवमुक्तस्तु राज्ञा स नारदः प्रत्युवाच ह ।
आविक्षितं महाराज वाचा संजीवयन्निव

evamuktastu rājñā sa nāradaḥ pratyuvāca ha |
āvikṣitaṃ mahārāja vācā saṃjīvayanniva

राजन्नङ्गिरसः पुत्रः संवर्तो नाम धार्मिकः ।
चङ्कमीति दिशः सर्वा दिग्वासा मोहयन्प्रजाः

rājannaṅgirasaḥ putraḥ saṃvarto nāma dhārmikaḥ |
caṅkamīti diśaḥ sarvā digvāsā mohayanprajāḥ

तं गच्च यदि याज्यं त्वां न वाञ्छति बृहस्पतिः ।
प्रसन्नस्त्वां महातेजाः संवर्तो याजयिष्यति

taṃ gacca yadi yājyaṃ tvāṃ na vāñchati bṛhaspatiḥ |
prasannastvāṃ mahātejāḥ saṃvarto yājayiṣyati

संजीवितोऽहं भवता वाक्येनानेन नारद ।
पश्येयं क्व नु संवर्तं शंस मे वदतांवर

saṃjīvito'haṃ bhavatā vākyenānena nārada |
paśyeyaṃ kva nu saṃvartaṃ śaṃsa me vadatāṃvara

कथं च तस्मै वर्तेयं कथं मां न परित्यजेत् ।
प्रत्याख्यातश्च तेनापि नाहं जीवितुमुत्सहे

kathaṃ ca tasmai varteyaṃ kathaṃ māṃ na parityajet |
pratyākhyātaśca tenāpi nāhaṃ jīvitumutsahe

उन्मत्तवेषं बिभ्रत्स चङ्क्रमीति यथासुखम् ।
वाराणसीं तु नगरीमभीक्ष्णमुपसेवते

unmattaveṣaṃ bibhratsa caṅkramīti yathāsukham |
vārāṇasīṃ tu nagarīmabhīkṣṇamupasevate

तस्या द्वारं समासाद्य न्यसेथाः कुणपं क्वचित् ।
तं दृष्ट्वा यो निवर्तेत संवर्तः स महीपते

tasyā dvāraṃ samāsādya nyasethāḥ kuṇapaṃ kvacit |
taṃ dṛṣṭvā yo nivarteta saṃvartaḥ sa mahīpate

तं पृष्ठतोऽनुगच्छेथा यत्र गच्छेत्स वीर्यवान् ।
तमेकान्ते समासाद्य प्राञ्जलिः शरणं व्रजेः

taṃ pṛṣṭhato'nugacchethā yatra gacchetsa vīryavān |
tamekānte samāsādya prāñjaliḥ śaraṇaṃ vrajeḥ

पृच्छेत्त्वां यदि केनाहं तवाख्यात इति स्म ह ।
ब्रूयास्त्वं नारदेनेति स कुत्र इति शत्रुहन्

pṛcchettvāṃ yadi kenāhaṃ tavākhyāta iti sma ha |
brūyāstvaṃ nāradeneti sa kutra iti śatruhan

स चेत्त्वामनुयुञ्जीत ममानुगमनेप्सया ।
शंसेथा वह्निमारूढं मामपि त्वमशङ्कया

sa cettvāmanuyuñjīta mamānugamanepsayā |
śaṃsethā vahnimārūḍhaṃ māmapi tvamaśaṅkayā

स तथेति प्रतिश्रुत्य पूजयित्वा च नारदम् ।
अभ्यनुज्ञाय राजर्षिर्ययौ वाराणसीं पुरीम्

sa tatheti pratiśrutya pūjayitvā ca nāradam |
abhyanujñāya rājarṣiryayau vārāṇasīṃ purīm

तत्र गत्वा यथोक्तं स पुर्या द्वारे महायशाः ।
कुणपं स्थापयामास नारदस्य वचः स्मरन्

tatra gatvā yathoktaṃ sa puryā dvāre mahāyaśāḥ |
kuṇapaṃ sthāpayāmāsa nāradasya vacaḥ smaran

यौगपद्येनि विप्रश्च पुरीद्वारमथाविशत् ।
ततः स कुणपं दृष्ट्वा सहसा संन्यवर्तत

yaugapadyeni vipraśca purīdvāramathāviśat |
tataḥ sa kuṇapaṃ dṛṣṭvā sahasā saṃnyavartata

स तं निवृत्तमालक्ष्य प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात् ।
आविक्षितो महीपालः संवर्तमुपशिक्षितुम्

sa taṃ nivṛttamālakṣya prāñjaliḥ pṛṣṭhato'nvagāt |
āvikṣito mahīpālaḥ saṃvartamupaśikṣitum

स च तं विजने दृष्ट्वा पांसुभिः कदेमेन च ।
श्लेष्मणा चैव राजानं ष्ठीवनैश्च समाकिरत्

sa ca taṃ vijane dṛṣṭvā pāṃsubhiḥ kademena ca |
śleṣmaṇā caiva rājānaṃ ṣṭhīvanaiśca samākirat

स तथा बाध्यमानो वै संवर्तेन महीपतिः ।
अन्वगादेव तमृषिं प्राञ्जलिः सम्प्रसादयन्

sa tathā bādhyamāno vai saṃvartena mahīpatiḥ |
anvagādeva tamṛṣiṃ prāñjaliḥ samprasādayan

ततो निवर्त्य संवर्तः परिश्रान्त उपाविशत् ।
शीतलच्छायमासाद्य न्यग्रोधं बहुशाखिनम्

tato nivartya saṃvartaḥ pariśrānta upāviśat |
śītalacchāyamāsādya nyagrodhaṃ bahuśākhinam