कीदृशानां तु शूद्राणां नानुगृह्णासि चार्चनम् ।
उद्वेगस्तव कस्माद्धि तन्मे ब्रूहि सुरेश्वर
kīdṛśānāṃ tu śūdrāṇāṃ nānugṛhṇāsi cārcanam |
udvegastava kasmāddhi tanme brūhi sureśvara
Ashvamedhika Parva
Chapter 117: How a brahmana falls from his station
इति श्रीमन्महाभारते आश्वमेधिकपर्वणि वैष्णवधर्मपर्वणि सप्तदशाधिकशततमोऽध्यायः ॥
14 verses · 117 of 118
What happens in this chapter
How a brahmana falls from his station
Yudhishthira asks whose worship Shri Krishna refuses. He answers that worship touched by a shudra who keeps no vow and has no bhakti he rejects. He then names a sacred triad that his devotee must never slight: the Ashvattha, brahmanas and cows, all filled with him; to dishonour them burns one's family to the seventh generation. Asked how a brahmana can become a shudra in the same body, Bhagwan lists the causes: bathing only in a well for twelve years, living twelve years on a king's patronage, dwelling twelve years in a market town or city, fathering a son on a shudra woman out of desire, and eating the soma creeper idly. He grieves for those who waste so rare a birth.
युधिष्ठिर उवाच
भगवानुवाच
अव्रतेनाप्यभक्तेन स्पृष्टां शूद्रेण चार्चनाम् ।
तां वर्जयामि राजेन्द्र श्वपाकविहितामिव
avratenāpyabhaktena spṛṣṭāṃ śūdreṇa cārcanām |
tāṃ varjayāmi rājendra śvapākavihitāmiva
नन्वहं शङ्करश्चापि गावो विप्रास्तथैव च ।
अश्वत्थोऽमररूपं हि त्रयमेतद्युधिष्ठिर
nanvahaṃ śaṅkaraścāpi gāvo viprāstathaiva ca |
aśvattho'mararūpaṃ hi trayametadyudhiṣṭhira
एतत्त्रयं हि मद्भक्तो नावमन्येत कर्हिचित् ।
अवमानितमेतत्तु दहत्यासप्तमं कुलम्
etattrayaṃ hi madbhakto nāvamanyeta karhicit |
avamānitametattu dahatyāsaptamaṃ kulam
अश्वत्थो ब्राह्मणा गावो मन्मयास्तारयन्ति हि ।
तस्मादेतत्प्रयत्नेन त्रयं पूजय पाण्डव
aśvattho brāhmaṇā gāvo manmayāstārayanti hi |
tasmādetatprayatnena trayaṃ pūjaya pāṇḍava
युधिष्ठिर उवाच
ब्राह्मणेनैव देहेन कथं शूद्रत्वमाप्नुयात् ।
ब्रह्म वा नश्यति कथं वक्तुं देव त्वमर्हसि
brāhmaṇenaiva dehena kathaṃ śūdratvamāpnuyāt |
brahma vā naśyati kathaṃ vaktuṃ deva tvamarhasi
भगवानुवाच
कूपस्नानं तु यो विप्रः कुर्याद्द्वादशवार्षिकम् ।
स तेनैव शरीरेण शूद्रत्वं यात्यसंशयम्
kūpasnānaṃ tu yo vipraḥ kuryāddvādaśavārṣikam |
sa tenaiva śarīreṇa śūdratvaṃ yātyasaṃśayam
यस्तु राजाश्रयेणैव जीवेद्द्वादशवार्षिकम् ।
स शूद्रत्वं व्रजेद्विप्रो वेदानां पारगोपि सन्
yastu rājāśrayeṇaiva jīveddvādaśavārṣikam |
sa śūdratvaṃ vrajedvipro vedānāṃ pāragopi san
पत्तने नगरे वाऽपि यो द्वादशसमा वसेत् ।
स शूद्रत्वं व्रजेद्विप्रो नात्र कार्या विचारणा
pattane nagare vā'pi yo dvādaśasamā vaset |
sa śūdratvaṃ vrajedvipro nātra kāryā vicāraṇā
उत्पादयति यः पुत्रं शूद्रायां काममोहितः ।
तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति
utpādayati yaḥ putraṃ śūdrāyāṃ kāmamohitaḥ |
tasya kāyagataṃ brahma sadya eva vinaśyati
यः सोमलतिकां विप्रः केवलं भक्षयेद्वृथा ।
तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति
yaḥ somalatikāṃ vipraḥ kevalaṃ bhakṣayedvṛthā |
tasya kāyagataṃ brahma sadya eva vinaśyati
मैथुनं कुरुते यस्तु जिह्वायां ब्राह्मणो नृप ।
तस्य कायगतं ब्रह्म सद्य एव विनश्यति
maithunaṃ kurute yastu jihvāyāṃ brāhmaṇo nṛpa |
tasya kāyagataṃ brahma sadya eva vinaśyati
विप्रत्वं दुर्लभं प्राप्य दुर्मर्गैरेवमादिभिः ।
विनाशयन्ति ये तत्तु ताञ्शोचामि युधिष्ठिर
vipratvaṃ durlabhaṃ prāpya durmargairevamādibhiḥ |
vināśayanti ye tattu tāñśocāmi yudhiṣṭhira
तस्मात्सर्वप्रत्नेन मत्प्रियो यो युधिष्ठिर ।
जातिभ्रंशकरं कर्म न कुर्यादीदृशं द्विजः
tasmātsarvapratnena matpriyo yo yudhiṣṭhira |
jātibhraṃśakaraṃ karma na kuryādīdṛśaṃ dvijaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)