Chapter 35: One night of reunion and the widows' release

ततस्ते पुरषश्रेष्ठाः समाजग्मुः परस्परम् ।
विगतक्रोधमात्सर्याः सर्वे विगतकल्मषाः

tataste puraṣaśreṣṭhāḥ samājagmuḥ parasparam |
vigatakrodhamātsaryāḥ sarve vigatakalmaṣāḥ

विधिं परममास्थाय ब्रह्मर्षिविहितं शुभम् ।
संहृष्टमनसः सर्वे देवलोक इवामराः

vidhiṃ paramamāsthāya brahmarṣivihitaṃ śubham |
saṃhṛṣṭamanasaḥ sarve devaloka ivāmarāḥ

पुत्रः पित्रा च मात्रा च भार्याश्च पतिभिः सह ।
भ्रात्रा भ्राता सखा चैव सख्या राजन्समागताः

putraḥ pitrā ca mātrā ca bhāryāśca patibhiḥ saha |
bhrātrā bhrātā sakhā caiva sakhyā rājansamāgatāḥ

पाण्डवास्तु महेष्वासं कर्णं सौभद्रमेव च ।
सम्प्रहर्षात्समाजग्मुर्द्रौपदेयांश्चक सर्वशः

pāṇḍavāstu maheṣvāsaṃ karṇaṃ saubhadrameva ca |
sampraharṣātsamājagmurdraupadeyāṃścaka sarvaśaḥ

ततस्ते प्रीयमाणा वै कर्णेन सह पाण्डवाः ।
समेत्य पृथिवीपाल सौहृदे च स्थिताऽभवन्

tataste prīyamāṇā vai karṇena saha pāṇḍavāḥ |
sametya pṛthivīpāla sauhṛde ca sthitā'bhavan

परस्परं समागम्य योधास्ते भरतर्षभ ।
मुनेः प्रसादात्ते ह्येवं क्षत्रिया नष्टमन्यवः

parasparaṃ samāgamya yodhāste bharatarṣabha |
muneḥ prasādātte hyevaṃ kṣatriyā naṣṭamanyavaḥ

असौहृदं परित्यज्य सौहृदे पर्यवस्थिताः ।
एवं समागताः सर्वे गुरुभिर्बान्धवैः सह

asauhṛdaṃ parityajya sauhṛde paryavasthitāḥ |
evaṃ samāgatāḥ sarve gurubhirbāndhavaiḥ saha

पुत्रैश्च पुरुषव्याघ्राः कुरवोऽन्ये च पार्थिवाः ।
तां रात्रिमकिलामेवं विहृत्य प्रीतमानसाः

putraiśca puruṣavyāghrāḥ kuravo'nye ca pārthivāḥ |
tāṃ rātrimakilāmevaṃ vihṛtya prītamānasāḥ

मेनिरे परितोषेण नृपाः स्वर्गसदो यथा ।
नात्र शोको भयं त्रासो नारतिर्नायशोऽभवत्

menire paritoṣeṇa nṛpāḥ svargasado yathā |
nātra śoko bhayaṃ trāso nāratirnāyaśo'bhavat

परस्परं समागम्य योधानां भरतर्षभ ।
समागतास्ताः पितृभिर्भ्रातृभिः पतिभिः सुतैः ।
मुदं परमिकां प्राप्य नार्यो दुःखमथात्यजन्

parasparaṃ samāgamya yodhānāṃ bharatarṣabha |
samāgatāstāḥ pitṛbhirbhrātṛbhiḥ patibhiḥ sutaiḥ |
mudaṃ paramikāṃ prāpya nāryo duḥkhamathātyajan

देवलोकं गता ये च ये च ब्रह्मसदो गताः ।
ये चापि वारुणं लोकं ये च गोलोकमाश्रिताः

devalokaṃ gatā ye ca ye ca brahmasado gatāḥ |
ye cāpi vāruṇaṃ lokaṃ ye ca golokamāśritāḥ

तथा वैवस्वतं लोकं ये च यक्षानुपागताः ।
राक्षसांश्च पिशाचांश्च कुरूंश्चापि तथोत्तरान्

tathā vaivasvataṃ lokaṃ ye ca yakṣānupāgatāḥ |
rākṣasāṃśca piśācāṃśca kurūṃścāpi tathottarān

विचित्राश्च गतीरन्ये ये प्राप्ताः कर्मभिर्नराः ।
सर्वे ते तद्वयोरूपवेषास्तत्र समभ्ययुः

vicitrāśca gatīranye ye prāptāḥ karmabhirnarāḥ |
sarve te tadvayorūpaveṣāstatra samabhyayuḥ

एकां रात्रिं विहृत्यैवं ते वीरास्ताश्च योषितः ।
आमन्त्र्यान्योन्यमाश्लिष्य ततो जग्मुर्यथागतं

ekāṃ rātriṃ vihṛtyaivaṃ te vīrāstāśca yoṣitaḥ |
āmantryānyonyamāśliṣya tato jagmuryathāgataṃ

ततो विसर्जयामास लोकांस्तान्मुनिपुङ्गवः ।
क्षणेनान्तर्हिताश्चैव प्रेक्षतामेव तेऽभवन्

tato visarjayāmāsa lokāṃstānmunipuṅgavaḥ |
kṣaṇenāntarhitāścaiva prekṣatāmeva te'bhavan

अवगाह्य महात्मानः पुण्यां भागीरथीं नदीम् ।
सरथाः सध्वजाश्चैव स्वानि वेश्मानि भेजिरे

avagāhya mahātmānaḥ puṇyāṃ bhāgīrathīṃ nadīm |
sarathāḥ sadhvajāścaiva svāni veśmāni bhejire

देवलोकं ययुः केचित्केचिद्ब्रह्मसदस्तथा ।
केचिच्च वारुणं लोकं केचित्कौबेरमाप्नुवन्

devalokaṃ yayuḥ kecitkecidbrahmasadastathā |
kecicca vāruṇaṃ lokaṃ kecitkauberamāpnuvan

ततो वैवस्वतं लोकं केचिच्चैवाप्नुवन्नृपाः ।
राक्षसानां पिशाचानां केचिच्चाप्युत्तरान्कुरून्

tato vaivasvataṃ lokaṃ keciccaivāpnuvannṛpāḥ |
rākṣasānāṃ piśācānāṃ keciccāpyuttarānkurūn

विचित्रगतयः सर्वे यानवाप्यामरैः सह ।
आजग्मुस्ते महात्मानः सवाहाः सपदानुगाः

vicitragatayaḥ sarve yānavāpyāmaraiḥ saha |
ājagmuste mahātmānaḥ savāhāḥ sapadānugāḥ

गतेषु तेषु सर्वेषु सलिलस्थो महामुनिः ।
धर्मसीलो महातेजाः कुरूणां हितकृतदा ।
ततः प्रोवाच ताः सर्वाः क्षत्रिया निहतेश्वराः ।

gateṣu teṣu sarveṣu salilastho mahāmuniḥ |
dharmasīlo mahātejāḥ kurūṇāṃ hitakṛtadā |
tataḥ provāca tāḥ sarvāḥ kṣatriyā nihateśvarāḥ |

यायाः पतिकृताँल्लोकानिच्छनति परमस्त्रियः ।
ता जाह्नवीजलं क्षिप्रमवगाहन्त्वतन्द्रिताः

yāyāḥ patikṛtām̐llokānicchanati paramastriyaḥ |
tā jāhnavījalaṃ kṣipramavagāhantvatandritāḥ

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा श्रद्दधाना वराङ्गनाः ।
श्वशुरं समनुज्ञाप्य विविशुर्जाह्नवीजलम्

tatastasya vacaḥ śrutvā śraddadhānā varāṅganāḥ |
śvaśuraṃ samanujñāpya viviśurjāhnavījalam

विमुक्ता मानुषैर्देहैस्ततस्ता भर्तृभिः सह ।
समाजग्मुस्तदा साध्व्यः सर्वा एवं विशाम्पते

vimuktā mānuṣairdehaistatastā bhartṛbhiḥ saha |
samājagmustadā sādhvyaḥ sarvā evaṃ viśāmpate

एवं क्रमेणि सर्वास्ताः शीलवत्यः पतिव्रताः ।
प्रविश्य तोयं निर्मुक्ता जग्मुर्भर्तृसलोकताम्

evaṃ krameṇi sarvāstāḥ śīlavatyaḥ pativratāḥ |
praviśya toyaṃ nirmuktā jagmurbhartṛsalokatām

दिव्यरूपसमायुक्ता दिव्याभरणभूषिताः ।
दिव्यमाल्यांबरधरा यथाऽऽसां पतयस्तथा

divyarūpasamāyuktā divyābharaṇabhūṣitāḥ |
divyamālyāṃbaradharā yathā''sāṃ patayastathā

ताः शीलगुणसम्पन्ना विमानस्था गतक्लुमाः ।
सर्वाः सर्वगुणोपेताः स्वस्थानं प्रतिपेदिरे

tāḥ śīlaguṇasampannā vimānasthā gataklumāḥ |
sarvāḥ sarvaguṇopetāḥ svasthānaṃ pratipedire

यस्य यस्य तु यः कामस्तस्मिन्काले बभूव ह ।
तंतं विसृष्टवान्व्यासो वरदो धर्मवत्सलः

yasya yasya tu yaḥ kāmastasminkāle babhūva ha |
taṃtaṃ visṛṣṭavānvyāso varado dharmavatsalaḥ

तच्छ्रुत्वा नरदेवानां पुनरागमनं नराः ।
जहृषुर्मुदिताश्चासन्नानादेशगता अपि

tacchrutvā naradevānāṃ punarāgamanaṃ narāḥ |
jahṛṣurmuditāścāsannānādeśagatā api

ते नष्टभयसङ्कल्पा नरा विगतकल्मषाः ।
बभूवुः पौरवाःसर्वे तद्दृष्ट्वाऽऽश्चर्यमुत्तमम्

te naṣṭabhayasaṅkalpā narā vigatakalmaṣāḥ |
babhūvuḥ pauravāḥsarve taddṛṣṭvā''ścaryamuttamam

प्रियैः समागमं तेषां यः सम्यक् शृणुयान्नरः ।
प्रियाणि लभते नित्यमिह च प्रेत्य चैव सः ।
इष्टबान्धवसंयोगमनायासमनामयम्

priyaiḥ samāgamaṃ teṣāṃ yaḥ samyak śṛṇuyānnaraḥ |
priyāṇi labhate nityamiha ca pretya caiva saḥ |
iṣṭabāndhavasaṃyogamanāyāsamanāmayam

यश्चैतच्छ्रावयेद्विद्वान्विदुषो धर्मवित्तमः ।
स यशः प्राप्नुयाल्लोके परत्र च शुभां गतिम्

yaścaitacchrāvayedvidvānviduṣo dharmavittamaḥ |
sa yaśaḥ prāpnuyālloke paratra ca śubhāṃ gatim

स्वाध्याययुक्ता मनुजास्तपोयुक्ताश्च भारत ।
साध्वाचारा दमोपेता दाननिर्धूतकल्मषाः

svādhyāyayuktā manujāstapoyuktāśca bhārata |
sādhvācārā damopetā dānanirdhūtakalmaṣāḥ

ऋजवः शुचयः शान्ता हिंसानृतविवर्जिताः ।
आस्तिकाः श्रद्दधानाश्च धृतिमन्तश्च मानवाः ।
श्रुत्वाऽऽश्चर्यमिदं पर्व ह्यवाप्स्यन्ति परां गतिम्

ṛjavaḥ śucayaḥ śāntā hiṃsānṛtavivarjitāḥ |
āstikāḥ śraddadhānāśca dhṛtimantaśca mānavāḥ |
śrutvā''ścaryamidaṃ parva hyavāpsyanti parāṃ gatim

पुनस्ते दर्शनं प्राप्ताः पुनश्च परिकीर्तिताः ।
पुनःपुनः प्रयच्छन्ति शृण्वतामभयं सदा

punaste darśanaṃ prāptāḥ punaśca parikīrtitāḥ |
punaḥpunaḥ prayacchanti śṛṇvatāmabhayaṃ sadā