Ashramavasika Parva

Chapter 27: Sanjaya names the Pandavas for the ascetics

इति श्रीमन्महाभारते आश्रमवासिकपर्वणि आश्रमवासपर्वणि सप्तविंशोऽध्यायः ॥

19 verses · 27 of 41

What happens in this chapter

Sanjaya names the Pandavas for the ascetics

Dhritarashtra sits in the ashrama with the Pandavas, and ascetics from many lands come to see them, asking which is Yudhishthira, which Bhima, Arjuna, the twins and Draupadi. Sanjaya points each out in verse: the tall, gold-fair Kuru king with long coppery eyes; Bhima, gold-fair, broad-shouldered, walking like a rutting elephant; Arjuna, dark and young with lotus eyes; the twins beside Kunti, unmatched in beauty, strength and conduct. Draupadi, dark as a blue lotus, stands like Lakshmi embodied, beside her Subhadra, sister of the discus-bearer, fair as Gauri. He names the other wives, including Ulupi, Chitrangada and Abhimanyu's widow Uttara with her son. The white-robed women are Dhritarashtra's hundred widowed daughters-in-law.

वैशम्पायन उवाच

27.1

स तैः सह नरव्याध्रैर्भ्रातृभिर्भरतर्षभ ।
राजा रुचिरपद्माक्षैरासांचक्रे तदाश्रमे

sa taiḥ saha naravyādhrairbhrātṛbhirbharatarṣabha |
rājā rucirapadmākṣairāsāṃcakre tadāśrame

27.2

तापसैश्च महाभागैर्नानादेशसमागतैः ।
द्रष्टुं कुरुपतेः पुत्रान्पाण्डवान्पृथुवक्षसः

tāpasaiśca mahābhāgairnānādeśasamāgataiḥ |
draṣṭuṃ kurupateḥ putrānpāṇḍavānpṛthuvakṣasaḥ

27.3

ते ब्रुवञ्ज्ञातुमिच्छामः कतमोऽत्र युधिष्ठिरः ।
भीमार्जुनौ यमौ चैव द्रौपदी च यशस्विनी

te bruvañjñātumicchāmaḥ katamo'tra yudhiṣṭhiraḥ |
bhīmārjunau yamau caiva draupadī ca yaśasvinī

27.4

तानाचख्यौ तदा सूतस्तेषां नाम प्रधानतः ।
संजयो द्रौपदीं चैव सर्वाश्चान्या कुरुस्त्रियः

tānācakhyau tadā sūtasteṣāṃ nāma pradhānataḥ |
saṃjayo draupadīṃ caiva sarvāścānyā kurustriyaḥ

सञ्जय उवाच

27.5

य एष जांबूनदशुद्धगौर-
स्तनुर्महासिंह इव प्रवृद्धः ।
प्रचण्डघोणः पृथुदीर्घनेत्र-
स्ताम्रायताक्षः कुरुराज एषः

ya eṣa jāṃbūnadaśuddhagaura-
stanurmahāsiṃha iva pravṛddhaḥ |
pracaṇḍaghoṇaḥ pṛthudīrghanetra-
stāmrāyatākṣaḥ kururāja eṣaḥ

27.6

अयं पुनर्मत्तगजेन्द्रगामी
प्रतप्तचामीकरशुद्धगौरः ।
पृथ्वायतांसः पृथुदीर्घबाहु-
र्वृकोदरः पश्यत पश्यतेमम्

ayaṃ punarmattagajendragāmī
prataptacāmīkaraśuddhagauraḥ |
pṛthvāyatāṃsaḥ pṛthudīrghabāhu-
rvṛkodaraḥ paśyata paśyatemam

27.7

यस्त्वेष पार्श्वेऽस्य महाधनुष्मा-
ञ्श्यामो युवा वारणयूथपाभः ।
सिंहोन्नतांसो गजखेलगामी
पद्मायताक्षोऽर्जुन एष वीरः

yastveṣa pārśve'sya mahādhanuṣmā-
ñśyāmo yuvā vāraṇayūthapābhaḥ |
siṃhonnatāṃso gajakhelagāmī
padmāyatākṣo'rjuna eṣa vīraḥ

27.8

कुन्तीसमीपे पुरुषोत्तमौ तु
यमाविमौ विष्णुमहेन्द्रकल्पौ ।
मनुष्यलोके सकले समोस्ति
ययोर्न रूपे न बले न शीले

kuntīsamīpe puruṣottamau tu
yamāvimau viṣṇumahendrakalpau |
manuṣyaloke sakale samosti
yayorna rūpe na bale na śīle

27.9

इयं पुनः पद्मदलायताक्षी
मध्यं वयः किञ्चिदिव स्पशन्ती ।
नीलोत्पलाभा पुरदेवतेव
कृष्णा स्थिता मूर्तिमतीव लक्ष्मीः

iyaṃ punaḥ padmadalāyatākṣī
madhyaṃ vayaḥ kiñcidiva spaśantī |
nīlotpalābhā puradevateva
kṛṣṇā sthitā mūrtimatīva lakṣmīḥ

27.10

अस्यास्तु पार्श्वे कनकोपमत्व-
गेषा स्थिता मूर्तिमतीव गौरी ।
सत्ये स्थिता सा भगिनी द्विजाग्र्या-
श्चक्रायुधस्याप्रतिमस्य तस्य

asyāstu pārśve kanakopamatva-
geṣā sthitā mūrtimatīva gaurī |
satye sthitā sā bhaginī dvijāgryā-
ścakrāyudhasyāpratimasya tasya

27.11

इयं च जांबूनदशुद्धगौरी
पार्थस्य भार्या भुजगेन्द्रकन्या ।
चित्राङ्गदा चैव नरेन्द्रकन्या
यैषा सवर्णार्द्रमधूकपुष्पैः

iyaṃ ca jāṃbūnadaśuddhagaurī
pārthasya bhāryā bhujagendrakanyā |
citrāṅgadā caiva narendrakanyā
yaiṣā savarṇārdramadhūkapuṣpaiḥ

27.12

इयं स्वसा राजचमूपतेश्च
प्रवृद्धनीलोत्पलदामवर्णा ।
पस्पर्ध कृष्णेन सदा नृपो यो
वृकोदरस्यैष परिग्रहोऽग्र्यः

iyaṃ svasā rājacamūpateśca
pravṛddhanīlotpaladāmavarṇā |
paspardha kṛṣṇena sadā nṛpo yo
vṛkodarasyaiṣa parigraho'gryaḥ

27.13

इयं च राज्ञो मगधाधिपस्य
सुता जरासंध इति श्रुतस्य ।
यवीयसो माद्रवतीसुतस्य
भार्या मता चम्पकदामगौरी

iyaṃ ca rājño magadhādhipasya
sutā jarāsaṃdha iti śrutasya |
yavīyaso mādravatīsutasya
bhāryā matā campakadāmagaurī

27.14

इन्दीवरश्यामतनुः स्थिता तु
यैषा पराऽऽसन्नतरोर्लतेव ।
भार्या मता माद्रवतीसुतस्य
ज्येष्ठस्य सेयं कमलायताक्षी

indīvaraśyāmatanuḥ sthitā tu
yaiṣā parā''sannatarorlateva |
bhāryā matā mādravatīsutasya
jyeṣṭhasya seyaṃ kamalāyatākṣī

27.15

इयं तु निष्टप्तसुवर्णगौरी
राज्ञो विराटस्य सुता सपुत्रा ।
भार्याऽभिमन्योर्निहतो रणे यो
द्रोणादिभिस्तैर्विरथो रथस्थैः

iyaṃ tu niṣṭaptasuvarṇagaurī
rājño virāṭasya sutā saputrā |
bhāryā'bhimanyornihato raṇe yo
droṇādibhistairviratho rathasthaiḥ

27.16

एतास्तु सीमन्तशिरोरुहा याः
शुक्लोत्तरीया नरराजपत्न्यः ।
राज्ञोस्य वृद्धस्य परंशताख्याः
स्नुषा नृवीराहतपुत्रनाथाः

etāstu sīmantaśiroruhā yāḥ
śuklottarīyā nararājapatnyaḥ |
rājñosya vṛddhasya paraṃśatākhyāḥ
snuṣā nṛvīrāhataputranāthāḥ

27.17

क्षान्ताश्च दान्ताश्च कुलोद्भवाश्च

kṣāntāśca dāntāśca kulodbhavāśca

वैशम्पायन उवाच

27.18

एवं स राजा कुरुवृद्धवर्यः
समागतस्तैर्नरदेवपुत्रैः ।
पप्रच्छ सर्वं कुशलं तदानीं
गतेषु सर्वेष्वथ तापसेषु

evaṃ sa rājā kuruvṛddhavaryaḥ
samāgatastairnaradevaputraiḥ |
papraccha sarvaṃ kuśalaṃ tadānīṃ
gateṣu sarveṣvatha tāpaseṣu

27.19

योधेषु चाप्याश्रममण्डलं त-
न्मत्वा निविष्टेषु विमुच्य पत्रम् ।
स्त्रीवृद्धबाले च सुसंनिविष्टे
यथार्हतस्तान्कुशलान्यपृच्छत्

yodheṣu cāpyāśramamaṇḍalaṃ ta-
nmatvā niviṣṭeṣu vimucya patram |
strīvṛddhabāle ca susaṃniviṣṭe
yathārhatastānkuśalānyapṛcchat

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)