Chapter 24: The Pandavas set out to visit the forest

एवं ते पुरुषव्याघ्राः पाण्डवा मातृनन्दनाः ।
स्मरन्तो मातरं वीरा बभूवुर्भशदुःखिताः

evaṃ te puruṣavyāghrāḥ pāṇḍavā mātṛnandanāḥ |
smaranto mātaraṃ vīrā babhūvurbhaśaduḥkhitāḥ

ये राजकार्येषु पुरा व्यासक्ता नित्यशोऽभवन् ।
ते राजकार्याणि तदा नाकार्षुः सर्वतः पुरे

ye rājakāryeṣu purā vyāsaktā nityaśo'bhavan |
te rājakāryāṇi tadā nākārṣuḥ sarvataḥ pure

प्रविष्टा इव शोकेन नाभ्यनन्दन्त किञ्चन ।
सम्भाष्यमाणा अपि ते न किञ्चित्प्रत्यपूजयन्

praviṣṭā iva śokena nābhyanandanta kiñcana |
sambhāṣyamāṇā api te na kiñcitpratyapūjayan

ते स्म वीरा दुराधर्षा गांभीर्ये सागरोपमाः ।
शोकोपहतविज्ञाना नष्टसंज्ञा इवाभवन्

te sma vīrā durādharṣā gāṃbhīrye sāgaropamāḥ |
śokopahatavijñānā naṣṭasaṃjñā ivābhavan

अचिन्तयंश्च जननीं ततस्ते पाण्डुनन्दनाः ।
कथं नु वृद्धमिथुनं वहत्यतिकृशा पृथा

acintayaṃśca jananīṃ tataste pāṇḍunandanāḥ |
kathaṃ nu vṛddhamithunaṃ vahatyatikṛśā pṛthā

कथं च स महीपालो हतपुत्रो निराश्रयः ।
पत्न्या सह वसत्येको वने श्वापदसेविते

kathaṃ ca sa mahīpālo hataputro nirāśrayaḥ |
patnyā saha vasatyeko vane śvāpadasevite

सा च देवी महाभागा गान्धारी हतबान्धवा ।
पतिमन्धं कथं वृद्धमन्वेति विजने वने

sā ca devī mahābhāgā gāndhārī hatabāndhavā |
patimandhaṃ kathaṃ vṛddhamanveti vijane vane

एवं तेषां कथयतामौत्सुक्यमभवत्तदा ।
गमने चाभवद्बुद्धिर्धृतराष्ट्रदिदृक्षया

evaṃ teṣāṃ kathayatāmautsukyamabhavattadā |
gamane cābhavadbuddhirdhṛtarāṣṭradidṛkṣayā

सहदेवस्तु राजानं प्रणिपत्येदमब्रवीत् ।
अहो मे भवतो दृष्टं हृदयं गमनं प्रति ।

sahadevastu rājānaṃ praṇipatyedamabravīt |
aho me bhavato dṛṣṭaṃ hṛdayaṃ gamanaṃ prati |

न हि त्वां गौरवेणाहमशकं वक्तुमञ्जसा ।
गमनं प्रति राजेन्द्र तदिदं समुपस्थितम्

na hi tvāṃ gauraveṇāhamaśakaṃ vaktumañjasā |
gamanaṃ prati rājendra tadidaṃ samupasthitam

दिष्ट्या द्रक्ष्यामि तां कुन्तीं वर्तयन्तीं तपस्विनीम् ।
जटिलां तापसीं वृद्धां कुशकाशपरिक्षताम्

diṣṭyā drakṣyāmi tāṃ kuntīṃ vartayantīṃ tapasvinīm |
jaṭilāṃ tāpasīṃ vṛddhāṃ kuśakāśaparikṣatām

प्रासादहर्म्यसंवृद्धामत्यन्तसुखभागिनीम् ।
कदानुजननीं श्रान्तां द्रक्ष्यामि भृशदुःखिताम्

prāsādaharmyasaṃvṛddhāmatyantasukhabhāginīm |
kadānujananīṃ śrāntāṃ drakṣyāmi bhṛśaduḥkhitām

अनित्याः खलु मर्त्यानां गतयो भरतर्षभ ।
कुन्ती राजसुता यत्र वसत्यसुखिता वने

anityāḥ khalu martyānāṃ gatayo bharatarṣabha |
kuntī rājasutā yatra vasatyasukhitā vane

सहदेववचः श्रुत्वा द्रौपदी योषितां वरा ।
उवाच देवी राजानमभिपूज्याभिनन्द्य च ।

sahadevavacaḥ śrutvā draupadī yoṣitāṃ varā |
uvāca devī rājānamabhipūjyābhinandya ca |

कदा द्रक्ष्यामि तां देवीं यदि जीवति सा पृथा ।
जीवन्त्या ह्यद्य मे प्रीतिर्भविष्यति जनाधिप

kadā drakṣyāmi tāṃ devīṃ yadi jīvati sā pṛthā |
jīvantyā hyadya me prītirbhaviṣyati janādhipa

एषा तेऽस्तु मतिर्नित्यं धर्मे ते रमतां मनः ।
योऽद्य त्वमस्मान्राजेन्द्र श्रेयसा योजयिष्यसि

eṣā te'stu matirnityaṃ dharme te ramatāṃ manaḥ |
yo'dya tvamasmānrājendra śreyasā yojayiṣyasi

अग्रपादस्थितं चेमं विद्धि राजन्वधूजनम् ।
काङ्क्षन्तं दर्शनं कुन्त्या गान्धार्याः श्वसुरस्च च

agrapādasthitaṃ cemaṃ viddhi rājanvadhūjanam |
kāṅkṣantaṃ darśanaṃ kuntyā gāndhāryāḥ śvasurasca ca

इत्युक्तः स नृपो देव्या द्रौपद्या भरतर्षभ ।
सेनाध्यक्षान्समानाय्य सर्वानिदमुवाच ह

ityuktaḥ sa nṛpo devyā draupadyā bharatarṣabha |
senādhyakṣānsamānāyya sarvānidamuvāca ha

निर्यातयत मे सेनां प्रभूतरथकुञ्जराम् ।
द्रक्ष्यामि वनसंस्थं च धृताष्ट्रं महीपतिम्

niryātayata me senāṃ prabhūtarathakuñjarām |
drakṣyāmi vanasaṃsthaṃ ca dhṛtāṣṭraṃ mahīpatim

स्त्र्यध्यक्षांश्चाब्रवीद्राजा यानानि विविधानि मे ।
सज्जीक्रियन्तां सर्वाणि शिबिकाश्च सहस्रशः

stryadhyakṣāṃścābravīdrājā yānāni vividhāni me |
sajjīkriyantāṃ sarvāṇi śibikāśca sahasraśaḥ

शकटापणवेशाश्च कोशः शिल्पिन एव च ।
निर्यान्तु कोशपालाश्च कुरुक्षेत्राश्रमं प्रति

śakaṭāpaṇaveśāśca kośaḥ śilpina eva ca |
niryāntu kośapālāśca kurukṣetrāśramaṃ prati

यश्च पौरजनः कश्चिद्द्रष्टुमिच्छति पार्थिवम् ।
अनावृतः सुविहितः स च यातु सुरक्षितः

yaśca paurajanaḥ kaściddraṣṭumicchati pārthivam |
anāvṛtaḥ suvihitaḥ sa ca yātu surakṣitaḥ

सूदाः पौरोगवाश्चैव सर्वं चैव महानसम् ।
विविधं भक्ष्यभोज्यं च शकटैरुह्यतां मम

sūdāḥ paurogavāścaiva sarvaṃ caiva mahānasam |
vividhaṃ bhakṣyabhojyaṃ ca śakaṭairuhyatāṃ mama

प्रयाणं घुष्यतां चैव श्वोभूत इति माचिरम् ।
क्रियतां पथि चाप्यद्य वेश्मानि विविधानि च ।

prayāṇaṃ ghuṣyatāṃ caiva śvobhūta iti māciram |
kriyatāṃ pathi cāpyadya veśmāni vividhāni ca |

एवमाज्ञाप्य राजा स भ्रातृभिः सह पाण्डवः ।
श्वोभूते निर्ययौ राजन्सस्त्रीवृद्धपुरःसरः

evamājñāpya rājā sa bhrātṛbhiḥ saha pāṇḍavaḥ |
śvobhūte niryayau rājansastrīvṛddhapuraḥsaraḥ

स बहिर्दिवसानेव जनौघं परिपालयन् ।
न्यवसन्नृपतिः पञ्च ततोऽगच्छद्वनं प्रति

sa bahirdivasāneva janaughaṃ paripālayan |
nyavasannṛpatiḥ pañca tato'gacchadvanaṃ prati