Aranyaka (Vana) Parva

Chapter 39: Shiva as the Kirata fights Arjuna

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि कैरातपर्वणि एकोनचत्वारिंशोऽध्यायः ॥

85 verses · 39 of 315

What happens in this chapter

Shiva as the Kirata fights Arjuna

Shiva takes the form of a Kirata hunter and comes with Uma in the same guise and a host of bhutas. The forest falls silent. The danava Muka, in the shape of a boar, rushes at Arjuna. Arjuna and the Kirata loose their arrows together and the boar falls. Arjuna claims the kill, the Kirata mocks him, and they fight. Every arrow Arjuna shoots is swallowed, the Kirata seizes Gandiva, and his sword breaks on the hunter's head. They wrestle, and Arjuna is crushed senseless. Recovering, he makes an earthen altar and offers Shiva a garland, then sees that garland on the Kirata's head. Knowing Hara, he falls at his feet in praise. Shiva, smiling, forgives and embraces him.

वैशंपायन उवाच

39.1

गतेषु तेषु सर्वेषु तपस्विषु महात्मसु ।
पिनाकपाणिर्भगवान्सर्वपापहरो हरः

gateṣu teṣu sarveṣu tapasviṣu mahātmasu |
pinākapāṇirbhagavānsarvapāpaharo haraḥ

39.2

कैरातं वेषमास्थाय काञ्चनद्रुमसन्निभम् ।
विभ्राजमानो वपुषा गिरिर्मेरुरिवापरः

kairātaṃ veṣamāsthāya kāñcanadrumasannibham |
vibhrājamāno vapuṣā girirmerurivāparaḥ

39.3

श्रीगद्धनुरुपादाय शरांश्चाशीविषोपमान् ।
निष्पपात महार्चिष्मान्दहन्कक्षमिवानलः

śrīgaddhanurupādāya śarāṃścāśīviṣopamān |
niṣpapāta mahārciṣmāndahankakṣamivānalaḥ

39.4

देव्या सहोमया श्रीमान्समानव्रतवेषया ।
नानावेषधरैर्हृष्टैर्भूतैरनुगतस्तदा

devyā sahomayā śrīmānsamānavrataveṣayā |
nānāveṣadharairhṛṣṭairbhūtairanugatastadā

39.5

किरातवेषसंछन्नः स्त्रीभिश्चापि सहस्रशः ।
अशोभत तदा राजन्स देशोऽतीव भारत

kirātaveṣasaṃchannaḥ strībhiścāpi sahasraśaḥ |
aśobhata tadā rājansa deśo'tīva bhārata

39.6

क्षणेन तद्वनं सर्वं निःशब्दमभवत्तदा ।
नादः प्रस्रवणानां च पक्षिणां चाप्युपारमत्

kṣaṇena tadvanaṃ sarvaṃ niḥśabdamabhavattadā |
nādaḥ prasravaṇānāṃ ca pakṣiṇāṃ cāpyupāramat

39.7

स सन्निकर्षमागम्य पार्थस्याक्लिष्टकर्मणः ।
मूकं नाम दितेः पुत्रं ददर्शाद्भुतदर्शनम्

sa sannikarṣamāgamya pārthasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
mūkaṃ nāma diteḥ putraṃ dadarśādbhutadarśanam

39.8

वाराहं रूपमास्थाय तर्जयन्तमिवार्जुनम् ।
हन्तुं परमदुष्टात्मा तमुवाचाथ फल्गुनः

vārāhaṃ rūpamāsthāya tarjayantamivārjunam |
hantuṃ paramaduṣṭātmā tamuvācātha phalgunaḥ

39.9

गाण्डीवं धनुरादाय शरांश्चाशीविषोपमान् ।
सज्यं धनुर्वरं कृत्वा ज्याघोषेण निनादयन्

gāṇḍīvaṃ dhanurādāya śarāṃścāśīviṣopamān |
sajyaṃ dhanurvaraṃ kṛtvā jyāghoṣeṇa ninādayan

39.10

यन्मां प्रार्थयसे हन्तुमनागसमिहागतम् ।
तस्मात्त्वां पूर्वमेवाहं नेष्यामि यमसादनम्

yanmāṃ prārthayase hantumanāgasamihāgatam |
tasmāttvāṃ pūrvamevāhaṃ neṣyāmi yamasādanam

39.11

दृष्ट्वा तं प्रहरिष्यन्तं फल्गुनं दृढधन्विनम् ।
किरातरूपी सहसा वारयामास शंकरः

dṛṣṭvā taṃ prahariṣyantaṃ phalgunaṃ dṛḍhadhanvinam |
kirātarūpī sahasā vārayāmāsa śaṃkaraḥ

39.12

मयैष प्रार्थितः पूर्वं नीलमेघसमप्रभः ।
अनादृत्यैव तद्वाक्यं प्रजहाराथ फल्गुनः

mayaiṣa prārthitaḥ pūrvaṃ nīlameghasamaprabhaḥ |
anādṛtyaiva tadvākyaṃ prajahārātha phalgunaḥ

39.13

किरातश्च समं तस्मिन्नेकलक्ष्ये महाद्युतिः ।
प्रमुमोचाशनिप्रख्यं शरमग्निशिखोपमम्

kirātaśca samaṃ tasminnekalakṣye mahādyutiḥ |
pramumocāśaniprakhyaṃ śaramagniśikhopamam

39.14

तौ मुक्तौ सायकौ ताभ्यां समं तत्र निपेततुः ।
मूकस्य गात्रे विस्तीर्णे शैलपृष्ठनिभे तदा

tau muktau sāyakau tābhyāṃ samaṃ tatra nipetatuḥ |
mūkasya gātre vistīrṇe śailapṛṣṭhanibhe tadā

39.15

यथाऽशनैर्विनिष्पेषो वज्रस्येव च पर्वते ।
तथा तयोः सन्निपातः शरयोरभवत्तदा

yathā'śanairviniṣpeṣo vajrasyeva ca parvate |
tathā tayoḥ sannipātaḥ śarayorabhavattadā

39.16

स विद्धो बहुभिर्बाणैर्दीप्तास्यैः पन्नगैरिव ।
ममार राक्षसं रूपं भूयः कृत्वा सुदारुणम्

sa viddho bahubhirbāṇairdīptāsyaiḥ pannagairiva |
mamāra rākṣasaṃ rūpaṃ bhūyaḥ kṛtvā sudāruṇam

39.17

स ददर्श ततो जिष्णुः पुरुषं काञ्चनप्रभम् ।
किरातवेषसंछन्नं स्त्रीसहायममित्रहा

sa dadarśa tato jiṣṇuḥ puruṣaṃ kāñcanaprabham |
kirātaveṣasaṃchannaṃ strīsahāyamamitrahā

39.18

तमब्रवीत्प्रीतमना कौन्तेयः प्रहसन्निव ।
को भवानटते शून्ये वने रस्त्रीगणसंवृतः

tamabravītprītamanā kaunteyaḥ prahasanniva |
ko bhavānaṭate śūnye vane rastrīgaṇasaṃvṛtaḥ

39.19

न त्वमस्मिन्वने घोरे बिभेषि कनकप्रभ ।
किमर्थं च त्वया विद्धो मृगोऽयं मत्परिग्रहः

na tvamasminvane ghore bibheṣi kanakaprabha |
kimarthaṃ ca tvayā viddho mṛgo'yaṃ matparigrahaḥ

39.20

मयाऽभिपन्नः पूर्वं हि राक्षसोऽयमिहागतः ।
कामात्परिभवाद्वाऽपि न मे जीवन्विमोक्ष्यसे

mayā'bhipannaḥ pūrvaṃ hi rākṣaso'yamihāgataḥ |
kāmātparibhavādvā'pi na me jīvanvimokṣyase

39.21

न ह्येष मृगयाधर्मो यस्त्वयाऽद्य कृतो मयि ।
तेन त्वां भ्रंशयिष्यामि जीवितात्पर्वताश्रयम्

na hyeṣa mṛgayādharmo yastvayā'dya kṛto mayi |
tena tvāṃ bhraṃśayiṣyāmi jīvitātparvatāśrayam

39.22

इत्युक्तः पाण्डवेयेन किरातः प्रहसन्निव ।
उवाच श्लक्ष्णया वाचा पाण्डवं सव्यसाचिनं

ityuktaḥ pāṇḍaveyena kirātaḥ prahasanniva |
uvāca ślakṣṇayā vācā pāṇḍavaṃ savyasācinaṃ

39.23

न मत्कृते त्वया वीरः भीः कार्या वनमन्तिकात् ।
इयं भूमिः सदाऽस्माकमुचिता वसतां वने

na matkṛte tvayā vīraḥ bhīḥ kāryā vanamantikāt |
iyaṃ bhūmiḥ sadā'smākamucitā vasatāṃ vane

39.24

त्वया तु दुष्करः कस्मादिह वासः प्ररोचितः ।
वयं तु बहुसत्त्वेऽस्मिन्निवसामस्तपोधन

tvayā tu duṣkaraḥ kasmādiha vāsaḥ prarocitaḥ |
vayaṃ tu bahusattve'sminnivasāmastapodhana

39.25

भवांस्तु कृष्णवत्मार्भः सुकुमारः सुखोचितः ।
कथं शून्यमिमं देशमेकाकी विचरिष्यति

bhavāṃstu kṛṣṇavatmārbhaḥ sukumāraḥ sukhocitaḥ |
kathaṃ śūnyamimaṃ deśamekākī vicariṣyati

अर्जुन उवाच

39.26

गाण्डीवमाश्रयं कृत्वा नाराजांश्चाग्निसन्निभान् ।
निवसामि महारण्ये द्वितीय इव पावकः

gāṇḍīvamāśrayaṃ kṛtvā nārājāṃścāgnisannibhān |
nivasāmi mahāraṇye dvitīya iva pāvakaḥ

39.27

एष चापि मया जन्तुर्मृगरूपं समाश्रितः ।
राक्षसो निहतो घोरो हन्तुं मामिह चागतः

eṣa cāpi mayā janturmṛgarūpaṃ samāśritaḥ |
rākṣaso nihato ghoro hantuṃ māmiha cāgataḥ

किरात उवाच

39.28

मयैष धन्वनिर्मुक्तैस्ताडितः पूर्वमेव हि ।
बाणैरभिहतः शेते नीतश्च यमसादनम्

mayaiṣa dhanvanirmuktaistāḍitaḥ pūrvameva hi |
bāṇairabhihataḥ śete nītaśca yamasādanam

39.29

ममैवायं लक्ष्यभूतः पूर्वमेव परिग्रहः ।
ममैव च प्रहारेण जीविताद्व्यपरिपितः

mamaivāyaṃ lakṣyabhūtaḥ pūrvameva parigrahaḥ |
mamaiva ca prahāreṇa jīvitādvyaparipitaḥ

39.30

दोषान्स्वान्नार्हसेऽन्यस्मै वक्तुं स्वबलदर्पितः ।
अभिषक्तोस्मि मन्दात्मन्न मे जीवन्विमोक्ष्यसे

doṣānsvānnārhase'nyasmai vaktuṃ svabaladarpitaḥ |
abhiṣaktosmi mandātmanna me jīvanvimokṣyase

39.31

स्थिरो भव विमोक्ष्यामि सायकानशनीनिव ।
घटस्व परया शक्त्या मुञ्च त्वमपि सायकान्

sthiro bhava vimokṣyāmi sāyakānaśanīniva |
ghaṭasva parayā śaktyā muñca tvamapi sāyakān

39.32

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा किरातस्यार्जुनस्तदा ।
रोषमाहारयामास ताडयामास चेषुभिः

tasya tadvacanaṃ śrutvā kirātasyārjunastadā |
roṣamāhārayāmāsa tāḍayāmāsa ceṣubhiḥ

39.33

ततो हृष्टेन मनसा प्रतिजग्राह सायकान् ।
भूयोभूय इति प्राह मन्दमन्देत्युवाच ह

tato hṛṣṭena manasā pratijagrāha sāyakān |
bhūyobhūya iti prāha mandamandetyuvāca ha

39.34

प्रहरस्व शरानेतान्नाराचान्मर्मभेदिनः ।
इत्युक्तो बाणवर्षं स मुमोच सहसाऽर्जुनः

praharasva śarānetānnārācānmarmabhedinaḥ |
ityukto bāṇavarṣaṃ sa mumoca sahasā'rjunaḥ

39.35

ततस्तौ तत्रसंरब्धौ गर्जमानौ मुहुर्मुहुः ।
शरैराशीविषाकारैस्ततक्षाते परस्परम्

tatastau tatrasaṃrabdhau garjamānau muhurmuhuḥ |
śarairāśīviṣākāraistatakṣāte parasparam

39.36

ततोऽर्जुनः शरवर्षं किराते समवासृजत् ।
तत्प्रसन्नेन मनसा प्रतिजग्राह शंकरः

tato'rjunaḥ śaravarṣaṃ kirāte samavāsṛjat |
tatprasannena manasā pratijagrāha śaṃkaraḥ

39.37

मुहूर्तं शरवर्षं तु प्रतिगृह्य पिनाकधृक् ।
अक्षतेन शरीरेण तस्थौ गिरिवाचलः

muhūrtaṃ śaravarṣaṃ tu pratigṛhya pinākadhṛk |
akṣatena śarīreṇa tasthau girivācalaḥ

39.38

स दृष्ट्वा बाणवर्षं तु मघीभूतं धनंजयः ।
परमं विस्मयं चक्रे साधुसाध्विति चाब्रवीत्

sa dṛṣṭvā bāṇavarṣaṃ tu maghībhūtaṃ dhanaṃjayaḥ |
paramaṃ vismayaṃ cakre sādhusādhviti cābravīt

39.39

अहोऽयं सुकुमाराङ्गो हिमवच्छिखराश्रयः ।
गाण्डीवमुक्तान्नाराचान्प्रतिगृह्णात्यविह्वलः

aho'yaṃ sukumārāṅgo himavacchikharāśrayaḥ |
gāṇḍīvamuktānnārācānpratigṛhṇātyavihvalaḥ

39.40

कोऽयं देवो भवेत्साक्षाद्रुद्रो यक्षः सुरोऽसुरः ।
विद्यते हि गिरिश्रेष्ठे त्रिदशानां समागमः

ko'yaṃ devo bhavetsākṣādrudro yakṣaḥ suro'suraḥ |
vidyate hi giriśreṣṭhe tridaśānāṃ samāgamaḥ

39.41

न हि मद्वाणजालानामुत्सृष्टानां सहस्रशः ।
शक्तोऽन्यः सहितुं वेगमृते देवं पिनाकिनम्

na hi madvāṇajālānāmutsṛṣṭānāṃ sahasraśaḥ |
śakto'nyaḥ sahituṃ vegamṛte devaṃ pinākinam

39.42

देवो वा यदि वा यक्षो रुद्रादन्यो व्यवस्थितः ।
अहमेनं शरैस्तीक्ष्णैर्नयामि यमसादनम्

devo vā yadi vā yakṣo rudrādanyo vyavasthitaḥ |
ahamenaṃ śaraistīkṣṇairnayāmi yamasādanam

39.43

ततो हृष्टमना जिष्णुर्नाराचान्मर्मभेदिनः ।
व्यसृजच्छतधा राजन्मयूखानिव भास्करः

tato hṛṣṭamanā jiṣṇurnārācānmarmabhedinaḥ |
vyasṛjacchatadhā rājanmayūkhāniva bhāskaraḥ

39.44

तान्प्रसन्नेन मनसा भगवाँल्लोकभावनः ।
शूलपाणिः प्रत्यगृह्णाच्छिलावर्षमिवाचलः

tānprasannena manasā bhagavām̐llokabhāvanaḥ |
śūlapāṇiḥ pratyagṛhṇācchilāvarṣamivācalaḥ

39.45

क्षणेन क्षीणबाणोऽथ संवृत्तः फल्गुनस्तदा ।
वित्रासं च जगामाथ तं दृष्ट्वा शरसंक्षयम्

kṣaṇena kṣīṇabāṇo'tha saṃvṛttaḥ phalgunastadā |
vitrāsaṃ ca jagāmātha taṃ dṛṣṭvā śarasaṃkṣayam

39.46

चिन्तयामास जिष्णुस्तु भगवन्तं हुताशनम् ।
पुरस्तादक्षयौ दत्तौ तूणौ येनास्य खाण्डवे

cintayāmāsa jiṣṇustu bhagavantaṃ hutāśanam |
purastādakṣayau dattau tūṇau yenāsya khāṇḍave

39.47

किं नु मोक्ष्यामि धनुषा यन्मे बाणाः क्षयं गताः ।
अयं च पुरुषः कोपि बाणान्ग्रसति सर्वशः

kiṃ nu mokṣyāmi dhanuṣā yanme bāṇāḥ kṣayaṃ gatāḥ |
ayaṃ ca puruṣaḥ kopi bāṇāngrasati sarvaśaḥ

39.48

अहमेनं धनुष्कोट्या रशूलाग्रेणेव कुञ्जरम् ।
नयामि दण्डधारस्य यमस्य सदनं प्रति

ahamenaṃ dhanuṣkoṭyā raśūlāgreṇeva kuñjaram |
nayāmi daṇḍadhārasya yamasya sadanaṃ prati

39.49

प्रगृह्याथ धनुष्कोट्या ज्यापाशेनावकृष्य च ।
मुष्टिभिश्चापि हतवान्वज्रकल्पैर्महाद्युतिः

pragṛhyātha dhanuṣkoṭyā jyāpāśenāvakṛṣya ca |
muṣṭibhiścāpi hatavānvajrakalpairmahādyutiḥ

39.50

संप्रायुध्यद्धनुष्कोट्या कौन्तेयः परवीरहा ।
तदप्यस्य धनुर्दिव्यं जग्राह गिरिगोचरः

saṃprāyudhyaddhanuṣkoṭyā kaunteyaḥ paravīrahā |
tadapyasya dhanurdivyaṃ jagrāha girigocaraḥ

39.51

ततोऽर्जुनो ग्रस्तधनुः खङ्गपाणिरतिष्ठत ।
युद्धस्यान्तमभीप्सन्वै वेगेनाभिजगाम तम्

tato'rjuno grastadhanuḥ khaṅgapāṇiratiṣṭhata |
yuddhasyāntamabhīpsanvai vegenābhijagāma tam

39.52

तस्य मूर्ध्नि शितं खङ्गमसक्तं पर्वतेष्वपि ।
मुमोय भुजवीर्येण विक्रम्य कुरुनन्दनः

tasya mūrdhni śitaṃ khaṅgamasaktaṃ parvateṣvapi |
mumoya bhujavīryeṇa vikramya kurunandanaḥ

39.53

तकस्य मूर्धानमासाद्य पफालासिवरो हि सः ।
ततो वृक्षैः शिलाभिश्च योधयामास फल्गुनः

takasya mūrdhānamāsādya paphālāsivaro hi saḥ |
tato vṛkṣaiḥ śilābhiśca yodhayāmāsa phalgunaḥ

39.54

तदा वृक्षान्महाकायः प्रत्यगृह्णादथो शिलाः ।
किरातरूपी भगवांस्ततः पार्थो महाबलः

tadā vṛkṣānmahākāyaḥ pratyagṛhṇādatho śilāḥ |
kirātarūpī bhagavāṃstataḥ pārtho mahābalaḥ

39.55

मुष्टिभिर्वज्रसंस्पर्शैर्धूममुत्पादयन्मुखे ।
प्रजहार दुराधर्षे किरातसमरूपिणि

muṣṭibhirvajrasaṃsparśairdhūmamutpādayanmukhe |
prajahāra durādharṣe kirātasamarūpiṇi

39.56

ततः शक्राशनिसमैर्मुष्टिभिर्भृशदारुणैः ।
किरातरूपी भगवानर्दयामास फल्गुनम्

tataḥ śakrāśanisamairmuṣṭibhirbhṛśadāruṇaiḥ |
kirātarūpī bhagavānardayāmāsa phalgunam

39.57

ततश्चटचटाशब्दः सुधोरः समजायत ।
पाण्डवस्य च मुष्टीनां किरातस् च युध्यतः

tataścaṭacaṭāśabdaḥ sudhoraḥ samajāyata |
pāṇḍavasya ca muṣṭīnāṃ kirātas ca yudhyataḥ

39.58

सुमुहूर्तं तयोर्युद्धमभवल्लोमहर्षणम् ।
भुजप्रहारसंयुक्तं वृत्रवासवयोरिव

sumuhūrtaṃ tayoryuddhamabhavallomaharṣaṇam |
bhujaprahārasaṃyuktaṃ vṛtravāsavayoriva

39.59

महाराज ततो जिष्णुः किरातमुरसा बली ।
पाण्डवं च विचेष्टन्तं किरातोप्यहनद्बलात्

mahārāja tato jiṣṇuḥ kirātamurasā balī |
pāṇḍavaṃ ca viceṣṭantaṃ kirātopyahanadbalāt

39.60

तयोर्भुजविनिष्पेषात्संधर्षेणोरसोस्तथा ।
समजायत गात्रेषु पावकोऽङ्गारधूमवान्

tayorbhujaviniṣpeṣātsaṃdharṣeṇorasostathā |
samajāyata gātreṣu pāvako'ṅgāradhūmavān

39.61

तत एनं महादेवः पीड्य गात्रैः सुपीडितम् ।
तेजसा व्क्रमद्रोषाच्चेतस्तस्य विमोहयन्

tata enaṃ mahādevaḥ pīḍya gātraiḥ supīḍitam |
tejasā vkramadroṣāccetastasya vimohayan

39.62

ततोऽभिपीडितैर्गात्रैः पिण्डीकृत इवाबभौ ।
फल्गुनो गात्रसंरुद्धो देवदेवेन भारत

tato'bhipīḍitairgātraiḥ piṇḍīkṛta ivābabhau |
phalguno gātrasaṃruddho devadevena bhārata

39.63

निरुच्छ्वासोऽभवच्चैव सन्निरुद्धो महामनाः ।
ततः पपात संमूढस्ततः प्रीतोऽभवद्भवः

nirucchvāso'bhavaccaiva sanniruddho mahāmanāḥ |
tataḥ papāta saṃmūḍhastataḥ prīto'bhavadbhavaḥ

39.64

स मुहूर्तं तथा भूत्वा सचेताः पुनरुत्थितः ।
रुधिरेणाप्लुताङ्गस्तु पाण्डवो भृशदुःखितः

sa muhūrtaṃ tathā bhūtvā sacetāḥ punarutthitaḥ |
rudhireṇāplutāṅgastu pāṇḍavo bhṛśaduḥkhitaḥ

39.65

शरण्यं शरणं गत्वा भगवन्तं पिनाकिनम् ।
मृन्मयं स्ण्डिलं कृत्वामाल्येनापूजयद्भवम्

śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gatvā bhagavantaṃ pinākinam |
mṛnmayaṃ sṇḍilaṃ kṛtvāmālyenāpūjayadbhavam

39.66

तच्च माल्यं तदा पार्थः किरातशिरसि स्थितम् ।
अपश्यत्पाण्डवश्रेष्ठो हर्षेण प्रकृतिं गतः

tacca mālyaṃ tadā pārthaḥ kirātaśirasi sthitam |
apaśyatpāṇḍavaśreṣṭho harṣeṇa prakṛtiṃ gataḥ

39.67

पपात पादयोस्तस्य ततः प्रीतोऽभवद्भवः ।
[उवाच चैनं वचसा मेघगम्भीरगीर्हसः ।
जातविस्मयमालोक्य ततः क्षीणाङ्गसंहतिम्

papāta pādayostasya tataḥ prīto'bhavadbhavaḥ |
[uvāca cainaṃ vacasā meghagambhīragīrhasaḥ |
jātavismayamālokya tataḥ kṣīṇāṅgasaṃhatim

भव उवाच

39.68

भोभो फल्गुन तुष्टोस्मि कर्मणाऽप्रतिमेन ते ।
शौर्येणानेन धृत्या च क्षत्रियो नास्ति ते समः

bhobho phalguna tuṣṭosmi karmaṇā'pratimena te |
śauryeṇānena dhṛtyā ca kṣatriyo nāsti te samaḥ

39.69

समं तेजश्च वीर्यं च ममाद्य तव चानघ ।
प्रीतस्तेऽहं महाबाहो पश्य मां भरतर्षभ

samaṃ tejaśca vīryaṃ ca mamādya tava cānagha |
prītaste'haṃ mahābāho paśya māṃ bharatarṣabha

39.70

ददामि ते विशालाक्ष चक्षुः पूर्वं मुनिर्भवान् ।
विजेष्यसि रणे शत्रूनपि सर्वान्दिवौकसः

dadāmi te viśālākṣa cakṣuḥ pūrvaṃ munirbhavān |
vijeṣyasi raṇe śatrūnapi sarvāndivaukasaḥ

39.71

[प्रीत्या च तेऽहं दास्यामि यदस्त्रमनिवारितम् ।
त्वं हि शक्तो मदीयं तदस्त्रं धारयितुं क्षणात् ॥]

[prītyā ca te'haṃ dāsyāmi yadastramanivāritam |
tvaṃ hi śakto madīyaṃ tadastraṃ dhārayituṃ kṣaṇāt ||]

वैशंपायन उवाच

39.72

ततो देवं महादेवं गिरिशं शूनपाणिनम् ।
ददर्श फल्गुनस्तत्र सह देव्या महाद्युतिम्

tato devaṃ mahādevaṃ giriśaṃ śūnapāṇinam |
dadarśa phalgunastatra saha devyā mahādyutim

39.73

स जानुभ्यां महीं गत्वा शिरसा प्रणिपत्य च ।
प्रसादयामास हरं पार्थः परपुरंजयः

sa jānubhyāṃ mahīṃ gatvā śirasā praṇipatya ca |
prasādayāmāsa haraṃ pārthaḥ parapuraṃjayaḥ

अर्जुन उवाच

39.74

कपर्दिन्सर्वभूतेश भगनेत्रनिपातन ।
[देवदेव महादेव नीलग्रीव जटाधर

kapardinsarvabhūteśa bhaganetranipātana |
[devadeva mahādeva nīlagrīva jaṭādhara

39.75

कारणानां च परमं जाने त्वां त्र्यम्बकं विभुम् ।
देवानां च गतिं देवं त्वत्प्रसूतमिदं जगत्

kāraṇānāṃ ca paramaṃ jāne tvāṃ tryambakaṃ vibhum |
devānāṃ ca gatiṃ devaṃ tvatprasūtamidaṃ jagat

39.76

अजेयस्त्वं त्रिभिर्लोकैः सदेवासुरमानुषैः ।
शिवाय विष्णुरूपाय विष्णवे शिवरूपिणे

ajeyastvaṃ tribhirlokaiḥ sadevāsuramānuṣaiḥ |
śivāya viṣṇurūpāya viṣṇave śivarūpiṇe

39.77

दक्षियज्ञविनाशाय हरिरूपाय ते नमः ।
ललाटाक्षाय शर्वाय मीढुषे शूलपाणये

dakṣiyajñavināśāya harirūpāya te namaḥ |
lalāṭākṣāya śarvāya mīḍhuṣe śūlapāṇaye

39.78

पिनाकगोप्त्रे सूर्याय मङ्गल्याय च वेधसे ।
प्रसादये त्वां भगवन्सर्वभूतमहेश्वर

pinākagoptre sūryāya maṅgalyāya ca vedhase |
prasādaye tvāṃ bhagavansarvabhūtamaheśvara

39.79

गणेशं जगतः शम्भुं लोककारणकारणम् ।
प्रधानपुरुषातीतं परं सूक्ष्मतरं हरम्

gaṇeśaṃ jagataḥ śambhuṃ lokakāraṇakāraṇam |
pradhānapuruṣātītaṃ paraṃ sūkṣmataraṃ haram

39.80

व्यतिक्रमं मे भगवन्क्षन्तुमर्हसि शंकर ।
भगवन्दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तोस्मीमं महागिरिम्

vyatikramaṃ me bhagavankṣantumarhasi śaṃkara |
bhagavandarśanākāṅkṣī prāptosmīmaṃ mahāgirim

39.81

दयितं तव देवेश तापसालयमुत्तमम् ।
प्रसादये त्वां भगवन्सर्वलोकनमस्कृतम्

dayitaṃ tava deveśa tāpasālayamuttamam |
prasādaye tvāṃ bhagavansarvalokanamaskṛtam

39.82

कृतो मयाऽयमज्ञानाद्विमर्दो यस्त्वया सह ।
शरणं प्रतिपन्नाय तत्क्षमस्वाद्य शंकर

kṛto mayā'yamajñānādvimardo yastvayā saha |
śaraṇaṃ pratipannāya tatkṣamasvādya śaṃkara

वैशंपायन उवाच

39.83

तमुवाच महातेजाः प्रहसन्वृषभध्वजः ।
प्रगृह्य रुचिरं बाहुं क्षान्तमित्येव फल्गुनम्

tamuvāca mahātejāḥ prahasanvṛṣabhadhvajaḥ |
pragṛhya ruciraṃ bāhuṃ kṣāntamityeva phalgunam

39.84

परिष्वज्य च बाहुभ्यां प्रीतात्मा भगवान्हरः ।
पुनः पार्थं सान्त्वपूर्वमुवाच वृषभध्वजः

pariṣvajya ca bāhubhyāṃ prītātmā bhagavānharaḥ |
punaḥ pārthaṃ sāntvapūrvamuvāca vṛṣabhadhvajaḥ

39.85

गङ्गाङ्गितजटः शर्वः पार्थस्यामिततेजसः ।
प्रगृह्य रुचिरं बाहुं वृत्तं ताम्रतलाङ्गुलिम्

gaṅgāṅgitajaṭaḥ śarvaḥ pārthasyāmitatejasaḥ |
pragṛhya ruciraṃ bāhuṃ vṛttaṃ tāmratalāṅgulim

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)