एवमेतन्महाबाहो रामेणामिततेजसा ।
प्राप्तं व्यसनमत्युग्रं वनवासकृतं पुरा
evametanmahābāho rāmeṇāmitatejasā |
prāptaṃ vyasanamatyugraṃ vanavāsakṛtaṃ purā
Aranyaka (Vana) Parva
Chapter 293: Markandeya consoles Yudhishthira after Rama's katha
इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि रामोपाख्यानपपर्वणि त्रिनवत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
14 verses · 293 of 315
What happens in this chapter
Markandeya consoles Yudhishthira after Rama's katha
Markandeya closes the Ramopakhyana by turning to Yudhishthira. Rama of boundless tejas, he says, also suffered terrible hardship through his exile in the forest. Do not grieve: you are a kshatriya walking the path of the strength of arms, and on that path no stain is seen in you. Even Indra slew Vritra and Namuchi with the help of the Maruts. With Arjuna, mighty Bhima and the twin archers beside you, what could stay unconquered? These brothers have already brought back Draupadi from wicked Jayadratha and made the king their captive. Rama won back Vaidehi almost alone, with only monkeys and bears for allies. Comforted, Yudhishthira casts off his sorrow and speaks again to the sage.
मार्कण्डेय उवाच
मा शुचः परुषव्याघ्र क्षत्रियोसि परंतप ।
बाहुवीर्याश्रयेमार्गे वर्तसे दीप्तनिर्णये
mā śucaḥ paruṣavyāghra kṣatriyosi paraṃtapa |
bāhuvīryāśrayemārge vartase dīptanirṇaye
न हि ते वृजिनं किंचिद्दृश्यते परमण्वपि ।
अस्मिन्मार्गे निपीदेयुः सेन्द्रा अपि सुरासुराः
na hi te vṛjinaṃ kiṃciddṛśyate paramaṇvapi |
asminmārge nipīdeyuḥ sendrā api surāsurāḥ
संहत्य निहतोवृत्रो मरुद्भिर्वज्रपाणिना ।
नमुचिश्चैवदुर्धर्षो दीर्गजिह्वा चराक्षसी
saṃhatya nihatovṛtro marudbhirvajrapāṇinā |
namuciścaivadurdharṣo dīrgajihvā carākṣasī
सहायवति सर्वार्थाः सतिष्ठन्तीह सर्वशः ।
किंनु तस्याजितं सङ्ख्ये यस् भ्राता धनंजयः
sahāyavati sarvārthāḥ satiṣṭhantīha sarvaśaḥ |
kiṃnu tasyājitaṃ saṅkhye yas bhrātā dhanaṃjayaḥ
अयं च बलिनांश्रेष्ठो भीमो भीमपराक्रमाः ।
युवानौ च महेष्वासौ वीरौ माद्रवतीसुतौ
ayaṃ ca balināṃśreṣṭho bhīmo bhīmaparākramāḥ |
yuvānau ca maheṣvāsau vīrau mādravatīsutau
एभिः सहायैः कस्मात्त्वं विषीदसि परंतप ।
य इमे वज्रिणः सेनां जयेयुः समरुद्गणाम्
ebhiḥ sahāyaiḥ kasmāttvaṃ viṣīdasi paraṃtapa |
ya ime vajriṇaḥ senāṃ jayeyuḥ samarudgaṇām
त्वमप्येभिर्महेष्वासैः सहायैर्देवरूपिभिः ।
विजेष्यसि रणे सर्वानमित्रान्भरतर्षभ
tvamapyebhirmaheṣvāsaiḥ sahāyairdevarūpibhiḥ |
vijeṣyasi raṇe sarvānamitrānbharatarṣabha
इतश्च त्वमिमां पश्यसैन्धवेन दुरात्मना ।
बलिना वीर्यमत्तेन हृतामेभिर्महात्मभिः
itaśca tvamimāṃ paśyasaindhavena durātmanā |
balinā vīryamattena hṛtāmebhirmahātmabhiḥ
आनीतां द्रौपदीं कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
जयद्रथं च राजानं विजितं वशमागतम्
ānītāṃ draupadīṃ kṛṣṇāṃ kṛtvā karma suduṣkaram |
jayadrathaṃ ca rājānaṃ vijitaṃ vaśamāgatam
असहायेन रामेण वैदेही पुनराहृता ।
हत्वासङ्ख्ये दशग्रीवं राक्षसं भीमविक्रमम्
asahāyena rāmeṇa vaidehī punarāhṛtā |
hatvāsaṅkhye daśagrīvaṃ rākṣasaṃ bhīmavikramam
यस् शाखामृगामित्राण्यृक्षाः कालमुखास्तथा ।
जात्यन्तरगता राजन्नेतद्बुद्ध्याऽनुचिन्तय
yas śākhāmṛgāmitrāṇyṛkṣāḥ kālamukhāstathā |
jātyantaragatā rājannetadbuddhyā'nucintaya
तस्मात्सर्वं कुरुश्रेष्ठ मा शुचो भरतर्षभ ।
त्वद्विधा हि महात्मानो न शोचन्ति परंतप
tasmātsarvaṃ kuruśreṣṭha mā śuco bharatarṣabha |
tvadvidhā hi mahātmāno na śocanti paraṃtapa
वैशंपायन उवाच
एवमाश्वासितो राजामार्कण्डेयेन धीमता ।
त्यक्त्वा दुःखमदीनात्मा पुनरप्येनमब्रवीत्
evamāśvāsito rājāmārkaṇḍeyena dhīmatā |
tyaktvā duḥkhamadīnātmā punarapyenamabravīt
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)