राजन्नद्यावगच्छामि तवैव लघुसत्वताम् ।
अल्पत्वं च तथा बुद्धेः कार्याणामविवेकिताम्
rājannadyāvagacchāmi tavaiva laghusatvatām |
alpatvaṃ ca tathā buddheḥ kāryāṇāmavivekitām
इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि घोषयात्रापर्वणि एकपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
14 verses · 251 of 315
Karna tells Duryodhana that today he sees his weakness of spirit and want of judgment. What is strange in being freed by the Pandavas? Those who live in a king's realm, known or unknown, must do what pleases him. The Pandavas live in Duryodhana's land, so they have only done a subject's duty in freeing him; there is nothing to lament. They came to his court as servants and he still enjoys their wealth, yet they never sat down to fast. Karna says he will stay at Duryodhana's feet and cannot live without him, and warns that kings will laugh at a fasting king. Duryodhana, set on heaven, will not rise.
कर्ण उवाच
राजन्नद्यावगच्छामि तवैव लघुसत्वताम् ।
अल्पत्वं च तथा बुद्धेः कार्याणामविवेकिताम्
rājannadyāvagacchāmi tavaiva laghusatvatām |
alpatvaṃ ca tathā buddheḥ kāryāṇāmavivekitām
किमत्र चित्रं धर्मज्ञ मोक्षितः पाण्डवैरसि ।
सद्यो वशं समापन्नः शत्रूणां शत्रुकर्शन
kimatra citraṃ dharmajña mokṣitaḥ pāṇḍavairasi |
sadyo vaśaṃ samāpannaḥ śatrūṇāṃ śatrukarśana
सेनाजीवैश्च कौरव्य तथा विषयवासिभिः ।
अज्ञातैर्यदि वा ज्ञातैः कर्तव्यं नृपतेः प्रियम्
senājīvaiśca kauravya tathā viṣayavāsibhiḥ |
ajñātairyadi vā jñātaiḥ kartavyaṃ nṛpateḥ priyam
प्रायः प्रधानाः पुरुषाः क्षोभयित्वाऽरिवाहिनीम् ।
निगृह्यन्ते चयुद्धेषु मोक्ष्यन्ते च स्वसैनिकैः
prāyaḥ pradhānāḥ puruṣāḥ kṣobhayitvā'rivāhinīm |
nigṛhyante cayuddheṣu mokṣyante ca svasainikaiḥ
सेनाजीवाश्च ये राज्ञां विषये सन्ति मानवाः ।
तैः संगम्य नृपार्थाय यतितव्यं यथातथम्
senājīvāśca ye rājñāṃ viṣaye santi mānavāḥ |
taiḥ saṃgamya nṛpārthāya yatitavyaṃ yathātatham
यद्येवं पाण्डवै राजन्भवद्विषयवासिभिः ।
यदृच्छया मोक्षितोऽसि कतत्रका परिदेवना
yadyevaṃ pāṇḍavai rājanbhavadviṣayavāsibhiḥ |
yadṛcchayā mokṣito'si katatrakā paridevanā
न चैतत्साधु यद्राजन्पाण्डवास्त्वां नृपोत्तमम् ।
स्वसेनया संप्रयान्तं नानुयान्ति स्म पृष्ठतः
na caitatsādhu yadrājanpāṇḍavāstvāṃ nṛpottamam |
svasenayā saṃprayāntaṃ nānuyānti sma pṛṣṭhataḥ
शूराश्च बलवन्तश्च संयुगेष्वपलायिनः ।
भवतस्ते सभायां वै प्रेष्यतां पूर्वमागताः
śūrāśca balavantaśca saṃyugeṣvapalāyinaḥ |
bhavataste sabhāyāṃ vai preṣyatāṃ pūrvamāgatāḥ
पाण्डवेयानि रत्नानि त्वमद्याप्युपभुञ्जसे ।
सत्वस्थान्पाण्डवान्पश्य न ते प्रायमुपाविशन्
pāṇḍaveyāni ratnāni tvamadyāpyupabhuñjase |
satvasthānpāṇḍavānpaśya na te prāyamupāviśan
तदलं ते महाबाहो विषादं कर्तुमीदृशम् ।
उत्तिष्ठ रराजन्भद्रं ते न चिन्तां कर्तुमर्हसि
tadalaṃ te mahābāho viṣādaṃ kartumīdṛśam |
uttiṣṭha rarājanbhadraṃ te na cintāṃ kartumarhasi
अवश्यमेव नृपते राज्ञो विषयवासिभिः ।
प्रियाण्याचरितव्यानि तत्र का परिदेवना
avaśyameva nṛpate rājño viṣayavāsibhiḥ |
priyāṇyācaritavyāni tatra kā paridevanā
मद्वाक्यमेतद्राजेन्द्र यद्येवं न करिष्यसि ।
स्थास्यामीह भवत्पादौ शुश्रूषन्नरिमर्दन
madvākyametadrājendra yadyevaṃ na kariṣyasi |
sthāsyāmīha bhavatpādau śuśrūṣannarimardana
नोत्सहे जीवितुमहं त्वद्विहीनो नरर्षभः ।
प्रायोपविष्टस्तु तथा राज्ञां हास्यो भविष्यसि
notsahe jīvitumahaṃ tvadvihīno nararṣabhaḥ |
prāyopaviṣṭastu tathā rājñāṃ hāsyo bhaviṣyasi
वैशंबायन उवाच
एवमुक्तस्तु कर्णेन राजा दुर्योधनस्तदा ।
नैवोत्थातुं मनश्चक्रे स्वर्गाय कृतनिश्चयः
evamuktastu karṇena rājā duryodhanastadā |
naivotthātuṃ manaścakre svargāya kṛtaniścayaḥ
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)