Aranyaka (Vana) Parva

Chapter 249: Duryodhana tells Karna of his defeat

इति श्रीमन्महाभारते अरण्यपर्वणि घोषयात्रापर्वणि एकोनपञ्चाशदधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥

17 verses · 249 of 315

What happens in this chapter

Duryodhana tells Karna of his defeat

Duryodhana tells Karna he does not resent his words. He and his brothers fought the gandharvas long, with losses on both sides, but once the gandharvas rose into the sky and fought with illusion the contest was unequal. They were beaten and bound, and carried off through the air. Some soldiers and ministers ran to the Pandavas and begged them to save the king and spare the Kuru women from dishonour. Yudhishthira ordered his brothers to free them. When polite requests failed, the brothers attacked. As the gandharvas fled skyward dragging their captives, Arjuna enclosed the sky with a net of arrows and divine weapons. Then Chitrasena revealed himself as Arjuna's friend, and the two embraced and honoured each other.

दुर्योधन उवाच

249.1

अजानतस्ते राधेय नाभ्यसूयाम्यहं वचः ।
जानासि त्वं जिताञ्शत्रून्गन्धर्वां स्तेजसा मया

ajānataste rādheya nābhyasūyāmyahaṃ vacaḥ |
jānāsi tvaṃ jitāñśatrūngandharvāṃ stejasā mayā

249.2

आयोधितास्तु गन्धर्वाः सुचिरं सोदरैर्मम ।
मया सह महाबाहो कृतश्चोभयतः क्षयः

āyodhitāstu gandharvāḥ suciraṃ sodarairmama |
mayā saha mahābāho kṛtaścobhayataḥ kṣayaḥ

249.3

मायाधिकास्त्वयुध्यन्त यदा शूरा वियद्गताः ।
तदा नो न समं युद्धमभवत्खेचरैः सह

māyādhikāstvayudhyanta yadā śūrā viyadgatāḥ |
tadā no na samaṃ yuddhamabhavatkhecaraiḥ saha

249.4

पराजयं च प्राप्ताः स्मो रणे बन्धनमेव च ।
सभृत्यामात्यपुत्राश्च सदारबलवाहनाः ।
उच्चैराकाशमार्गेण ह्रियमाणाः सुदुःखिताः

parājayaṃ ca prāptāḥ smo raṇe bandhanameva ca |
sabhṛtyāmātyaputrāśca sadārabalavāhanāḥ |
uccairākāśamārgeṇa hriyamāṇāḥ suduḥkhitāḥ

249.5

अथ नः सैनिकाः केचिदमात्याश्च महारथाः ।
उपगम्याब्रुवन्दीनाः पाण्डवाञ्शरणप्रदान्

atha naḥ sainikāḥ kecidamātyāśca mahārathāḥ |
upagamyābruvandīnāḥ pāṇḍavāñśaraṇapradān

249.6

एष दुर्योधनो राजा धार्तराष्ट्रः सहानुजः ।
सामात्यदारो ह्रियते गन्धर्वैर्दिवमाश्रितैः

eṣa duryodhano rājā dhārtarāṣṭraḥ sahānujaḥ |
sāmātyadāro hriyate gandharvairdivamāśritaiḥ

249.7

तं मोक्षयत भद्रं वः सहदारं नराधिपम् ।
परामर्शो मा भविष्यत्कुरुदारेषु सर्वशः ।
इत्यब्रुवन्रणआन्मुक्ता धर्मराजमुपागताः

taṃ mokṣayata bhadraṃ vaḥ sahadāraṃ narādhipam |
parāmarśo mā bhaviṣyatkurudāreṣu sarvaśaḥ |
ityabruvanraṇaānmuktā dharmarājamupāgatāḥ

249.8

एवमुक्ते तु धर्मात्मा ज्येष्ठः पाण्डुसुतस्तदा ।
प्रसाद्य सोदरान्सर्वानाज्ञापयत मोक्षणे

evamukte tu dharmātmā jyeṣṭhaḥ pāṇḍusutastadā |
prasādya sodarānsarvānājñāpayata mokṣaṇe

249.9

अथागम्य तमुद्देशं पाण्डवाः पुरुषर्षभाः ।
सान्त्वपूर्वमयाचन्त शक्ताः सन्तो महारथाः

athāgamya tamuddeśaṃ pāṇḍavāḥ puruṣarṣabhāḥ |
sāntvapūrvamayācanta śaktāḥ santo mahārathāḥ

249.10

यदा चास्मान्न मुमुचुर्गन्धर्वाः सान्त्विता अपि ।
आकाशचारिणो वीरा नदन्तो जलदा इव

yadā cāsmānna mumucurgandharvāḥ sāntvitā api |
ākāśacāriṇo vīrā nadanto jaladā iva

249.11

ततोऽर्जुनश्च भीमश्च यमजौ च बलोत्कटौ ।
मुमुचुः शरवर्षाणि गन्धर्वान्प्रत्यनेकशः

tato'rjunaśca bhīmaśca yamajau ca balotkaṭau |
mumucuḥ śaravarṣāṇi gandharvānpratyanekaśaḥ

249.12

अथ सर्वे रणं मुक्त्वा प्रयाताः खेचरा दिवम् ।
अस्मानेवाभिकर्षन्तो दीनान्मुदितमानसाः

atha sarve raṇaṃ muktvā prayātāḥ khecarā divam |
asmānevābhikarṣanto dīnānmuditamānasāḥ

249.13

ततः समन्तात्पश्यामः शरजालेन वेष्टितम् ।
अमानुषाणि चास्त्राणि प्रयुञ्जानं घनंजयम्

tataḥ samantātpaśyāmaḥ śarajālena veṣṭitam |
amānuṣāṇi cāstrāṇi prayuñjānaṃ ghanaṃjayam

249.14

समावृता दिशो दृष्ट्वा पाण्डवेन शितैः शरैः ।
धनंजयसखाऽऽत्मानं दर्शयामास वै तदा

samāvṛtā diśo dṛṣṭvā pāṇḍavena śitaiḥ śaraiḥ |
dhanaṃjayasakhā''tmānaṃ darśayāmāsa vai tadā

249.15

चित्रसेनः पाण्डवेन समाश्लिष्य परस्परम् ।
कुशलं परिपप्रच्छ तैः पृष्टश्चाप्यनामयम्

citrasenaḥ pāṇḍavena samāśliṣya parasparam |
kuśalaṃ paripapraccha taiḥ pṛṣṭaścāpyanāmayam

249.16

ते समेत्य तथाऽन्योन्यं सन्नाहान्विप्रमुच्य च ।
एकीभूतास्ततो वीरा गन्धर्वाः सह पाण्डवैः

te sametya tathā'nyonyaṃ sannāhānvipramucya ca |
ekībhūtāstato vīrā gandharvāḥ saha pāṇḍavaiḥ

249.17

परस्परं समागम्य प्रीत्या परमया युतौ ।
अपूजयेतामन्योन्यं चित्रसेनधनंजयौ

parasparaṃ samāgamya prītyā paramayā yutau |
apūjayetāmanyonyaṃ citrasenadhanaṃjayau

Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)