Chapter 212: The vyadha on his trade and on violence

स तु विप्रमथोवाच धर्मव्याधो युधिष्ठिर ।
यदहं ह्याचरे कर्म घोरमेतदसंशयम्

sa tu vipramathovāca dharmavyādho yudhiṣṭhira |
yadahaṃ hyācare karma ghorametadasaṃśayam

विधिस्तु बलवान्ब्रह्मन्दुस्तरं हि पुरा कृतम् ।
पुरा कृतस् पापस्य कर्मदोषो भवत्ययम्

vidhistu balavānbrahmandustaraṃ hi purā kṛtam |
purā kṛtas pāpasya karmadoṣo bhavatyayam

दोपस्यैतस्य वै ब्रह्मन्विघाते यत्नवानहम् ।
विधिना हि हते पूर्वं निमित्तं घातको भवेत्

dopasyaitasya vai brahmanvighāte yatnavānaham |
vidhinā hi hate pūrvaṃ nimittaṃ ghātako bhavet

निमित्तभूता हि वयं कर्मणोऽस्य द्विजोत्तम

nimittabhūtā hi vayaṃ karmaṇo'sya dvijottama

येषां हतानां मांसानि विक्रीणीमो वयं द्विज ।
तेषामपि भवेद्धर्म उपयोगेन भक्षणात् ।
देवतातिथिभृत्यानां पितृणां चापि पूजनात्

yeṣāṃ hatānāṃ māṃsāni vikrīṇīmo vayaṃ dvija |
teṣāmapi bhaveddharma upayogena bhakṣaṇāt |
devatātithibhṛtyānāṃ pitṛṇāṃ cāpi pūjanāt

ओषध्यो वीरुधश्चैव पशवो मृगपक्षिणः ।
अन्नाद्यभूता लोकस्य इत्यपि श्रूयते श्रुतिः

oṣadhyo vīrudhaścaiva paśavo mṛgapakṣiṇaḥ |
annādyabhūtā lokasya ityapi śrūyate śrutiḥ

आत्ममांसप्रसादेन शिबिरौशीनरो नृपः ।
स्वर्गं सुदुर्लभं प्राप्तः क्षमावान्द्विजसत्तम

ātmamāṃsaprasādena śibirauśīnaro nṛpaḥ |
svargaṃ sudurlabhaṃ prāptaḥ kṣamāvāndvijasattama

राज्ञो महानसे पूर्वं रन्तिदेवस्य वै द्विज ।
[द्वे सहस्रे तु पच्छेते पशूनामन्वहं तदा ।]
अहन्यहनि पच्येते द्वे सहस्रे गवां तथा

rājño mahānase pūrvaṃ rantidevasya vai dvija |
[dve sahasre tu pacchete paśūnāmanvahaṃ tadā |]
ahanyahani pacyete dve sahasre gavāṃ tathā

स मासं ददतो ह्यन्नं रन्तिदेवस्य नित्यशः ।
अतुला कीर्तिरभवन्नृपस्य द्विजसत्तम

sa māsaṃ dadato hyannaṃ rantidevasya nityaśaḥ |
atulā kīrtirabhavannṛpasya dvijasattama

चातुर्मास्ये च पशवो वध्यन्त इति नित्यशः ।
अग्नयो मांसकामाश्चइत्यपि श्रूयते श्रुतिः

cāturmāsye ca paśavo vadhyanta iti nityaśaḥ |
agnayo māṃsakāmāścaityapi śrūyate śrutiḥ

यज्ञेषु पशवो ब्रह्मन्वध्यन्ते सततं द्विजैः ।
संस्कृताः किल मन्त्रैश्च तेऽपि स्वर्गमवाप्नुवन्

yajñeṣu paśavo brahmanvadhyante satataṃ dvijaiḥ |
saṃskṛtāḥ kila mantraiśca te'pi svargamavāpnuvan

यदि नैवाग्नयो ब्रह्मन्मांसकामाऽभवन्पुरा ।
भक्ष्यं नैवाभवन्मांसं कस्यचिद्द्विजसत्तम

yadi naivāgnayo brahmanmāṃsakāmā'bhavanpurā |
bhakṣyaṃ naivābhavanmāṃsaṃ kasyaciddvijasattama

अत्रापि विधिरुक्तश् मुनिभिर्मांसभक्षणे

atrāpi vidhiruktaś munibhirmāṃsabhakṣaṇe

देवतानां पितृणां च शुङ्क्ते दत्त्वाऽपियः सदा ।
यथाविधि यथाश्रद्धं न स दुष्येत भक्षणात्

devatānāṃ pitṛṇāṃ ca śuṅkte dattvā'piyaḥ sadā |
yathāvidhi yathāśraddhaṃ na sa duṣyeta bhakṣaṇāt

अमांसाशी भवत्येवमित्यपि श्रूयते श्रुतिः ।
भार्यां गच्छन्ब्रह्मचारी ऋतौ भवति ब्राह्मणः

amāṃsāśī bhavatyevamityapi śrūyate śrutiḥ |
bhāryāṃ gacchanbrahmacārī ṛtau bhavati brāhmaṇaḥ

सत्यानृते विनिश्चित्य अत्रापि विधिरुच्यते ।
सौदासेन तदा राज्ञा मानुषा भक्षिता द्विज ।
शापाभिभूतेन भृशमत्र किं प्रतिभाति ते

satyānṛte viniścitya atrāpi vidhirucyate |
saudāsena tadā rājñā mānuṣā bhakṣitā dvija |
śāpābhibhūtena bhṛśamatra kiṃ pratibhāti te

स्वधर्म इतिकृत्वा तु न त्यजामि द्विजोत्तम ।
पुरा कृतमिति ज्ञात्वा रजीवाम्येतेन कर्मणा

svadharma itikṛtvā tu na tyajāmi dvijottama |
purā kṛtamiti jñātvā rajīvāmyetena karmaṇā

स्वधर्मं त्यजतो ब्रह्मन्नधर्म इह दृश्यते ।
स्वकर्मनिरतो यस्तु धर्मः स इति निश्चयः

svadharmaṃ tyajato brahmannadharma iha dṛśyate |
svakarmanirato yastu dharmaḥ sa iti niścayaḥ

कुले हि विहितं कर्म देही तं न विमुञ्चति ।
धात्रा विधिरयं दृष्टो बहुधा कर्मनिर्मये

kule hi vihitaṃ karma dehī taṃ na vimuñcati |
dhātrā vidhirayaṃ dṛṣṭo bahudhā karmanirmaye

द्रष्टव्यस्तु भवेद्ब्रह्मन्धर्मो धर्मविनिश्चये ।
कथं कर्म शुभं कुर्यां कथं मुच्ये पराभवात्

draṣṭavyastu bhavedbrahmandharmo dharmaviniścaye |
kathaṃ karma śubhaṃ kuryāṃ kathaṃ mucye parābhavāt

कर्मणस्तस्य घोरस् वसुधा निर्णयो भवेत् ।
दाने च सत्यवाक्ये च गुरुशुश्रूणे तथा ।
द्विजातिपूजने चाहं धर्मे च निरतः सदा

karmaṇastasya ghoras vasudhā nirṇayo bhavet |
dāne ca satyavākye ca guruśuśrūṇe tathā |
dvijātipūjane cāhaṃ dharme ca nirataḥ sadā

अतिमानातिवादाभ्यां निवृत्तोस्मि द्विजोत्तम ।
कृषिं साध्वीति मन्यन्ते तत्र हिंसा परा स्मृता

atimānātivādābhyāṃ nivṛttosmi dvijottama |
kṛṣiṃ sādhvīti manyante tatra hiṃsā parā smṛtā

कर्षन्तो लाङ्गलैरुर्वीं घ्नन्ति भूमिशयान्बहून् ।
जीवानन्यांश्च बहुशस्तत्रकिं प्रतिभाति ते

karṣanto lāṅgalairurvīṃ ghnanti bhūmiśayānbahūn |
jīvānanyāṃśca bahuśastatrakiṃ pratibhāti te

धान्यबीजानि यान्याहुर्व्रीह्यादीनि द्विजोत्तम ।
सर्वाण्येतानि जीवा हि तत्र किं प्रतिभाति ते

dhānyabījāni yānyāhurvrīhyādīni dvijottama |
sarvāṇyetāni jīvā hi tatra kiṃ pratibhāti te

अध्याक्रम् पशूंश्चापि घ्नन्ति वै भक्षयन्ति च ।
वृक्षांस्तथौषधीश्चापि छिन्दन्ति पुरुषा द्विज

adhyākram paśūṃścāpi ghnanti vai bhakṣayanti ca |
vṛkṣāṃstathauṣadhīścāpi chindanti puruṣā dvija

जीवा हि बहवो ब्रह्मन्वृक्षेषु च फलेषु च ।
उदके बहवश्चापि तत्रकिं प्रतिभाति ते

jīvā hi bahavo brahmanvṛkṣeṣu ca phaleṣu ca |
udake bahavaścāpi tatrakiṃ pratibhāti te

सर्वं व्याप्तमिदं ब्रह्मन्प्राणिभिः प्राणिजीवनैः ।
मत्स्यान्ग्रसन्ते मत्स्याश्च तत्रकिं प्रतिभाति ते

sarvaṃ vyāptamidaṃ brahmanprāṇibhiḥ prāṇijīvanaiḥ |
matsyāngrasante matsyāśca tatrakiṃ pratibhāti te

सत्वैः सत्वानि जीवन्ति बहुधा द्विजसत्तम ।
प्राणिनोऽन्योन्यभक्षाश्च तत्रकिं प्रतिभाति ते

satvaiḥ satvāni jīvanti bahudhā dvijasattama |
prāṇino'nyonyabhakṣāśca tatrakiṃ pratibhāti te

चङ्क्रम्यमाणा जीवांश्च धरणीसंश्रितान्बहून् ।
पद्भ्यां घ्नन्ति नरा विप्र तत्र किं प्रतिभाति ते

caṅkramyamāṇā jīvāṃśca dharaṇīsaṃśritānbahūn |
padbhyāṃ ghnanti narā vipra tatra kiṃ pratibhāti te

उपविष्टाः शयानाश्च घ्नन्ति जीवाननेकशः ।
अज्ञानादथवा ज्ञानात्तत्रकिं प्रतिभाति ते

upaviṣṭāḥ śayānāśca ghnanti jīvānanekaśaḥ |
ajñānādathavā jñānāttatrakiṃ pratibhāti te

जीवैर्ग्रस्तमिदं सर्वमाकाशं पृथिवी तथा ।
अविज्ञानाच्च हिंसन्ति तत्र किं प्रतिभाति ते

jīvairgrastamidaṃ sarvamākāśaṃ pṛthivī tathā |
avijñānācca hiṃsanti tatra kiṃ pratibhāti te

अहिंसेति यदुक्तं हि पुरुषैर्विस्मितैः पुरा ।
के न हिंसन्ति जीवान्वै लोकेऽस्मिन्द्विजसत्तम्

ahiṃseti yaduktaṃ hi puruṣairvismitaiḥ purā |
ke na hiṃsanti jīvānvai loke'smindvijasattam

बहु संचिन्त्य इह वै नास्ति कश्चिदहिंसकः

bahu saṃcintya iha vai nāsti kaścidahiṃsakaḥ

अहिंयासां तु निरता यतयो द्विजसत्तम ।
कुर्वन्त्येव हि हिंसां ते यत्नादल्पतरा भवेत्

ahiṃyāsāṃ tu niratā yatayo dvijasattama |
kurvantyeva hi hiṃsāṃ te yatnādalpatarā bhavet

आलक्ष्याश्चैव पुरुषाः कुले जाता महागुणाः ।
महाघोराणि कर्माणि कृत्वा लज्जन्ति वै न च

ālakṣyāścaiva puruṣāḥ kule jātā mahāguṇāḥ |
mahāghorāṇi karmāṇi kṛtvā lajjanti vai na ca

सुहृदः सुहृदोऽन्यांस्च दुर्हृदश्चापि दुर्हृदः ।
सम्यक्प्रवृत्तान्पुरुषानन सम्यगनुपश्यति

suhṛdaḥ suhṛdo'nyāṃsca durhṛdaścāpi durhṛdaḥ |
samyakpravṛttānpuruṣānana samyaganupaśyati

समृद्धैश्चन नन्दन्ति बान्धवा बान्धवैरपि ।
गुरूंश्चैव विनिदन्ति मूढा निश्चितमानिनः

samṛddhaiścana nandanti bāndhavā bāndhavairapi |
gurūṃścaiva vinidanti mūḍhā niścitamāninaḥ

बहु लोके विपर्यस्तं दृश्यते द्विजसत्तम ।
धर्मयुक्तमधर्मं च तत्र किं प्रतिभाति ते

bahu loke viparyastaṃ dṛśyate dvijasattama |
dharmayuktamadharmaṃ ca tatra kiṃ pratibhāti te

वक्तुं बहुविधं शक्यं धर्माधर्मेषु कर्मसु ।
स्वकर्मनिरतो यो हि स यशः प्राप्नुयान्महत्

vaktuṃ bahuvidhaṃ śakyaṃ dharmādharmeṣu karmasu |
svakarmanirato yo hi sa yaśaḥ prāpnuyānmahat