भगवन्देवदेवेश लोकपालनमस्कृत ।
प्रसादात्ते महादेव श्रुता मे कर्मणां गतिः
bhagavandevadeveśa lokapālanamaskṛta |
prasādātte mahādeva śrutā me karmaṇāṃ gatiḥ
Anushasana Parva
Chapter 224: Where the fruit of karma is reaped
इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि चतुर्विंसत्यधिकद्विशततमोऽध्यायः ॥
11 verses · 224 of 274
What happens in this chapter
Where the fruit of karma is reaped
Uma says she has taken in his words as if they were amrita: every deed, good or bad, follows its doer as a calf follows its mother and water runs downhill, and no deed is ever lost. She asks one more thing. When does a man enjoy the fruit of a good deed, in this life or after death? Mahadev calls it the deepest secret among men. Here people reap what they did in a former body, and what they do here bears fruit in the next. This is the rule for humans alone. Devas and asuras, being deathless through their tapas, reap the fruits of their karma in one and the same body. These verses repeat the close of the previous chapter.
उमोवाच
सङ्गृहीतं च तत्सर्वं तत्वतोऽमृतसंनिभम् ।
कर्मणा ग्रथितं सर्वमिति वेद शुभाशुभम्
saṅgṛhītaṃ ca tatsarvaṃ tatvato'mṛtasaṃnibham |
karmaṇā grathitaṃ sarvamiti veda śubhāśubham
गोवत्सवच्च जननीं निम्नं सलिलवत्तथा ।
कर्तारं स्वकृतं कर्म नित्यं तदनुधावति
govatsavacca jananīṃ nimnaṃ salilavattathā |
kartāraṃ svakṛtaṃ karma nityaṃ tadanudhāvati
कृतस्य कर्मणश्चेह नाशो नास्तीति निश्चयः ।
अशुभस्य शुभस्यापि तदप्युपगतं मया
kṛtasya karmaṇaśceha nāśo nāstīti niścayaḥ |
aśubhasya śubhasyāpi tadapyupagataṃ mayā
भूय एव महादेव वरद प्रीतिवर्धन ।
कर्मणां गतिमाश्रित्य संशयान्मोक्तुमर्हसि
bhūya eva mahādeva varada prītivardhana |
karmaṇāṃ gatimāśritya saṃśayānmoktumarhasi
महेश्वर उवाच
यत्ते विवक्षितं देवि गुह्यमप्यसितेक्षणे ।
तत्सर्वं निर्विशंका त्वं पृच्छ मां शुभलक्षणे
yatte vivakṣitaṃ devi guhyamapyasitekṣaṇe |
tatsarvaṃ nirviśaṃkā tvaṃ pṛccha māṃ śubhalakṣaṇe
उमोवाच
एवं व्यवस्थिते लोके कर्ममां वृषभध्वज ।
कृत्वा तत्पुरुषः कर्म शुभं वा यदि वेतरत्
evaṃ vyavasthite loke karmamāṃ vṛṣabhadhvaja |
kṛtvā tatpuruṣaḥ karma śubhaṃ vā yadi vetarat
कर्मणः सुकृतस्येह कदा भुङ्क्ते फलं पुनः ।
इह वा प्रेत्य वा देव तन्मे शंसितुमर्हसि
karmaṇaḥ sukṛtasyeha kadā bhuṅkte phalaṃ punaḥ |
iha vā pretya vā deva tanme śaṃsitumarhasi
महेश्वर उवाच
स्थाने संशयितं देवि तद्धि गुह्यतमं नृषु ।
त्वत्प्रियार्थं प्रवक्ष्यामि देवि गुह्यं शुभानने
sthāne saṃśayitaṃ devi taddhi guhyatamaṃ nṛṣu |
tvatpriyārthaṃ pravakṣyāmi devi guhyaṃ śubhānane
पूर्वदेहकृतं कर्म भुञ्जते तदिह प्रजाः ।
इहैव यत्कृतं पुंसां तत्परत्र फलिष्यतै ।
एषा व्यवस्थितिर्देवि मानुषेष्वेव दृश्यते
pūrvadehakṛtaṃ karma bhuñjate tadiha prajāḥ |
ihaiva yatkṛtaṃ puṃsāṃ tatparatra phaliṣyatai |
eṣā vyavasthitirdevi mānuṣeṣveva dṛśyate
देवानामसुराणां च अमरत्वात्तपोबलात् ।
एकेनैव शरीरेण भुज्यते कर्मणां फलम् ।
मानुषैर्न तथा देवि अन्तरं त्वेतदिष्यते
devānāmasurāṇāṃ ca amaratvāttapobalāt |
ekenaiva śarīreṇa bhujyate karmaṇāṃ phalam |
mānuṣairna tathā devi antaraṃ tvetadiṣyate
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)