ततः सर्वे महाभागा देवाश्च पितरश्च ह ।
ऋषयश्च महाभागाः प्रमथान्वाक्यमब्रुवन्
tataḥ sarve mahābhāgā devāśca pitaraśca ha |
ṛṣayaśca mahābhāgāḥ pramathānvākyamabruvan
Anushasana Parva
Chapter 194: The Pramathas name what wards them off
इति श्रीमन्महाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि चतुर्नवत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥
12 verses · 194 of 274
What happens in this chapter
The Pramathas name what wards them off
The devas, pitris and rishis ask the Pramathas, the night-roaming beings, how they harm men and what keeps them away. They seize men left impure after intercourse, those who eat meat in delusion, who sleep at the foot of a tree, who lie with meat by the head or their feet towards it, and who pass filth or phlegm into water. Such men they may devour. They cannot touch a man smeared with gorochana, holding vacha in his hand, who places ghee and unbroken rice on his head, who eats no meat, or whose household fire burns day and night. A hyena's hide and teeth, a mountain tortoise, ghee smoke, a cat, and a black or tawny goat kept in the house make it proof against them.
[भीष्म उवाच
भवन्तो वै महाभागा अपरोक्षनिशाचराः ।
उच्छिष्टानशुचीन्क्षुद्रान्कथं हिसथ मानवान्
bhavanto vai mahābhāgā aparokṣaniśācarāḥ |
ucchiṣṭānaśucīnkṣudrānkathaṃ hisatha mānavān
के च स्मृताः प्रतीघाता येन मर्त्यान्न हिंसथ ।
रक्षोघ्नानि च कानि स्युर्यैर्गृहेषु प्रणश्यथ ।
श्रोतुमिच्छाम युष्माकं सर्वमेतन्निशाचराः
ke ca smṛtāḥ pratīghātā yena martyānna hiṃsatha |
rakṣoghnāni ca kāni syuryairgṛheṣu praṇaśyatha |
śrotumicchāma yuṣmākaṃ sarvametanniśācarāḥ
प्रमथा ऊचुः
मैथुनेन सदोच्छिष्टाः कृते चैवाधरोत्तरे ।
मोहान्मांसानि खादेत वृक्षमूले च यः स्वपेत्
maithunena sadocchiṣṭāḥ kṛte caivādharottare |
mohānmāṃsāni khādeta vṛkṣamūle ca yaḥ svapet
आमिषं शीर्षतो यस्य पादतो यश्च संविशेत् ।
तत उच्छिष्टकाः सर्वे बहुच्छिद्राश्च मानवाः
āmiṣaṃ śīrṣato yasya pādato yaśca saṃviśet |
tata ucchiṣṭakāḥ sarve bahucchidrāśca mānavāḥ
उदके चाप्यमेध्यानि श्लेष्माणं च प्रमुञ्चति ।
एते भक्ष्याश्च वध्याश्च मानुषा नात्र संशयः
udake cāpyamedhyāni śleṣmāṇaṃ ca pramuñcati |
ete bhakṣyāśca vadhyāśca mānuṣā nātra saṃśayaḥ
एवं शीलसमाचारान्धर्षयामो हि मानवान् ।
श्रूयतां च प्रतीघातान्यैर्न शक्नुम हिंसितुम् ।
evaṃ śīlasamācārāndharṣayāmo hi mānavān |
śrūyatāṃ ca pratīghātānyairna śaknuma hiṃsitum |
गोरोचनासमालम्भो वचाहस्तश्च यो भवेत् ।
घृताक्षतं च यो दद्यान्मस्तके तत्परायणः
gorocanāsamālambho vacāhastaśca yo bhavet |
ghṛtākṣataṃ ca yo dadyānmastake tatparāyaṇaḥ
ये च मांसं न खादन्ति तान्न शक्नुम हिंसितुम् ।
यस्य चाग्निर्गृहे नित्यं दिवारात्रौ च दीप्यते
ye ca māṃsaṃ na khādanti tānna śaknuma hiṃsitum |
yasya cāgnirgṛhe nityaṃ divārātrau ca dīpyate
तरक्षोश्चर्मदंष्ट्राश्च तथैव गिरिकच्छपः ।
आज्यधूमो बिडालश्च च्छागः कृष्णोऽत पिङ्गलः
tarakṣoścarmadaṃṣṭrāśca tathaiva girikacchapaḥ |
ājyadhūmo biḍālaśca cchāgaḥ kṛṣṇo'ta piṅgalaḥ
येषामेतानि तिष्ठन्ति गृहेषु गृहमेधिनाम् ।
तान्यधृष्याण्यगाराणि पिशिताशैः सुदारुणैः
yeṣāmetāni tiṣṭhanti gṛheṣu gṛhamedhinām |
tānyadhṛṣyāṇyagārāṇi piśitāśaiḥ sudāruṇaiḥ
लोकानस्मद्विधा ये च विचरन्ति यथासुखम् ।
तस्मादेतानि गेहेषु रक्षोघ्नानि विशाम्पते ।
एतद्वः कथितं सर्वं यत्र वः संशयो महान् ॥]
lokānasmadvidhā ye ca vicaranti yathāsukham |
tasmādetāni geheṣu rakṣoghnāni viśāmpate |
etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ yatra vaḥ saṃśayo mahān ||]
Text source: Wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription of a public-domain text)