Chapter 246: Subhadra enters Indraprastha as a cowherd girl

क्रोशणात्रे पुरस्यासीद्गोष्ठं पार्थस्य शोभनम् ।
तत्रापि यात्वा बीभत्सुर्निविष्टो यदुकन्यया

krośaṇātre purasyāsīdgoṣṭhaṃ pārthasya śobhanam |
tatrāpi yātvā bībhatsurniviṣṭo yadukanyayā

ततः सुभद्रां सत्कृत्य पार्थो वचनमब्रवीत् ।
गोपिकानां तु वेषेण गच्छ त्वं वृजिनं पुरम्

tataḥ subhadrāṃ satkṛtya pārtho vacanamabravīt |
gopikānāṃ tu veṣeṇa gaccha tvaṃ vṛjinaṃ puram

कामव्याहारिणी कृष्णा रोचतां ते वचो मम ।
दृष्ट्वा तु परुषं ब्रूयात्सह तत्र मयागताम्

kāmavyāhāriṇī kṛṣṇā rocatāṃ te vaco mama |
dṛṣṭvā tu paruṣaṃ brūyātsaha tatra mayāgatām

अन्यवेषेण तु गतां दृष्ट्वा सा त्वां प्रियं वदेत् ।
यत्तु सा प्रथमं ब्रूयान्न तस्यास्ति निवर्तनम्

anyaveṣeṇa tu gatāṃ dṛṣṭvā sā tvāṃ priyaṃ vadet |
yattu sā prathamaṃ brūyānna tasyāsti nivartanam

तस्मान्मानं च दर्पं च व्यपनीय स्वयं व्रज ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुभद्रा प्रत्यभाषत

tasmānmānaṃ ca darpaṃ ca vyapanīya svayaṃ vraja |
tasya tadvacanaṃ śrutvā subhadrā pratyabhāṣata

एवमेतत्करिष्यामि यथा त्वं पार्थ भाषसे ।
सुभद्रावचनं श्रुत्वा सुप्रीतः पाकशासनिः

evametatkariṣyāmi yathā tvaṃ pārtha bhāṣase |
subhadrāvacanaṃ śrutvā suprītaḥ pākaśāsaniḥ

गोपालान्स समानीय त्वरितो वाक्यमब्रवीत् ।
तरुम्यः सन्ति यावन्त्यस्ताः सर्वा व्रजयोषितः

gopālānsa samānīya tvarito vākyamabravīt |
tarumyaḥ santi yāvantyastāḥ sarvā vrajayoṣitaḥ

आगच्छन्तु गमिष्यन्त्या भद्रया सह सङ्गताः ।
इन्द्रप्रस्थं पुरवरं कृष्णां द्रष्टुं यशस्विनीम्

āgacchantu gamiṣyantyā bhadrayā saha saṅgatāḥ |
indraprasthaṃ puravaraṃ kṛṣṇāṃ draṣṭuṃ yaśasvinīm

एतच्छ्रुत्वा तु गोपालैरानीता व्रजयोषितः ।
ततस्ताभिः परिवृतां व्रजस्त्रीभिः समन्ततः

etacchrutvā tu gopālairānītā vrajayoṣitaḥ |
tatastābhiḥ parivṛtāṃ vrajastrībhiḥ samantataḥ

सुभद्रां त्वरमाणश्च रक्तकौशेयवासिनीम् ।
पार्थः प्रस्थापयामास कृत्वा गोपालिकावपुः

subhadrāṃ tvaramāṇaśca raktakauśeyavāsinīm |
pārthaḥ prasthāpayāmāsa kṛtvā gopālikāvapuḥ

साऽधिकं तेन रूपेण शोभमाना यशस्विनी ।
गोपालिकामध्यगता प्रययौ वृजिनं पुरम्

sā'dhikaṃ tena rūpeṇa śobhamānā yaśasvinī |
gopālikāmadhyagatā prayayau vṛjinaṃ puram

त्वरिता खाण्डवप्रस्थमाससाद विवेश च ।
भवनं श्रेष्ठमासाद्य वीरपत्नी वराङ्गना

tvaritā khāṇḍavaprasthamāsasāda viveśa ca |
bhavanaṃ śreṣṭhamāsādya vīrapatnī varāṅganā

ववन्दे पृथुताम्राक्षी पृथां भद्रा पितृष्वसाम् ।
तां कुन्ती चारुसर्वाङ्गीमुपाजिघ्रत मूर्धनि

vavande pṛthutāmrākṣī pṛthāṃ bhadrā pitṛṣvasām |
tāṃ kuntī cārusarvāṅgīmupājighrata mūrdhani

प्रीत्या परमया युक्ता आशीर्भिर्युञ्जताऽतुलाम् ।
ततोऽभिगम्य त्वरिता पूर्णेन्दुसदृशानना

prītyā paramayā yuktā āśīrbhiryuñjatā'tulām |
tato'bhigamya tvaritā pūrṇendusadṛśānanā

ववन्दे द्रौपदीं भद्रा प्रेष्याऽहमिति चाब्रवीत् ।
प्रत्युत्थाय तदा कृष्णा स्वसारं माधवस्य च

vavande draupadīṃ bhadrā preṣyā'hamiti cābravīt |
pratyutthāya tadā kṛṣṇā svasāraṃ mādhavasya ca

परिष्वज्यावदत्प्रीत्या निःसपत्नोस्तु ते पतिः ।
वीरसूर्भव भद्रे त्वं भव भर्तृप्रिया तथा

pariṣvajyāvadatprītyā niḥsapatnostu te patiḥ |
vīrasūrbhava bhadre tvaṃ bhava bhartṛpriyā tathā

ओजसा निर्मिता बह्वीरुवाच परमाशिषः ।
तथैव मुदिता भद्रा तामुवाच तथास्त्विति

ojasā nirmitā bahvīruvāca paramāśiṣaḥ |
tathaiva muditā bhadrā tāmuvāca tathāstviti

ततः सुभद्रां वार्ष्णेयी परिष्वज्य शुभाननाम् ।
अङ्के निवेश्य मुदिता वसुदेवं प्रशस्य च

tataḥ subhadrāṃ vārṣṇeyī pariṣvajya śubhānanām |
aṅke niveśya muditā vasudevaṃ praśasya ca

ततः किलकिलाशब्दः क्षणेन समपद्यत ।
हर्षादानर्तयोधानामासाद्य वृजिनं पुरम्

tataḥ kilakilāśabdaḥ kṣaṇena samapadyata |
harṣādānartayodhānāmāsādya vṛjinaṃ puram

देवपुत्रप्रकाशास्ते जाम्बूनदमयध्वजाः ।
पृष्ठतोऽनुययुः पार्थं पुरुहूतमिवामराः

devaputraprakāśāste jāmbūnadamayadhvajāḥ |
pṛṣṭhato'nuyayuḥ pārthaṃ puruhūtamivāmarāḥ

गोभिरुष्ट्रैः सदश्वैश्च युक्तानि बहुला जनाः ।
ददृशुर्यानमुख्यानि दाशार्हपुरवासिनाम्

gobhiruṣṭraiḥ sadaśvaiśca yuktāni bahulā janāḥ |
dadṛśuryānamukhyāni dāśārhapuravāsinām

ततः पुरवरे यूनां पुंसां वाच उदीरिताः ।
अर्जुने प्रतियाति स्म अश्रूयन्त समन्ततः

tataḥ puravare yūnāṃ puṃsāṃ vāca udīritāḥ |
arjune pratiyāti sma aśrūyanta samantataḥ

प्रवासादागतं पार्थं दृष्ट्वा स्वमिव बान्धवम् ।
सोऽभिगम्य नरश्रेष्ठो दाशार्हशतसंवृतः ।

pravāsādāgataṃ pārthaṃ dṛṣṭvā svamiva bāndhavam |
so'bhigamya naraśreṣṭho dāśārhaśatasaṃvṛtaḥ |

पौरैः पुरवरं प्रीत्या परया चाभिनन्दितः ।
प्राप्य चान्तःपुरद्वारमवरुह्य नरर्षभः

pauraiḥ puravaraṃ prītyā parayā cābhinanditaḥ |
prāpya cāntaḥpuradvāramavaruhya nararṣabhaḥ

ववन्दे धौम्यमासाद्य मातरं च धनञ्जयः ।
स्पृष्ट्वा च चरणौ राज्ञो भीमस्य च धनञ्जयः

vavande dhaumyamāsādya mātaraṃ ca dhanañjayaḥ |
spṛṣṭvā ca caraṇau rājño bhīmasya ca dhanañjayaḥ

यमाभ्यां वन्दितो हृष्टः सस्वजे तौ ननन्द च ।
ब्राह्मणप्रमुखान्सर्वान्भ्रातृभिः सह सङ्गतः

yamābhyāṃ vandito hṛṣṭaḥ sasvaje tau nananda ca |
brāhmaṇapramukhānsarvānbhrātṛbhiḥ saha saṅgataḥ

यथार्हं मानयामास पौरजानपदानपि ।
तत्रस्थान्यनुयातानि तीर्थान्यायतनानि च

yathārhaṃ mānayāmāsa paurajānapadānapi |
tatrasthānyanuyātāni tīrthānyāyatanāni ca

निवेदयामास तदा राज्ञे सर्वं स्वनुष्ठितम् ।
भ्रातृभ्यश्चैव सर्वेभ्यः कथयामास भारत

nivedayāmāsa tadā rājñe sarvaṃ svanuṣṭhitam |
bhrātṛbhyaścaiva sarvebhyaḥ kathayāmāsa bhārata

श्रुत्वा सर्वं महाप्राज्ञो धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
पुरस्तादेव तेषां तु पूजयामास चार्जुनम्

śrutvā sarvaṃ mahāprājño dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ |
purastādeva teṣāṃ tu pūjayāmāsa cārjunam

पाण्डवेन यथार्हं तु पूजार्हेण सुपूजितः ।
न्यविशच्चाभ्यनुज्ञातो राज्ञा तुष्टो यशस्विना

pāṇḍavena yathārhaṃ tu pūjārheṇa supūjitaḥ |
nyaviśaccābhyanujñāto rājñā tuṣṭo yaśasvinā

तामदीनां सुपूजार्हां सुभद्रां प्रीतिवर्धिनीम् ।
साक्षाच्छ्रियममन्यन्त पार्थाः कृष्णसहोदराम्

tāmadīnāṃ supūjārhāṃ subhadrāṃ prītivardhinīm |
sākṣācchriyamamanyanta pārthāḥ kṛṣṇasahodarām

गुरूणां श्वशुराणां च देवराणां तथैव च ।
सुभद्रा स्वेन वृत्तेन बभूव परमप्रिया

gurūṇāṃ śvaśurāṇāṃ ca devarāṇāṃ tathaiva ca |
subhadrā svena vṛttena babhūva paramapriyā

ततस्ते हृष्टमनसः पाण्डवेया महारथाः ।
कुन्ती च परमप्रीता कृष्णा च सततं तथा

tataste hṛṣṭamanasaḥ pāṇḍaveyā mahārathāḥ |
kuntī ca paramaprītā kṛṣṇā ca satataṃ tathā