Chapter 127: Kunti tells of Vyushitashva and Bhadra

एवमुक्ता महाराज कुन्ती पाण्डुमभाषत ।
कुरूणामृषभं वीरं तदा भूमिपतिं पतिम्

evamuktā mahārāja kuntī pāṇḍumabhāṣata |
kurūṇāmṛṣabhaṃ vīraṃ tadā bhūmipatiṃ patim

न मामर्हसि धर्मज्ञ वक्तुमेवं कथंचन ।
धर्मपत्नीमभिरतां त्वयि राजीवलोचने

na māmarhasi dharmajña vaktumevaṃ kathaṃcana |
dharmapatnīmabhiratāṃ tvayi rājīvalocane

त्वमेव तु महाबाहो मय्यपत्यानि भारत ।
वीर वीर्योपपन्नानि धर्मतो जनयिष्यसि

tvameva tu mahābāho mayyapatyāni bhārata |
vīra vīryopapannāni dharmato janayiṣyasi

स्वर्गं मनुजशार्दूल गच्छेयं सहिता त्वया ।
अपत्याय च मां गच्छ त्वमेव कुरुनन्दन

svargaṃ manujaśārdūla gaccheyaṃ sahitā tvayā |
apatyāya ca māṃ gaccha tvameva kurunandana

न ह्यहं मनसाप्यन्यं गच्छेयं त्वदृते नरम् ।
त्वत्तः प्रति विशिष्टश्च कोऽन्योऽस्ति भुवि मानवः

na hyahaṃ manasāpyanyaṃ gaccheyaṃ tvadṛte naram |
tvattaḥ prati viśiṣṭaśca ko'nyo'sti bhuvi mānavaḥ

इमां च तावद्धर्मात्मन्पौराणीं शृणु मे कथाम् ।
परिश्रुतां विशालाक्ष कीर्तयिष्यामि यामहम्

imāṃ ca tāvaddharmātmanpaurāṇīṃ śṛṇu me kathām |
pariśrutāṃ viśālākṣa kīrtayiṣyāmi yāmaham

व्युषइताश्व इति ख्यातो बभूव किल पार्थिवः ।
पुरा परमधर्मिष्ठः पूरोर्वंशविवर्धनः

vyuṣaitāśva iti khyāto babhūva kila pārthivaḥ |
purā paramadharmiṣṭhaḥ pūrorvaṃśavivardhanaḥ

तस्मिंश्च यजमाने वै धर्मात्मनि महाभुजे ।
उपागमंस्ततो देवाः सेन्द्रा देवर्षिभिः सह

tasmiṃśca yajamāne vai dharmātmani mahābhuje |
upāgamaṃstato devāḥ sendrā devarṣibhiḥ saha

अमाद्यदिन्द्रः सोमेन दक्षिणाभिर्द्विजातयः ।
व्युषिताश्वस्य राजर्षेस्ततो यज्ञे महात्मनः

amādyadindraḥ somena dakṣiṇābhirdvijātayaḥ |
vyuṣitāśvasya rājarṣestato yajñe mahātmanaḥ

देवा ब्रह्मर्षयश्चैव चक्रुः कर्म स्वयं तदा ।
व्युषिताश्वस्ततो राजन्नति मर्त्यान्व्यरोचत

devā brahmarṣayaścaiva cakruḥ karma svayaṃ tadā |
vyuṣitāśvastato rājannati martyānvyarocata

सर्वभूतान्प्रति यथा तपनः शिशिरात्यये ।
स विजित्य गृहीत्वा च नृपतीन्राजसत्तमः

sarvabhūtānprati yathā tapanaḥ śiśirātyaye |
sa vijitya gṛhītvā ca nṛpatīnrājasattamaḥ

प्राच्यानुदिच्यान्पाश्चात्यान्दाक्षिणात्यानकालयत् ।
अश्वमेधे महायज्ञे व्युषिताश्वः प्रतापवान्

prācyānudicyānpāścātyāndākṣiṇātyānakālayat |
aśvamedhe mahāyajñe vyuṣitāśvaḥ pratāpavān

बभूव स हि राजेन्द्रो दशनागबलान्वितः ।
अप्यत्र गाथां गायन्ति ये पुराणविदो जनाः

babhūva sa hi rājendro daśanāgabalānvitaḥ |
apyatra gāthāṃ gāyanti ye purāṇavido janāḥ

व्युषिताश्वे यशोवृद्धे मनुष्येन्द्रे कुरूत्तम ।
व्युषिताश्वः समुद्रान्तां विजित्येमां वसुन्धराम्

vyuṣitāśve yaśovṛddhe manuṣyendre kurūttama |
vyuṣitāśvaḥ samudrāntāṃ vijityemāṃ vasundharām

अपालयत्सर्ववर्णान्पिता पुत्रानिवौरसान् ।
यजमानो महायज्ञैर्ब्राह्मणेभ्यो धनं ददौ

apālayatsarvavarṇānpitā putrānivaurasān |
yajamāno mahāyajñairbrāhmaṇebhyo dhanaṃ dadau

अनन्तरत्नान्यादाय स जहार महाक्रतून् ।
सुषाव च बहून्सोमान्सोमसंस्थास्ततान च

anantaratnānyādāya sa jahāra mahākratūn |
suṣāva ca bahūnsomānsomasaṃsthāstatāna ca

आसीत्काक्षीवती चास्य भार्या परमसंमता ।
भद्रा नाम मनुष्येन्द्र रूपेणासदृशी भुवि

āsītkākṣīvatī cāsya bhāryā paramasaṃmatā |
bhadrā nāma manuṣyendra rūpeṇāsadṛśī bhuvi

कामयामासतुस्तौ च परस्परमिति श्रुतम् ।
स तस्यां कामसंपन्नो यक्ष्मणा समपद्यत

kāmayāmāsatustau ca parasparamiti śrutam |
sa tasyāṃ kāmasaṃpanno yakṣmaṇā samapadyata

तेनाचिरेण कालेन जगामास्तमिवांशुमान् ।
तस्मिन्प्रेते मनुष्येन्द्रे भार्याऽस्य भृशदुःखिता

tenācireṇa kālena jagāmāstamivāṃśumān |
tasminprete manuṣyendre bhāryā'sya bhṛśaduḥkhitā

अपुत्रा पुरुषव्याघ्र विललापेति नः श्रुतम् ।
भद्रा परमदुःखार्ता तन्निबोध जनाधिप

aputrā puruṣavyāghra vilalāpeti naḥ śrutam |
bhadrā paramaduḥkhārtā tannibodha janādhipa

नारी परमधर्मज्ञ सर्वा भर्तृविनाकृता ।
पतिं विना जीवति या न सा जीवति दुःखिता

nārī paramadharmajña sarvā bhartṛvinākṛtā |
patiṃ vinā jīvati yā na sā jīvati duḥkhitā

पतिं विना मृतं श्रेयो नार्याः क्षत्रियपुंगव ॥
त्वद्गतिं गन्तुमिच्छामि प्रसीदस्वनयस्वमाम्

patiṃ vinā mṛtaṃ śreyo nāryāḥ kṣatriyapuṃgava ||
tvadgatiṃ gantumicchāmi prasīdasvanayasvamām

त्वया हीना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहे ।
प्रसादं कुरु मे राजन्नितस्तूर्णं नयस्व माम्

tvayā hīnā kṣaṇamapi nāhaṃ jīvitumutsahe |
prasādaṃ kuru me rājannitastūrṇaṃ nayasva mām

पृष्ठतोऽनुगमिष्यामि समेषु विषमेषु च ।
त्वामहं नरशार्दूल गच्छन्तमनिवर्तितुम्

pṛṣṭhato'nugamiṣyāmi sameṣu viṣameṣu ca |
tvāmahaṃ naraśārdūla gacchantamanivartitum

छायेवानुगता राजन्सततं वशवर्तिनी ।
भविष्यामि नरव्याघ्र नित्यं प्रियहिते रता

chāyevānugatā rājansatataṃ vaśavartinī |
bhaviṣyāmi naravyāghra nityaṃ priyahite ratā

अद्यप्रभृति मां राजन्कष्टा हृदयशोषणाः ।
आधयोऽभिभविष्यन्ति त्वामृते पुष्करेक्षण

adyaprabhṛti māṃ rājankaṣṭā hṛdayaśoṣaṇāḥ |
ādhayo'bhibhaviṣyanti tvāmṛte puṣkarekṣaṇa

अभाग्यया मया नूनं वियुक्ताः सहचारिणः ।
तेन मे विप्रयोगोऽयमुपपन्नस्त्वया सह

abhāgyayā mayā nūnaṃ viyuktāḥ sahacāriṇaḥ |
tena me viprayogo'yamupapannastvayā saha

विप्रयुक्ता तु या पत्या मुहूर्तमपि जीवति ।
दुःखं जीवति सा पापा नरकस्थेव पार्थिव

viprayuktā tu yā patyā muhūrtamapi jīvati |
duḥkhaṃ jīvati sā pāpā narakastheva pārthiva

संयुक्ता विप्रयुक्ताश्च पूर्वदेहे कृता मया ।
तदिदं कर्मभिः पापैः पूर्वदेहेषु संचितम्

saṃyuktā viprayuktāśca pūrvadehe kṛtā mayā |
tadidaṃ karmabhiḥ pāpaiḥ pūrvadeheṣu saṃcitam

दुःखं मामनुसंप्राप्तं राजंस्त्वद्विप्रयोगजम् ।
अद्यप्रभृत्यहं राजन्कुशसंस्तरशायिनी ।
भविष्याम्यसुखाविष्टा त्वद्दर्शनपरायणा

duḥkhaṃ māmanusaṃprāptaṃ rājaṃstvadviprayogajam |
adyaprabhṛtyahaṃ rājankuśasaṃstaraśāyinī |
bhaviṣyāmyasukhāviṣṭā tvaddarśanaparāyaṇā

दर्शयस्व नरव्याघ्र शाधि मामसुखान्विताम् ।
कृपणां चाथ करुणं विलपत्नीं नरेश्वर

darśayasva naravyāghra śādhi māmasukhānvitām |
kṛpaṇāṃ cātha karuṇaṃ vilapatnīṃ nareśvara

एवं बहुविधं तस्यां विलपन्त्यां पुनःपुनः ।
तं शवं संपरिष्वज्य वाक्किलाऽन्तर्हिताऽब्रवीत्

evaṃ bahuvidhaṃ tasyāṃ vilapantyāṃ punaḥpunaḥ |
taṃ śavaṃ saṃpariṣvajya vākkilā'ntarhitā'bravīt

उत्तिष्ठ भद्रे गच्छ त्वं ददानीह वरं तव ।
जनयिष्याम्यपत्यानि त्वय्यहं चारुहासिनि

uttiṣṭha bhadre gaccha tvaṃ dadānīha varaṃ tava |
janayiṣyāmyapatyāni tvayyahaṃ cāruhāsini

आत्मकीये वरारोहे शयनीये चतुर्दशीम् ।
अष्टमीं वा ऋतुस्नाता संविशेथा मया सह

ātmakīye varārohe śayanīye caturdaśīm |
aṣṭamīṃ vā ṛtusnātā saṃviśethā mayā saha

एवमुक्ता तु सा देवी तथा चक्रे पतिव्रता ।
यथोक्तमेव तद्वाक्यं भद्रा पुत्रार्थिनी तदा

evamuktā tu sā devī tathā cakre pativratā |
yathoktameva tadvākyaṃ bhadrā putrārthinī tadā

सा तेन सुषुवे देवी शवेन भरतर्षभ ।
त्रीञ्शाल्वांश्चतुरो मद्रान्सुतान्भरतसत्तम

sā tena suṣuve devī śavena bharatarṣabha |
trīñśālvāṃścaturo madrānsutānbharatasattama

तथा त्वमपि मय्येवं मनसा भरतर्षभ ।
शक्तो जनयितुं पुत्रांस्तपोयोगबलान्वितः

tathā tvamapi mayyevaṃ manasā bharatarṣabha |
śakto janayituṃ putrāṃstapoyogabalānvitaḥ