Chapter 21: Dreams, signs of pretas and their release

मुक्तिं यान्ति कथं प्रेतास्तदहं प्रष्टुमुत्सुकः ।
यन्मुक्तौ च मनुष्याणां न पीडा जायते पुनः

muktiṃ yānti kathaṃ pretāstadahaṃ praṣṭumutsukaḥ |
yanmuktau ca manuṣyāṇāṃ na pīḍā jāyate punaḥ

एतैश्च लक्षणैर्देव पीडोक्ता प्रेतजा त्वया ।
तेषां कदा भवेन्मुक्तिः प्रेतत्वं न कथं भवेत्

etaiśca lakṣaṇairdeva pīḍoktā pretajā tvayā |
teṣāṃ kadā bhavenmuktiḥ pretatvaṃ na kathaṃ bhavet

प्रेतत्वे हि प्रमाणं च कति वर्षाणि संख्यया ।
चिरं प्रेतत्वमापन्नः कथं मुक्तिमवाप्नुयात्

pretatve hi pramāṇaṃ ca kati varṣāṇi saṃkhyayā |
ciraṃ pretatvamāpannaḥ kathaṃ muktimavāpnuyāt

मुक्तिं प्रायन्ति ते प्रेतास्तदहं कथयामि ते ।
यदैव मनुजोऽवैति मम पीडा कृता त्वियम्

muktiṃ prāyanti te pretāstadahaṃ kathayāmi te |
yadaiva manujo'vaiti mama pīḍā kṛtā tviyam

पृच्छार्थं हितमन्विच्छन्दै वज्ञे विनिवदयेत् ।
स्वप्ने दृष्टः शुभो वृक्षः फलितश्चूतचम्पकः

pṛcchārthaṃ hitamanvicchandai vajñe vinivadayet |
svapne dṛṣṭaḥ śubho vṛkṣaḥ phalitaścūtacampakaḥ

विप्रो वा वृषभो देवो भ्रमते तीर्थगो यदि ।
एवं दृष्टो यदा स्वप्नो मृतः कोऽपिस्वगोत्रजः

vipro vā vṛṣabho devo bhramate tīrthago yadi |
evaṃ dṛṣṭo yadā svapno mṛtaḥ ko'pisvagotrajaḥ

स्वप्ने सत्यं परिज्ञाय दृष्टं प्रेतप्रभावतः ।
अद्भुतानि प्रदृश्यन्ते प्रेतदोषाद्विनिश्चितम्

svapne satyaṃ parijñāya dṛṣṭaṃ pretaprabhāvataḥ |
adbhutāni pradṛśyante pretadoṣādviniścitam

तीर्थस्नाने मतिर्यावच्चित्तं धर्मपरायणम् ।
धर्मापायं प्रकुरुते प्रेतपीडा तदा व्रजेत्

tīrthasnāne matiryāvaccittaṃ dharmaparāyaṇam |
dharmāpāyaṃ prakurute pretapīḍā tadā vrajet

तदा तत्र विनाशाय चित्तभङ्गं करोति सा ।
श्रेयांसि बहुविघ्नानि सम्भवन्ति पदेपदे

tadā tatra vināśāya cittabhaṅgaṃ karoti sā |
śreyāṃsi bahuvighnāni sambhavanti padepade

अश्रेयसि प्रवृत्ति च प्रेरयन्ति पुनः पुनः ।
उच्चाटनं च क्रूरत्वं सर्वं प्रेतकृतं खग

aśreyasi pravṛtti ca prerayanti punaḥ punaḥ |
uccāṭanaṃ ca krūratvaṃ sarvaṃ pretakṛtaṃ khaga

सर्वविघ्नानि सन्त्यज्य मुक्त्युपायं करोति यः ।
तस्य कर्मफलं साधु प्रेतवृत्तिश्च शाश्वती

sarvavighnāni santyajya muktyupāyaṃ karoti yaḥ |
tasya karmaphalaṃ sādhu pretavṛttiśca śāśvatī

स भवेत्तेन मुक्तस्तु दत्तं श्रेयस्करं परम् ।
स्वयं तृप्यति भोः पक्षिन्यस्योद्देशेन दीयते

sa bhavettena muktastu dattaṃ śreyaskaraṃ param |
svayaṃ tṛpyati bhoḥ pakṣinyasyoddeśena dīyate

शृणु सत्यमिदं तार्क्ष्य यद्ददाति भुनक्ति सः ।
आत्मानं श्रेयसा युञ्ज्यात्प्रेतस्तृप्तिं चिरं व्रजेत्

śṛṇu satyamidaṃ tārkṣya yaddadāti bhunakti saḥ |
ātmānaṃ śreyasā yuñjyātpretastṛptiṃ ciraṃ vrajet

ते तृप्ताः शुभमिच्छन्ति निजबन्धुषु सर्वदा ।
अज्ञातयस्तु ये दुष्टाः पीडयन्ति स्ववंशजान्

te tṛptāḥ śubhamicchanti nijabandhuṣu sarvadā |
ajñātayastu ye duṣṭāḥ pīḍayanti svavaṃśajān

निवारयन्ति तृप्तास्ते जायमानानुकम्पकाः ।
पश्चात्ते मुक्तिमायन्ति काले प्राप्ते स्वपुत्रतः ।
सदा बन्धुषु यच्छन्ति वृद्धिमृद्धिं खगाधिप

nivārayanti tṛptāste jāyamānānukampakāḥ |
paścātte muktimāyanti kāle prāpte svaputrataḥ |
sadā bandhuṣu yacchanti vṛddhimṛddhiṃ khagādhipa

दर्शनाद्भाषणाद्यस्तु चेष्टातः पीडनाद्गतिम् ।
न प्रापयति मूढात्मा प्रेतशापैः स लिप्यते

darśanādbhāṣaṇādyastu ceṣṭātaḥ pīḍanādgatim |
na prāpayati mūḍhātmā pretaśāpaiḥ sa lipyate

अपुत्रकोऽपशुश्चैव दरिद्रो व्याधितस्तथा ।
वृत्तिहीनश्च हीनश्च भवेज्जन्मनिजन्मनि

aputrako'paśuścaiva daridro vyādhitastathā |
vṛttihīnaśca hīnaśca bhavejjanmanijanmani

एवं ब्रुवन्ति ते प्रेताः पुनर्याभ्यं समाश्रिताः ।
तत्रस्थानां भवेन्मुक्तिः स्वकाले कर्मसंक्षये

evaṃ bruvanti te pretāḥ punaryābhyaṃ samāśritāḥ |
tatrasthānāṃ bhavenmuktiḥ svakāle karmasaṃkṣaye

नाम गोत्रं न दृश्येत प्रतीतिर्नैव जायते ।
केचिद्वदन्ति दैवज्ञाः पीडां प्रेतसमुद्भवाम्

nāma gotraṃ na dṛśyeta pratītirnaiva jāyate |
kecidvadanti daivajñāḥ pīḍāṃ pretasamudbhavām

न स्वप्नश्चैष्टितं नैव दर्शनं न कदाचन ।
किं कर्तव्यं सुरश्रेष्ठ तत्र मे ब्रूहि निश्चितम्

na svapnaścaiṣṭitaṃ naiva darśanaṃ na kadācana |
kiṃ kartavyaṃ suraśreṣṭha tatra me brūhi niścitam

सत्यं वाप्यनृतं वापि वदन्ति क्षितिदेवताः ।
तदा सञ्चिन्त्य हृदये सत्यमेतद्द्विजेरितम्

satyaṃ vāpyanṛtaṃ vāpi vadanti kṣitidevatāḥ |
tadā sañcintya hṛdaye satyametaddvijeritam

भावभक्तिं पुरस्कृत्य पितृभक्तिपरायणः ।
कृत्वा कृष्णबलिं चैव पुरश्चरण पूर्वकम्

bhāvabhaktiṃ puraskṛtya pitṛbhaktiparāyaṇaḥ |
kṛtvā kṛṣṇabaliṃ caiva puraścaraṇa pūrvakam

जपहोमैस्तथा दानैः प्रकुर्याद्देहसोधनम् ।
कृतेन तेन विघ्नानि विनश्यन्ति खगेश्वर

japahomaistathā dānaiḥ prakuryāddehasodhanam |
kṛtena tena vighnāni vinaśyanti khageśvara

भूतप्रेतपिशाचैर्वा स चेदन्यैः प्रपीड्यते ।
पित्रुद्देशेन वै कुर्यान्नारायणबलिं तदा ।
विमुक्तः सर्वपीडाभ्य इति सत्यं वचो मम

bhūtapretapiśācairvā sa cedanyaiḥ prapīḍyate |
pitruddeśena vai kuryānnārāyaṇabaliṃ tadā |
vimuktaḥ sarvapīḍābhya iti satyaṃ vaco mama

पितृपीडा भवेद्यत्र कृत्यैरन्यैर्न मुच्यते ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पितृभक्तिपरो भवेत्

pitṛpīḍā bhavedyatra kṛtyairanyairna mucyate |
tasmātsarvaprayatnena pitṛbhaktiparo bhavet

नवमे दशमे वर्षे पिक्षुद्देशेन वै पुमान् ।
गायत्त्रीमयुतं जप्त्वा दशांशेन च होमयेत्

navame daśame varṣe pikṣuddeśena vai pumān |
gāyattrīmayutaṃ japtvā daśāṃśena ca homayet

कृत्वा कृष्णबलिं पूर्वं वृषोत्सर्गादिकाः क्रियाः ।
सर्वोपद्रवहीनस्तु सर्वसौख्यमवाप्नुयात् ।
उत्तमं लोकमाप्नोति ज्ञातिप्राधान्यमेव च

kṛtvā kṛṣṇabaliṃ pūrvaṃ vṛṣotsargādikāḥ kriyāḥ |
sarvopadravahīnastu sarvasaukhyamavāpnuyāt |
uttamaṃ lokamāpnoti jñātiprādhānyameva ca

पितृमा तृसमं लोके नास्त्यन्यद्दैवतं परम् ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेत्पितरौ सदा

pitṛmā tṛsamaṃ loke nāstyanyaddaivataṃ param |
tasmātsarvaprayatnena pūjayetpitarau sadā

हितानामुपदेष्टा हि प्रत्यक्षं दैवतं पिता ।
अन्या या देवता लोके न देहप्रभवो हि ताः

hitānāmupadeṣṭā hi pratyakṣaṃ daivataṃ pitā |
anyā yā devatā loke na dehaprabhavo hi tāḥ

शरीरमेव जन्तूनां स्वर्गमोक्षैकसाधनम् ।
देहो दत्तो हि येनैवं कोऽन्यः पूज्यतमस्ततः

śarīrameva jantūnāṃ svargamokṣaikasādhanam |
deho datto hi yenaivaṃ ko'nyaḥ pūjyatamastataḥ

इति सञ्चिन्त्यहृदये पक्षिन्यद्यत्प्रयच्छति ।
तत्सर्वमात्मना भुङ्क्ते दानं वेदविदो विदुः

iti sañcintyahṛdaye pakṣinyadyatprayacchati |
tatsarvamātmanā bhuṅkte dānaṃ vedavido viduḥ

पुन्नामनरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः ।
तस्मात्पुत्त्र इति प्रोक्त इह चापि परत्र च

punnāmanarakādyasmātpitaraṃ trāyate sutaḥ |
tasmātputtra iti prokta iha cāpi paratra ca

अपमृत्युमृतौ स्यातां पितरौ कस्यचित्खग ।
व्रततीर्थाविवाहादिश्राद्धं संवत्सरं त्यजेत्

apamṛtyumṛtau syātāṃ pitarau kasyacitkhaga |
vratatīrthāvivāhādiśrāddhaṃ saṃvatsaraṃ tyajet

स्वप्नाध्यायमिमं यस्तु प्रेत लिङ्गनिदर्शकम् ।
यः पठेच्छृणुयाद्वापि प्रेतचिह्नं न पश्यति

svapnādhyāyamimaṃ yastu preta liṅganidarśakam |
yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi pretacihnaṃ na paśyati